161
susü mai lau susuga L e i 'a t anales ä 'o le tapunu'u
tulouga le äiga Samutiinuti rna le matua 'o Yaisauote tulouga a le tulafale 'o lau tofä a Futi tulouga a lau susuga a Lei'ataualetauä
ma le falelinia a Sapapa
nia le matua 'o Y ä I tulouga le Meta o Salua
tulouga lau susuga Taupaü ma 1VI u 1 i p o 1 a
tulouga lau susuga a Luatutu tulouga le aiga Satuilagi tulouga le Pologamä
ma lau susuga Tuila'epa
'o le alo o Malietoa
tulouga a le tulafale 'o lau fetalaiga Aupa'au
in Ehrerbietung willkommen deine susuga Lei'ataualesä dev Landbeherrscher
gegrüsst die Familie Samutiinuti und der Älteste Yaisauote gegrüsst der Sprecher deine Elir- wiirden Futi gegrüsst deine susuga Lei'ataualetauä
das Haus der Füllte des Sapapa
und der Älteste Yäl gegrüsst das Haus der viere von Salua
gegrüsst deine susuga Taupaü und Mulipola
gegrüsst deine susuga Luatutu gegrüsst die Familie Satuilagi gegrüsst Pologamä
und deine susuga Tuila'epa
der Sohn des Malietoa
gegrüsst der Sprecher deine Rede Aupa'au.
der oberste Häuptling von Manono (Abst. b. 13, Geschichte c. 6): lebt in Salea- taua auf seinem Lande Luatiinü.
Manono-Familie, mit Lei'ataua eng verbunden.
Sprecherhäuptling von Saleataua. lla'a- ta'afa’s Hutter ist eine Tochter des Futi.
lebt auf seinem Lande Vaitimü. Geschichte c. 6.
ein Sohn des Letaufi und einer Tochter des Leleisi'uvao von Palauli (siebe c. 0); als die Fünf werden genannt: Afoa, Sefanai'a, Tuafoe, O'opelu und Vaipoe.
Vei gesprochen.
der andere Teil von Manono, wo viere regieren; siehe die folgenden. Name wohl „Familie des Lua-tutu“.
Söhne des Luatutu, des folgenden.
Sohn des Tolufale (b. 13),
Manono-Familie.
pologa Sklave, mä schämen.
ein Enkel des Malietoa Taulapapa, der die Tochter des Lei'ataua heiratete, Tochter To'oä (B. b. 1. gen 22).
Zusatz: taumafatia ou 'ava, äiga! Der für dich äiga die Kawa kaut.
Sprecherhäuptling von Salua.
11. Apolima.
Die zu Manono gehörige kleine Tnsel, von Nu'ulopa 2 km, von Savai'i 9 km entfernt, ist ein ausgebrannter Krater, in dessen nördlichstem Teil das Meer durch einen Einbruch (Baranco) Zutritt hat. Die Einfahrt ist recht schwierig, da die wohl 50 m breite Thorstrasse durch einen Felsen, Papaloto genannt, geschlossen ist, der nur eine schmale, schlangenförmige Durchfahrt an der östlichen Seite freilässt. Da die See direkt in die Einfahrt hineinsteht, bildet sich an der ersten Biegung links ein Strudel, vili, der den Booten oft recht gefährlich wird. Yor dem Strudel ist ein kleiner Felsvorsprung, welcher Paugaluga heisst, und vor diesem der Fels meenvärts, der Tantulioso. Alles hat hier Namen, wie der westliche Thorpfeiler Pulaga und der östliche (über dem Strudel) Tonitü, auf welchem als Kriegsnachricht ein grosses Feuer angeziindet zn werden pflegt, als Hilferuf nach Savai'i. Steigt man vom Tonitü auf dem oft recht schmalen Grat ostwärts auf, so kommt man bald an einen Platz, Yaivai genannt, wo eine Schutzhütte zu sein pflegt, wold ein Ausguck im Kriege. Yon hier aus geniesst man einen sehr hübschen Ansblick auf Nu'ulopa, Manono und Upolu. Hat man die Einfahrt glücklich passiert, so befindet man sich alsbald in einem kleinen runden, wohl 100 m breiten Teich, an dessen Rande südlich das Dorf liegt. Nördlich von der Einfahrt, frei im Meere, liegt ein kleiner Fels, Nu'ule'ale'a „der verschwindende Platz“, beständig von den Seen gepeitscht. Zwischen diesem Felsen und dem eigentlichen A ” a fuhr Admiral v. Werner mit der „Ariadne“ durch, um die Manono-Leute, die ihre Felsenfeste Apolima für uneinnehmbar hielten, zu schrecken (siehe sein Buch „Ein deutsches Kriegsschiff in der Südsee“).
Apolima ist ein sagenreicher Platz. Seiner Kleinheit halber heisst er wohl Apolima „Handteller, handvoll“; nach Turner p. 230 „in die Hand gespeert“. Es giebt ein Sprichwort: 'Fa 'o Tapatapaö le fealua'i „der Tapatapaö geht hin und her“, wozu Pratt p. 51 bemerkt: Eine Sage von einem Berge zwischen Fpoln und Savai'i, der hin und her gellt. Ein Dämon, ein grosser Seeaal (Pusi), hauste liier, welcher die Boote zu sich herabzog (Bastian No. 3 p. 57). Vergleiche liiemit, den Spruch: E talanoa 'a 'ua to i tua Apolima (A. c. 9).
Der Sagatea von Mann'a (siehe Yl. c. 18) soll liier die Tava'elualann und Sinalua geheiratet haben, geboren Sinaofufaga (nach Fraser No. 2 IV.).
A. Krämer, Die Samoa-Inseln.
21