Erue II mach de ſchal den kop edder den wedde ſchat beholden ¶ l · ſettet1 wo me̅ wicbelde vor de̅ radma̅nen MEn mach ſetten wicbelde he ne do dat vor den radma̅nen dar der mer den de helffte ieghen wordich ſy·¶ were he ock ſchuldich deme ghe̅nen deme he ſchuldich is de mach de ſate de̅ne biſprake̅ byn nen deme negheſten mande alſo he ſiner ſchulde vulle̅kome̅ moghe alſo en ſtades recht is · ¶ li wo de hantueſte̅ enen mand by den radma̅nen ſcholen ligghen WOrden ock hantueſten vppe wicbelde wilkoret de ſcolen de radma̅ne vnder ſick holden ock to ene̅ mande Id en ſi alſo dat de ghe̅ne de de hantueſte̅ gifft ſe be borghe̅ moghe · ¶ lii · wo me̅ wicbelde wedde ſchat hol- den mach bȳnen veer bencken · DAr ne mach nemant bȳnen veer bencke̅ wicbelde wedde ſchat holde̅ de buten ſine̅ weren is · men we den wedde ſchat heft an ſine̅ were̅ de mach ſin ghelt holde̅ vppe den hilghen ¶ liii geloue2 van erue to latende mit erue SO weme een erue beſterft de erue hefft man offte vrou- wen de ne mach dat nicht laten he ne do dat mit erue̅ geloue Id en were alſo dat he dar aff delet · wo me̅ pande eddr wicbelde ſatet SO welck borgher ¶ liiii ·3 ſchuldich is ene̅ borgere eddr ene̅ gaſte binne̅ bremen de mach eme ſetten en pand ofte he wil kope dat men vlocte̅ ofte voren mach · en hedde he ock der pande nicht ſo mach he eme ſetten wicbelde dat twe wer- ue alſo gud ſy alſo de ſchulde is vn̅ ſchal dar to ſweren dat he anders nene pande en hebbe dar he de ſchul- de mede bereden moghe · ¶ lv weme wicbelde ſatet is de ſchal de tinſe boren · SO we ſchuldich is vn̅ ſin wic- belde ſettet vnde dat loſen wil de ghe̅ne deme it geſat is · de ſchal vp bore̅ tyns edder vruchte van deme wicbelde na der tÿd in deme iare dat het to pande holde̅ hefft ¶ · wonede he ock dar ynne ofte wolde he dar ȳne wone̅ ſo ſcol- de he eme van xx mrck4 der ſculde gheue̅ ene mrck5¶ were ock der ſchulde mer edder myn dar van ſcholde he geue̅ io alſo it ſick gebo- rede · dit ſcholde ware̅ alſo langhe went it geloſet worde edder eme geweldighet worde to ſyneme eghendome alſo ſtades recht is · van beſathe dar me̅ borge̅ vor buth · ¶ lvi · SO wor en man des anderen gud beſeth in deſſer ſtad vn̅ he enen borghe̅ buth de alſo vele erues heft alſo ſÿn claghe werd is · den ſchal he nemen · id en were dat he dat duuff eddr rooff anſpre- ke · ſo ne drofte he dar nene̅ borghe̅ vor neme̅ · vnde wedder ſpreke he den borghe̅ v̄me de andere̅ ſake · dat ſchal he betere̅ mit ener mrck6 ſuluers der ſtad · vnde he ſchal ko- men to deme neghesten dinge vor Fußnote: 'ſettet' gehört ans Ende der Überschrift in der folgenden Zeile.↩ Fußnote: 'geloue' gehört ans Ende der Überschrift in der folgenden Zeile.↩ Fußnote: '¶ liiii ·' gehört zur Überschrift in der vorherigen Zeile.↩ Fußnote: Über dem 'm' stehen zwei Punkten, die vermutlich eine Abkürzung darstellen.↩ Fußnote: siehe Fußnote 4.↩ Fußnote: siehe Fußnote 4.↩ Sail III richte vnde claghen vppe dat gud · vn̅ en komet he nicht vn̅ claghet dat ſchal he betere̅ myt veer ſchil- linghen ·¶ vnde bekūmert he dat ander werue vn̅ beklaghet he dat nicht echt to deme negeſten dinghe dat ſchal he betere̅ mit veer ſchil linghe̅ ·¶ vn̅ bekūmert he dat ouer to deme dridden male vn̅ beclaget he dat nicht to deme negeſten dinge dat ſchal he auer beteren myt veer ſchil- linghe̅ | vn̅ ſchal de ſake nedder vellich weſen ¶ lvii vn̅ eghen heft1 van beſate des ghe̅nen de erue Id ne ſchal nemant vnſes bor- ghers gud beſetten de de heft erue vnde eghen deit het hir en bo- uen · he ſchalt betere̅ myt ener mrk ſuluers der ſtad · Hir endiget dat ander bock van Sibbe · van wicbelde · vnde van eruekope · Van Schulde · van dach to gheuende vor gelt dat me̅ ſchuldich is · ¶ I D2E radma̅ne en ſchole̅ nene̅ dach gheue̅ vor nemendes ghelt dat me̅ eme ſchuldich is id en ſy van groter nut edder va̅ groter not der ſtad ¶ II van ſchulde v̄me koſte · SO we ſyneme gaſte ſchult gift v̄me koſte vnde en be- kent de gaſt nener koſte · vn̅ mach de werd dat getughe̅ · dat he an ſyner koſte weſen heft · he ſchal dar to de ſwere̅ wat em ſyn gaſt van koſt ſchuldich is · vnde dat ſchal he eme gheue̅ men bouen en iar en mach he nicht ſweren ¶ iii · we deme voghede ſchult gift · WOlde ock en vnſer borghere ſchult geue̅ deme voghede · de voghet ſchal vp ſtan vn̅ enen andere̅ voghet ſetten vn̅ antworde̅ eme bȳnen ver bencke̅ to ſyner clage · van ſchulde v̄me ghelt de er- ue heft bynne̅ bremen ¶ iiii Ghifft een man deme andere̅ ſchult v̄me ghelt vn̅ eſchet eme borghen to · vnde heft de ander alſo vele erues bȳnen der ſtad alſo de ſchuld is de me̅ eme ghifft · he ne dorff nene̅ borghe̅ ſetten · ¶ · Dwynghet auer ene we hir en bo- uen dat ſchal he betere̅ mit ener marck ſuluers Id en ſy dat he dar ene̅ borghen vor eſche dat ſyn er- ue vn vorſet vn̅ vn vorſolet ſy · Schuldeghinge v̄me lofte ed der ſchulde ¶ v · SChuldeghet een gaſt vnſen borgher v̄me ſchulde edder v̄me lofte de he eme ſchuldich is edder louet hebbe do he nen bor- gher ne was vorſeket he em des · mach de clegher des vullencome̅ bȳnen iar vn̅ daghe do he borghr worde̅ is mit vnſen borgheren vmbeſprake̅ eres rechtes dat de lofte eddr de ſchult eer worden · eer he borgher wart · ſo ſchal he eme antworde̅ v̄me de claghe lÿck Fußnote: 'vn̅ eghen heft' gehört ans Ende der Überschrift in der folgenden Zeile.↩ Fußnote: Ausgeschmückte Zierinitale↩ Sail III eneme ghaſte · ſwighet he ſiner cla- ghe na deſſer tid · gheit it hogher den ene marck ſo ſcolen de tughe weſen ſworne ¶ vi van ſchulde de me̅ gelde̅ ſchal to eneme daghe SO wor en man deme andere̅ ſchuldich is to eneme daghe to gheldene · vn̅ ſecht men eme dat ſyn dach gekomen ſy · vn̅ ſecht he wedder dat ſin dach nicht gekome̅ ſy · vn̅ mach he dat tughen mit guden lude̅ vmbeſprake̅ eres rechtes lopet it hogher den ene mark ſo ſcholent ſworne weſen de dat tuge̅ ſcholen · dat ſin dach nicht gecomen ſy ſynes dages ſchal he genete̅ · mer en thud he vppe nene̅ tuch ſo ne mach he nene̅ lenghere̅ dach hebbe̅ den twelff weken vn̅ den dach ſcal he vppe den hilghe̅ holde̅ ¶ vii · van ſchulde v̄me vracht edder v̄me ghelt · SO we den andere̅ ſchuldeghet v̄me vracht eddr v̄me gheld De andere ſpreckt · he hebbe eme benomede pe̅nynghe gheue̅ · v̄n de ander en bekent em des nicht · des ſchal he vullenkome̅ mit tuge̅ dat he it eme gheue̅ hebbe · ¶ viii van ſchulde de me̅ nicht ghelde̅ SO we ſchult vordert mach1 vppe ene̅ man de nicht gelde̅ ne mach noch borghe̅ ſetten vmme de ſchult · de vaghet edder de vro- ne ſcal eme den man antworden vor ſyn geld vn̅ den ſchal he holde̅ vn vorderuet vnde mit ſpiſe gelick ſyneme geſynde ¶ · wil he ock ene de ſpanne̅ mit ener helden dat mag2 he wol don · anders en ſchal he en nicht pyne̅ · let he ock ene ghan mit wille̅ dat he eme dach geue ofte entlopet he eme ſunder ſine̅ danck · dar mede en is he nicht le- dich alle de wile dat he ene nicht geneghelt en hefft · ¶ ix · wo men de vrouwe̅ myt ere̅ over- ſten clede panden mach · MEn ſchal ock nene vrouwen to pande gheue̅ vor ghelt de nicht gelde̅ en mach · mer men er- leuet den ma̅ne eer ouerſte cled to allen tide̅ ment he ſyn ghelt heft · van ſchulde v̄me lenede pe̅ninghe̅ · Umme lenede pe̅nynghe ¶ x ·3 vnde bewiſede pe̅ninge ſcal men yeweliken ma̅ne dachtinghe̅ ouer dwer nacht mer van ſchult de een gaſt deme andere̅ ſchuldigh is offte een borgher deme ghaſte ofte en gaſt eneme borghere ſchal me̅ ock dachtingen ouer dwer nacht mer v̄me ſchult de een vnſe borgher dem andere̅ vnſen borghere ſchul- dich is ſchal me̅ dachtinge̅ eerſt4 ouer verteyn nacht · vnde ſit he dar auer dat ſchal he betere̅ mit veer ſchillinghe̅ vn̅ men ſchal ene ander werue dachtinge̅ ouer dwer- nacht ¶ xi · van ſchulde de en ſeke ſchuldig is · LEghe en man ſeeck vn̅ is he ſchuldich · vnde ſend he boden dem he ſchuldich is · alſulcke bode̅ dar he des mede vullencome̅ mag vnde wil myt eme rekene̅ · vnde Fußnote: 'mach' gehört ans Ende der Überschrift in der vorherigen Zeile.↩ Fußnote: Die rechte Seite der Handschrift wurde ausgebessert. Das letzte Wort einer Zeile ist daher oft schwer leserlich.↩ Fußnote: '¶ x ·' gehört zu der Überschrift in der vorherigen Zeile.↩ eert? - aufgrund der Ausbesserung nicht lesbar↩ Claghe1 III wil de andere nicht to eme kome̅ vnde ſterfft he · ſine erue̅ ene ſcho- len van der ſchult nene not liden id en were alſo dat de man ſeeck were vn̅ nicht ghan en mochte ofte nicht to hus en were · mochte he dat tughen he blift des ane ſchaden · ¶ xii van ſchulde van vor redende · SO we ſick wedder deme an- dere̅ vorredede alſo dat he eme gheue̅ wolde dat he hedde edder don wolde dat he eme danc- ken ſcholde edder don dat he wille wolde de ander ene dar v̄me ſchul- dighe̅ de ſcholde ſines gudes alſo vele legghe̅ · dat he dar to ſweren mochte dat he de ghifte edder den danck edder den wille̅ alſo vor ſchuldet hebbe Van Claghe · van ener ſlichten claghe ¶ xiii · SO we den andere̅ ſchuldeget myt ener ſlichten claghe ane tuch de ſchal entwer bekenne̅ edder vorſaken ¶ xiiii werde̅2 wo me̅ de erſten claghe ſchal ant- SO wor een vppe den andere̅ claghet vnde de ander vppe eme weder claghet · de erſt claghet dene3 darff deme andere̅ nicht ant- werden he ne ſi erſt van eme kome̅ mit rechte · mer he ſchal benome̅ wo ma̅nighe ſchult he eme gheue̅ we deme andere̅ ſpreketwyl4 in ſyne ere ¶ xv · SO welck man beclaghet wert bȳnen veer bencken · dat he hebbe ſproke̅ deme anderen in ſyn ere · wert he des vortughet edder be- kant he des · des vogedes wedde is ver ſchillinghe · ¶ xvi ſchal5 wor en borgher ſine claghe vordere̅ SO welck borgher edder bor- gherſche wil clage̅ vppe ene̅ borgher edder borgherſche̅ dat ſchal he don vor vnſes heren voghede edder vor den radma̅nen vnde an- ders nerghen · ¶ So we dit breke worde he des vortughet mit twen ſworne̅ de ſcholde gheue̅ de ſtad teyn marck · ¶ xvii · is6 van claghe v̄me ghifte de gheue̅ KVmpt en claghe vor den vaghet bynne̅ ver bencke̅ v̄me ghiffte de gegheue̅ ſi bi liue edder na dode · vnde en ander kome · vnde ſegghe de ghiffte ſy eme eer gegheue̅ · wat he der erere̅ giffte vullenkome̅ mach dat ſchal ſtede weſen · ¶ xviii van claghe v̄me ghelt edder andere ſake · SO wor een den andere̅ be claghet vor gerichte v̄me gheld edder v̄me ander ſake · be kent em des de anclegher · edder wert he des vortughet alſo dat eme de voghet to dren richte̅ hebbe gebode̅ to leſtende vn̅ he des voghedes bot vorſethe to der veerde̅ claghe · ſo ſchal me̅ eme richten vte der were eddr weldighe̅ in ſyn erue eft he dat hefft · en heft he nen erue ſo ſchal me̅ eme richte̅ myt den manne · ¶ xix · Fußnote: Die linke Seite der Handschrift wurde ausgebessert. Das erste Wort einer Zeile ist daher teilweise schwer leserlich.↩ Fußnote: 'werde' gehört ans Ende der Überschrift in der folgenden Zeile.↩ Fußnote: Der Wortanfang ist verwischt und daher schwer leserlich.↩ Fußnote: 'wyl' gehört ans Ende der vorherigen Zeile.↩ Fußnote: 'ſchal' gehört ans Ende der Überschrift in der folgenden Zeile.↩ Fußnote: 'is' gehört ans Ende der Überschrift in der folgenden Zeile.↩ Cla III Van claghe v̄me pe̅ninghe edder ſuluer · SO wor een den andere̅ becla- ghet bȳnen veer bencken vor vnſes here̅ vogede v̄me pe̅ni̅- ghe edder ſuluer vn̅ he eme des bekent edder wert he des vortu ghet · ¶ · Schuldeget ene ock de cle gher v̄me andere pe̅ninge edder ander ſuluer des like vele is · vn̅ de anclegher vraghet wedder oft id de pe̅ninge edder dat ſuluer ſy des he bekende ofte vortuget ſi · de clegher ſecht id ſynt andere pe̅ninge edder ſuluer · de anclegher de en bekend eme des nicht · dat id ander pe̅ninge eddr ander ſuluer ſi · de clegher ſchal ene vortughe̅ dat id andere pe̅ni̅- ge edder ander ſuluer ſy · Aldus ſchal it ghan v̄me aller leyge ſake de deſſer liker wÿs to claghe komet ¶ · So wor twe komet vor den rad to claghe vn̅ to antword na ere̅ claghe vn̅ antwort dar de rat recht vp ſcheydet · vn̅ welck er den biddet den rad dat ſe dat recht ſchriue̅ wille̅ in eer bock · boue̅ de rechtſcheidinge ſchal nen tuchniſſe ghan ¶ xx · van clage v̄me quick vn̅ rinder SO we den andere̅ vorclaghz vor vnſes heren voghede vm me1 quick edder rindere dat he eme in hude dan hebbe to warende vn̅ eme des vorſeket · wert he des vortughet alſo en recht is · dat ſchal he eme weder antworden ghe alſo gud alſo he it betughe̅ mach En mach he des nicht betughe̅ ſo ſchal it eme de ander gelden alſo he ſin recht dar to don moghe dat he it eme al vorgulden hebbe · Van claghe v̄me varende haue SO wor een borgher ¶ xxi2 edder borgherſche beklaghz wert bȳnen veer bencke̅ vn̅ alſo3 verne kumpt in dat richte, dat men richte̅ ſchal vte den wehren, que- me en ander vn̅ ſpreke umme de have de in den were̅ is, de ſy ſin echtlike eghen · mach he des vullen- kome̅ dat de haue ſyn wehre ehr he beklaghet worde van dehme dar me̅ ene vor pande̅ ſchole dat he des wol vulle̅comen mot . Wolde ock ene de clegher darumme ſhul- deghe̅ dat he it eme dede to einer hulpe dar mach he vore staen mit ſinem rechte · ¶ xxii van claghe v̄me gheld dar ren- the mede loſet ſy · SO wor en borgher ofte borgher- ſche beclaghet werd umme gelt dar rente mede löſt ſÿ · des me̅ vullencome̅ mach mit hand- ueſte̅ edder mit leuendighen tüghe̅ . vor de pe̅ninge ?4 en magh men nee̅ erue ſetten · men en ſettet tho kiſten. pandes rechte · alſo ſchal id ock weſen we erue vorkofft wolde he betalen myt erue to eneme pande dat ſchal he ſette̅ to kiſten pandes rechte ¶ xxiii · wo een pape ſine clage vort · Fußnote: Aufgrund eines Flecks nicht leserlich.↩ Fußnote: '¶ xxi' gehört ans Ende der Überschrift in der vorherigen Zeile.↩ Fußnote: Die rechte Seite der Handschrift wurde ab hier ausgebessert. Die letzten Wörter einer Zeile sind daher oft schwer leserlich.↩ Fußnote: Der Buchstabe wurde rot durchgestrichen.↩ Tu III SO wor en pape komet vor vnſes heren voghet to rechte de nene wiginghe en heft vn̅ dat wil beborgen dat he recht neme̅ vn̅ gheue̅ wille bȳnen veer bencke̅ de mach ſine claghe wol betughen vn̅ to der claghe wol antworden wat claghe me̅ myt ſwornen tughen ſchal ·· ¶ xxiiii ·1 Wat claghe kumpt vor richte dede hogher is den ene mark dat ſchal men tughe̅ mit ſworne̅ · wurden de tuge biſpraket dat ſe nicht hadden getughet alſo ſick de Clegher tughes vorromede dat ſchal he dhon mit ſworne̅ ¶ · Aldus ſchal me̅ dhon in andere̅ ſaken wor men nicht en tughet alſo me̅ ſick tu- ghe̅s verrömede dat ſchole̅ yo weſe̅ andere tughe ¶ · Wolde ock de an clegher den cleghere ſchuldighe̅ mit ener ſchlichten claghe dat he nicht tughet en hedde alſo he ſick thuges verromede ſo iſt de clegher negher to beholdende mit ſine̅ ede dat he tuget hebbe alſo he ſick tu- ghes verömede · ¶ xxv va̅ claghe de me̅ myt tughen So wor claghe anſpreckt2 kumpt bȳnen veer bencken vor unſes here̅ voghede de men mit tughen anſpreckt · vn̅ de an- kläger3 des vorſeket des me̅ eme mit tughen anſpreckt · alſo alſe me̅ ene vortughet alſo ſchal he leſten und ghelden · Van tughen · ghe wan en ſworne ene̅ valſchen tuch ledde ¶ xxvi · SO welck ſworne enen valſche̅ tuch ledde edder ene̅ valſche̅ tuch tugede · wert he des vortuget mit ſes borghere̅ der ſcolen dre ſworne weſen vn̅ dre andere bor ghere vmbeſproke̅ eres rechtes · ſyne̅ name̅ ſchal me̅ delghen vte des ſtades tafelen · vnde en ſchal nen ſworne mer weſen · vn̅ ſchal den genne̅ ſine̅ ſchaden belegghe̅ dar he den tuch vp lede edder vp tughede mit den ſulue̅ ſaken alſo he vppe ene tughet heft edder tuge gelet hefft vnde ſchal ock der ſtad vÿff marck gheue̅ ¶ · worde he ock vore vluchtich me ſchal ene vredelos legghen vn̅ ſchal nicht mer to bremen kome̅ · ¶ xxvii wan en borgher ene̅ valſche̅ tuch ledde · SO welck borgher ene̅ val- ſchen tuch4 ock de nen ſwor ne were alſulcken tuch ledde eddr tughede alſo hir vore beſchreue̅ ſteit · worde he des vortuget mit ſes borghere̅ vmbeſproke̅ eres rechtes · ſo ſcholde het ock betere̅ alſo hir vore beſcreue̅ ſteit · vnde gheue̅ ock der ſtad vÿff marck ¶ · Ne hedde he des nicht dar he deſſen broke mochte mede betere̅ wert he begrepen men ſchal ene ſetten in des ſtades kameren to verteynachten ¶ Ne worde he dar nicht vte loſet me̅ ſchal ene to der ſtupe ſlan vn̅ ſchal de ſtat Fußnote: Die linke Seite der Handschrift wurde ab hier ausgebessert. Die ersten Wörter einer Zeile sind daher teilweise schwer leserlich.↩ Fußnote: 'anſpreckt' gehört ans Ende der Überschrift in der vorherigen Zeile.↩ Fußnote: Das Wort wurde teilweise durchgestrichen.↩ Fußnote: 'ene̅ valſchen tuch' wurde rot durchgestrichen.↩ Tu vorſwere̅ vnde nicht mer to breme̅ komen ¶ xxviii Wo hoghe een gaſt ene̅ borgher vortughen mach NEn gaſt mach ene̅ borgher hogher vortughe̅ den veer ſchillinge wat bȳnen wicbelde ge- ſcheen is · dar de vrone geit ¶ xxix Wo en borgher mach tughen vppe enen ghaſt En borgher mach tughe̅ vppe enen gaſt mit twen andere̅ borghere̅ vmbeſproke̅ eres rechtes alſho alſo de ſchult lopet buten breme̅ edder bȳne̅ bremen geſchen ¶ · xxx Wo knechte vn̅ meghedeke̅ ne- mande moghe̅ vortugen - NEn knecht edder meghedeke̅ mach ſick vorrede̅ de wile dat id is bynne̅ ſinen iare̅ · id ene dede id mit ſine̅ rechten vormūde̅ De moghen ock nemende vtuge̅ 1 Nen gaſt mach borgere vortu- ghen mit gaſten ¶ xxxi NEn gaſt mach tughe̅ vppe enen borgher mit gaſten nene wolt men v̄me geld dat bute̅ breme̅ is gelouet · des mach he ene vortugen mit ene̅ borgher vn̅ mit ene̅ gaſte ene marck vn̅ nicht hogher · ¶ xxxii · Papen vn̅ vrouwen moghe̅ nemende vortughe̅ - NEn pape edder vrouwe mach neme̅de vortughen · vor unſes here̅ vogede id en ſy lavet edder entfanghe̅ mit vor munde 2 IIIghe En vrouwe mach betuge̅ eres ma̅nes ſchulde · ¶ xxxiii IEwelick vrouwe de mach wol betughe̅ eres echte̅ 3 ma̅nes ſchulde de me̅ eme ſculdich was do he leuede ¶ Se mach ock betuge̅ wat ieghen ere̅ echte̅ man gewil- horet offte bekand is · des ſulue̅ mach me̅ ſe ock vortuge̅ wat ere echte man gewilkort eddr louet heſt · wo me̅ ene vrouwe̅ vortugen mach · ¶ xxxiiii So wes en vrouwe bekend bȳnen veer bencke̅ de wi- le de voghet ſittet to rechter ding- tijd daghes machme̅ ſe des vor tughe̅ alſo en ſtades recht is dat ſchal ſe doghen · ¶ xxxv · wo vrouwe̅ nenen man vortuge̅- NEn vrouwe en mach enen man vortughe̅ nenes dinges id en ſi mit vnderſcheide an ande re̅ ordelen an deſſem boke beſchreue̅ ·ſe ne hebbet entſanghe̅ edder id en ſy er gelouet mit voremunde̅ dar ſe ſulue̅ iege̅wordich ſy ¶ xxxvi · wo men ene̅ mit tuge̅ vore buth · So wor een borgher enem andere̅ borghere edder gaſte ſchuldich is vn̅ erue heſt vnde nicht to rechte komen wil · den ſchal men twige mit den vrone̅ to twen richten vor richte bede̅ dar he ſulue̅ yege̅wordich ſy · dat is eme de vrone bekenne · to deme dridden male ſo ſchal he ene vor richte beden laten · mit tughe̅ · de tuge ſchole̅ borger weſen · ¶ · En kumpt he de̅ne vtuge̅: über dem v befindet sich rechts ein kleiner Punkt oder Akzent↩ unter der linken Spalte ergänzt und rot umrandet↩ echte̅ ist ergänzt rechts an der Seite durch ein Plus und ein Zeichen, wo der Einschub sein soll↩ Tu nicht to rechte vn̅ wert he des vortughet vor deme voghede vnde vor den radma̅nen twe ofte meer dar ſchal ock de clegher de ſchulde ofte de ſake benome̅ ſo ſchal men ene pande̅ vte den weren · vor des · voghedes wedde · vn̅ vor de ſchulde vnde ſake dat ſchole̅ de radma̅ne yo don bȳne̅ verteynachte̅ werdet ſe des van deme cleghere gemanet ¶ · wolde ock hir na de ancleger vorekome̅ vnde deſſer eddr ſake vor- ſeke̅ · ſo were de clegher negher der ſchulde vn̅ der ſake de he vorenomz hefft mit ſines enes hand vppe de̅ hilghe̅ to beholdene · den eme de andere des were to entgande Vunde me̅ ock ſo vele nicht in de̅ were̅ dat me̅ deme cleghere moch- te ghelden · ſo ſcholen ene de rad manne weldighe̅ in ſyn erue vn̅ ſo ſchal he dat vp bede̅ alſo en ſtades recht is ¶ · En were ock de man nicht to hus alſo dat men den nicht hebbe̅ ne mochte · ſo ſcal en man ſyn recht vordere̅ vppe enes andere̅ wijff edder vppe ſine rechten erue̅ alſo hir voreſchreue̅ is · we men tughen leth wen twe bȳ- nen ver bencke̅ ¶ xxxvii · So welck man tughe leth der mer ſynt wen twe wat der to richte kome̅ bȳnen veer bencke̅ de ſchole̅ deme cleghere helpe̅ tu- ghen na des dar ſe bȳnen ver ben- ken beghrepen ſynt ſe ne willen ſick des voghedes wedde troſten wat buten ſchud dat to tughe III ghe kumpt ¶ xxxviii · So wat ſchud twiſche̅ vnſen borghere̅ buten breme̅ in ener andere̅ ſtad dat to tughe kūpt · ſo wat dar getuget wert dat ſchal like ſtede weſen alſo it to breme̅ ſy getughet wo ir getuget wer- de na des ſtades rechte · vn̅ de radma̅ne van der ſtat ſchole̅ ere opene̅ breue dar vp gheue̅ wo de ſalic getughet1 ſy ¶ xxxix · wene me̅ mit der achte vor So welck man den anderen an ſyne achte biddet unde ſecht eme ſine hemelicheyt. Und wolde me̅ dar na mit de̅ ma̅ne ene vortuge̅ des en mach nicht ſin. wen de ſchuldeghinge kumpt to tughe · ¶ xl · SChuldeghet een den andere̅ v̄me ghelt edder v̄me an- dere ſake vnde de ſchuldeginghe kome to tughe · vn̅ de ge̅ne denn me̅ dar ſchuldeget de gheue den tughen ſchult dat ſe deel hebben edder kūpane ſynt in deme ghelde eddr in der ſake · willet de tughen dat ſweren dat ſe neen del heb be̅ in deme ghelde edder in der ſa ke eddr nene kūpane er. ſinnd.So moghe̅ ſe deme cleghere helpen tugen · ¶ · Were̅ ock de tughen kleghers maghe an de der denn lineen · vnde wolde de anclegher des nicht enbere̅ ſo ſcholen ſe one̅ vor eed don dat ſe dat don ūme rechtes wille̅ vnde nicht der ma gheſcup willen · ¶ xli · Hinweis: schwer leserlich, eventuell auch getughot↩ LEERE SEITE LEERE SEITE vngherichte IIII vppe den worp de vnſe borgher is dat ſchal lijck dobbelent weſen · vppe worptafele̅ mach ſpelen weſe wil · van backworden de men achter rugghe ſpreket · ¶ xvii · Spreke en man deme andere̅ quat achter ſine̅ rugghe vn̅ vorſeke he des vor ſinen oghen he ſchal dar mede leddich weſen vn̅ ſcal nicht ſwere̅ · bekent he is ouer he ſchal it beteren · ¶ xviii · we den andere̅ herigen ſone hetet · SChuldighet en borgher ene̅ gaſt vor unſes heren vogede dat he ene ſcholde herige̅ ſone he- ten hebbe̅ mach he des vulle̅come̅ edder bekent he des he ſcal it eme betere̅ mit ver ſchillinge̅ ¶ ald1 ſcal ock betere̅ en borgher eneme gaſte · we deme andere̅ ſpreket in ſyne ere · ¶ xix · SO wor en borgher eneme an dere̅ borghere ſpreket in ſyn ere alſo dat he ene herigen ſone hetet wert he des vortuget myt twen borgere̅ vmbeſproke̅ eres rechtes de ſchal geue̅ der ſtat ene halue marck · ¶ · Spreket he eme vurder in ſyn ere vn̅ wert he des vortughet alſo hir vore be ſchreue̅ ſteyt he ſchal geue̅ der ſtad ene marck · ¶ · Werpet he ene ock to der erden vn̅ wert he des vortughet alſo vore beſcreuen ſteyt he ſcal geuen der ſtad ene marck- ¶ We ock deſſen broke nicht ghe- uen ne mach offte beborghen den ſchal me̅ ſetten in des ſtades ka- meren to veerteynachte̅ ¶ · Ne vredebrake IIII wurde he dar nicht vteloſet men ſcholde ene to der ſtupe ſlan vnde ſchal de ſtad vorſweren vn̅ en ſcal nicht mer to breme̅ kome̅ ¶ worde he ock vorevluchtich vn̅ wolde he dar na wedder in de ſtad komen id were ouer kort edder ouer lang he ſchal io deſſen broke gheue̅ alſo dar vorſchreue̅ ſteyt · ¶2 So wor ock en den andere̅ ſpreket to na in yeghenwordicheyt des rades vn̅ de ander des to hone thud · de ſchal dat betere̅ myt vijff marke̅ vnde ſchal em neen ſtades ſoen don vnde nen legher ligghe̅ · Van vredebrake wan men enen vnſer borghere knuppelde · ¶ xx · WE ene̅ borgher knuppelt dat is vorrad wert he des vor- tughet mit twen borghere̅ vmbe ſproke̅ eres rechtes · he ſcal geue̅ der ſtad vijff mark ¶ · vortmer alle de ghe̅ne de dar mede ſynt de dat dot · werdet ſe des vortughet alſo hir vore beſchreue̅ ſteyt ſo ſcal erer yewelick gheue̅ viffmarck. Sonet ſe ſick ock ſo ſcholen ſe bute̅ unſer mure̅ vnde buten vnſen plancken weſen en iar na der ſo- ne · ¶ · Wert he dar na bȳnen dem iare beſeen bȳnen bremen · vnde wert he des vortughet mit twen borghere̅ vmbeſproke̅ eres rech- tes · he ſchal gheue̅ der ſtad teyn pund · vn̅ alſo dicke alſo he brekz ſo dicke ſchal he beteren · alſo hir vore beſcreue̅ ſteyt · wert he des unleserliches Zeichen am Ende des Wortes - Abkürzung für Aldus?↩ unleserliche Anmerkung rechts an der Seite, hier könnte stehen: we de ande io im negel sorheor des v ſpreock to m↩ vrede⸍ vortughet ¶ Were dat alſo dat he deſſem broke nicht gheue̅ ofte bebor- ghen en mochte ſo ſchal me̅ ene ſet- ten in des ſtades kamere̅ verteyn nacht ¶ · Ne worde he dar nicht vte loſet men ſchal ene ape̅bare to der ſtupe ſlan vn̅ ſchal de ſtat vorſwere̅ vn̅ ſchal nicht mer in de ſtad kome̅. Van orſlaghe · ¶ xxi. So welck borgher den andere̅ ſleyt to den ore̅ · edder wor he ene ſleyt wert he des vortughet mit twen borghere̅ vmbeſproke̅ eres rechtes de ſchal gheue̅ der ſtad vijff mark ¶ · So wen he ſick vorſonet heft mit deme ſakewolde̅ ſo ſchal he weſen en iar van breme̅ buten muren vn̅ buten plancke̅ ¶ · Were dat he dat breke alſo dicke alſo he dat breke worde he des vortuget alſo hir vore beſchreue̅ ſteyt alſo dicke ſchal he gheue̅ der ſtad teyn pund ¶ · Ne mochte he deſſen bro- ke nicht vtgheue̅ offte beborghen men ſcolde ene ſetten in des ſtades kamere̅ to veerteynachten ¶ · Ne worde he dar nicht vteloſet men ſchal ene to der ſtupe ſlan vn̅ ſcal de ſtat vorſwere̅ vnde ſchal nicht meer to bremen kome̅ ¶ · Worde he ock vorvluchtich v̄me deſſen orſlach edder vor de ſlach we⸍ me̅ ſchal ene vredelos legghe̅ ¶ · Wolde he ock wedder in de ſtat kome̅ · ſo ſchal he ſick ſone̅ mit deme vogede vn̅ mit deme ſakewolden vn̅ ſchal dat der ſtat betere̅ alſo hir vore beſcreue̅ ſteyt · Van legheraftighe̅ ſlaghe̅ · IIIIbrake WEre een man geſlage̅ ¶ xxii · dat he legherafftich wert · vnde kūpt he wedder vp vn̅ wert he na der tijd beſeen van guden luden to der kercke̅ ofte to den mar- kete ofte to deme ſtoue̅ · vn̅ ſtorue de dar na · de ene dorue̅ nene mord betere̅ · me̅ ſleghe offte wunden ofte he de hedde · ¶ xxiii · We en meſſet tud vp ene̅ borgher · Thut en man en meſſet eddr en ander wapen vppe enen borgher eme mede to ſchadende bȳ- nen vnſen wicbelde wert he des vortughet mit twen borghere̅ vm beſproke̅ ere1 rechtes · men ſchal dat meſſet dor ſine hant ſlan wert he begrepe̅ ¶ · Wundet he ene ock vn̅ wert he des vrtuget mit twen borghere̅ vmbeſproke̅ eres recht- tes vn̅ worde he begrepe̅ me̅ ſcolde eme de hand aff ſlan · ¶ worde he ock vore vluchtich me̅ ſchal ene vre- delos legghen · wil he ock wedder in de ſtad kome̅ he ſchalt betere̅ alſo hir vorebeſchreue̅ ſteyt · ¶ · Sleyt he ene dot wert he begre- pen men ſchal eme dat houet aff houwe̅ ¶ · Worde he vorevluchtich he ſchal vredelos weſen · vn̅ nerge̅ nenen vrede hebbe̅ vnde nicht mer to bremen komen · ¶ xxiiii Van notwere · TOghe ock een man en meſt edder een wapen ſine not mede to werende · ſo is it ene nootwere · mach he deſſe notwere tughe̅ mit tween borghere̅ vm beſproken eres rechtes ſo ne hedde Pergament hat einen dunklen Fleck: hier könnte ein s unleserlich geworden sein, dann würde dort eres geschrieben stehen↩ vrede he nene̅ broke · ¶ xxv · gaſt ·1 Wan en gaſt thud en meſt vp ene̅ Thud en ghaſt en meſſet vppe ene̅ andere̅ ghaſt edder een ander wapen binne̅ vnſem wicbel- de he ſchal eme gheue̅ to beteringe en punt ¶ Wūdet he ene he ſchal eme gheue̅ veer pund ¶ · Iemet he ene he ſchal eme geue̅ ver pund houwet he eme en leth aff · he ſcal eme gheue̅ vijff punt ¶ · Sleyt he ene dot wert he begrepe̅ me̅ ſcal eme dat houet aff houwe̅ ¶ worde he vorevluchtich me̅ ſchal ene vre- delos legghe̅ ¶ Mit deſſer ſulue̅ beteringe ſcal en borgher betere̅ eneme gaſte alſo · alſe hir vorebeſcre- uen ſteyt · ¶ xxvi · Van wundinghe bi ſlapender deit · So wor een man wert gewūdet by ſlapender deyt · ſecht he dat he ſchildwachtere ſy dat ſchal he tugen mit ene̅ boden des ſtades de ene vtebode̅ hefft vn̅ mit twen ma̅- nen de mit eme vteboden weren to der wachte vnde ſo ſchal de ge̅ ne de ene wundet heft nene̅ godinc hebbe̅ ¶ · Mer were dat alſo dat de wachter een gaſt were den vnſe borgher wūdet hedde ſo ſcolde de borgher ſo lange bute̅ bremen weſen bet he ſick vor enede mit dem vogede vnde mit den radma̅nen vn̅ mit deme ſakewolde̅ · mer moch- te vnſe borgher ene rechte notwe- re tughe̅ des mochte he wol nete̅ · We ene̅ vredeloſen man houet · So we ene̅ vredeloſe̅ ¶ xxvii · man houet edder huſet bȳ- IIIIbrake nen wicbelde de bynne̅ bremen vredelos ſy vn̅ vorſteit · de brickt like deme ſakewolde̅ he ne wille ene to rechte bringhen · ¶ xxviii · we na des anderen wiue edder dochter edder nichten gheit · So wor en man geit na enes ma̅nes wiue ofte na ſiner dochter ofte na ſiner nichten de vore to kercken gheit v̄me to laſte- rende vn̅ wert he dar mede be grepen dat ſcal he betere̅ mit ſines ſulues halſe · ¶ xxix · Van herbergende wan en den anderen dodet · HErberget en man lüde vnde ſleit erer een den anderen doet ane des werdes ſchult binne̅ ſine̅ were̅ ofte ſo welck vngerich- te dar ȳne ſchud · de wert ſcal is bliue̅ ane ſchaden oft ſe den vrede breker nicht vp holde̅ mochten vn̅ ſe dat vorwaret vppe den hilge̅ · We deme andere̅ ene veyde kun- deghet · ¶ xxx · So welck man ene veyde heft ſunder en borgher vppe deme andere̅ vn̅ kundiget he eme ſine veyde touore̅ · vn̅ des vulle̅kome̅ mach vnde ſleit he ene dar na dot buten deſſen wicbelde · he ne dar nene not v̄me liden · binne̅ vnſem wicbelde · wat auer een vnſe bor- gher deme andere̅ deit bute̅ vnſe̅ wicbelde dat is an liken ſteden ofte it bȳnen vnſem wicbelde ſchu- de vnde he des vulle̅comen mach · We duue edder roff vnder den andere̅ vynt · ¶ xxxi · Wort gehört ans Ende der darunterstehenden Überschrift↩ vrede So we auer den andere̅ dach offte ouer den dridden duue ofte rooff de eme genome̅ is vnder deme andere̅ vynd de dat openbare gekofft heft den en mach me̅ nener hantdadige̅ dat ſchuldege̅ vn̅ he des tuch heft ¶ · Spreckt auer en man dat he it gekoft hebbe vppe de me ſetten markete he ne wete wed der weme ſo is he der duue vnſchul- dich vnde dat ſchal he ſwere̅ · vnde he vorluſt ſine pe̅ninge de he dar v̄me gaff · vn̅ de andere ſcal ſwere̅ allene dat it eme aff gerouet eddr aff geſtolen ſy · ¶ · Segget he auer dat id eme gheue̅ ſy · ſo ſcal he ſine̅ warent vorebringhe̅ bynne̅ ver teynachte̅ · vn̅ en deit he des nicht de ſchade is ſyn vn̅ he is des gudes en deff 1 Wat me̅ rouere̅ ofte deue̅ aff iaghet · ¶ xxxii · SO wat en man rouere̅ ofte de- uen aff iaghet dat ſchal he kundighe̅ deme voghede vn̅ deme rade · vnde komet we des dat is · is he vnſe borghere me̅ ſchal it eme wedder geue̅ · vnde watte koſt de ghenne de it wan dar v̄me dede · dat ſchal he eme gelden · vn̅ ſines arbeides lone̅ alſo it ock deme rade moghelick dūcket ¶ · Were it ock alſo dat dar nement na en qweme ſo ſchal me̅t holden iar vn̅ dach vn̅ dar na ſchal des hebbe̅ de voghet den dridden deel · vn̅ de rad den drid- den del vn̅ de it wan de̅ dridde̅ deel ¶ · kumpt dar auer en gaſt na · de me it geſtole̅ edder aff gerouet is · vnde wynt he dat mit rechte ſo ſchal de voget hebbe̅ den dridden deel vn̅ de gaſt den dridde del vn̅ IIIIbrake de it wan den dridden deel · ¶ xxxiii · We rouet wert de ſchalt den radma̅nen to hant kundighen · WOrde yenich vnſer borghere rouet he ſy arm offte rike de ſchal dat to hant den radmanne̅ kundeghe̅ welk erer he vynt · ſo ſcholer de radma̅ne to hant dar v̄me to ſamende kome̅ vn̅ ſchulle̅ truwelike̅ helpen deme dat geſchen is dat id wedder dan werde · de rad- ma̅ne moghe̅ dat ock voruolghe̅ alſo id en mute dūcket to den ge̅ne̅ de ſe holt edder de ere hulpere ſint ¶ En ſchud en dar nicht aff min ne ofte recht ſo ſcholen eme helpen de radma̅ne vnde ſine vrūd dat men dat wedder do · ſchud en dar pandinge van · mit den panden ſchal men nicht don men bi rade der radma̅ne · ¶ xxxiiii · We rouet quick an kūpt dat eme ſtole̅ edder af rouet ſy · So welck man an kumpt ſwyn edder ander quick dat eme ſtolen edder af rouet ſy dat mach he holden mit ſines ſulues hand id en ſy dat he des ene̅ warent hebbe de it vnder eme hefft id en ſy ock alſo dat he it toghen hebbe vnde des vullencomen moghe dat id ſin hebbe weſen leuendich vnde doot · vnde ock alſo id en ſy geſcheen in apenbaren orloghe · van der hantdadighe̅ dat wat de ſy · ¶ xxxv · DE hantdadighe daat is · ſo wor een man mit der ape̅ baren ſchult ofte mit der vore vluchtigen daat vorwūnen wert en deff wurde in der Folgezeile ergänzt durch eine rote Umrandung unterhalb des Wortes gudes, um die Zusammengehörigkeit zu markieren↩