Dat Stade Boke Der van Breme̅ Dar ere recht und ſtatuten ſteyn an= bescreven Beghinnen an dem jare na Christi bort M. CCC. III. In nomine ſce̅ (sanctae) et indiui due trinitatis amen· Omnis ſapiencia a deo eſt· Sapiencia uintit malitiam· Inicium ſapiencie timor domini· Iuſte iuditate filii hominum· Spernite iniquita tem et operamini iusticiam· Om diligit iniqui tatem odit aia̅m ſua̅ Eadem menſura qua menſi fueris remeueto uobis· Munera nobie (?) piſecre dinitie (?) ant·nolite ?pp?ere Munera exterant o culos ſapiencii (?) mu tant uerba iuſtos· Munera impius at cipit·ut piuat iuditue̅· ANno domini melleſinio·tri tenteſimo tertio ſe quenti die andire a poſtoli inchoatus eſt iſte liber iuſtitie bre menſis ciuitatis· Stadhaus, Pia, Rößler, Kevin Dit is dhat erſte anbe ghin des ſtades boke van bre men・ dar ere recht steẏn an beſcreuen・ i・An den namen des vaderes・ ii・Schelet twe borghere iii・Wor twe lude tho ſemene komet・ iiii・Sterft enes borghe- res wif・ v・Sterft vader vnde moder・ vi・Swelic man eruen heft・ vii・Heuet eyn vrowe enen man・ viiiSwelic borghere ſun der wif is・ ixHadde eẏn man kin dere vnde nen wif・ xSo welic man ofte vrowe・ Van not were iNodeghet eẏn man eẏn wif・ iiTut eyn man eyn meſſet1 iiiToghe och eẏn man eẏn meſſet・ iiiiTut eẏn gaſt en meſſet vWe enen borghere knuppelet viSo welich borghere den anderen ſcleẏt tho den oren viiSo wůr eẏn borghere vgl. Schiller-Lübben, Mittelniederdeutsches Wörterbuch, Bd. III, S. 80: messet, metset: Messer↩ eẏnen anderen borghre ſpricht an ſin ere viiiSo we eẏnen vrede- loſen man · ixScheleden borchere vnder twiſchen xVor weche ienich bor ghre eneme andern borghre xiSo wes hus man ofthe vrowen xiiSo welic borghre dobelet · xiiiSo welich ſworne ene̅ valſchen tuch ledde xiiiiSo welich borghere och de nen ſworne were xvSo welich man eẏne dhuue dede Dhit is dat erſte ſtuc ke van den ſtatuten · · i ·Do na godes borde iiSo welic borghre ſic vor veẏt i̅ ſime knechte iiiScheleden och maghe vnder twiſchen. iiiiSo welich borghere ofte borgherſche vNen borghere ofte borgherſche. viDar ne ſcal nen bec kere veẏle brůwen viiDe ratmanne de ne ſcolen nicht lenen vtes ſtades kamere viiiDe ratmanne ne ſco len nemene laten vnt fan in dhat ſpittal ix De ratmanne noch nen man · xNemen ſcal legghen holt vppe de ſclacht xiNemen ſcal berneholt xiiNemen ſcal kopen berneholt xiiiNemen ſcal des ſtades weẏde enghen xiiiiSo welich borghere heuet ene brutlecht xvSo welich borghere eder borgherſche heuet eyn kint xviSo wanne och de viv we an kerken gheẏt xviiSo we wil eken buwe̅ xviiiBrochten oc gaſte eke̅ xixSo welich man koren wirt in den rat xxSo we oc van de̅ ratma̅ nen wirt tho kemere re koren xxiDe ratmanne dhe ne ſcolen nenen dach gheue̅ xxiiSo welich man ſine bur ſcap winnen ſcal xxiiiNen borghere ne ſcal eken laden xxiiiiSo we ene vſe bor- gherſchen xxvDa deſſen daghe ſcal neẏn borghere kopen xxviNement ſcal kopen buten den doren Wor eyn vader van xxvii me ſone delen wil·de ſcal tho voren hebben al ſin inghedome Worde ienich borghre xxviii rouet he ſi arm edr rike xxixSo weſe eẏn hus wi̅t gheghen vſen borghre he ſi wif eder man xxx·So we koft renthe e der tins in wicbelde hir beghinnet de me| nen ordele· ·i·1 Wat claghe kūt vor richte· ·ii· So we ſic weder den anderen vor redhede· ·iii· So we den anderen ſed eyn perd tho pande ·iiii·Sculdeghet eẏn den anderen vmme ghelt ·v·Borghet eẏn man den anderen vor richte to bringhene viSwor eyn claghet binne̅ ver banken vi̅ne erue viiSwe den ande̅n ſculdeghet mit ener ſlichten claghe viiiSwe den ande̅n borghet buthen vorworden ixNen gaſt ne mach e nen borghere xNen gaſt ne mach in ghen vp enen borghere xiSo wor eyn gaſt koft weder enen gaſt xiiSo welich borghere e der welich gaſt ene̅ kop xiiiIewelich vrowe de mach wol betughen eres ech ten ma̅nes ſculde xiiiiSo wes eẏn vrowe be kent binne̅ ver benken· Blau-rote Initiale↩ xvNen vrowe ne mach ene̅ man vor tughenxviSo wor eyn herſtrate is binnen uſer ſtatxviiSo welich borgher ſcul dich is enen borgherexviiiOch ne mach ne man den anderen beredenxixNe̅ man ne mach ſet ten wicbeledexxSo wor eẏn man ſcul dich is · vnde erne heftxxiSo wor eẏn borghere eneme andern borghre edr ene̅ gaſte ſculdich is xxiiSo wor eẏn man den andern beclaghet vor gherichte ṽme ghelt xxiiiNen man ne mach ſetten wicbelde hene dot vor den ratmannen · Nen man mach wic xxiiii belde kopen De voghet is weldich xxv enes ordeles to vraghende So welich man tughe xxvi leed der mer ſint wa̅ twe So welic pape belent is xxvii So we eyn hus heuet xxviii dhar van druppe So wat ſcut twiſchen xxix vſen borghren bute̅ breme̅ So welich man ſwine xxx hor vt dreghen let So wor eẏn den andern xxxi beclaghet binne̅ vr benke̅ Eyn borghre mach tughe̅ xxxii uppe eẏnen gaſt Stadhaus, Pia, Hänsel, Jolie xxxiiiSo weme beclaghet bẏnnen ver benken xxxiiiiSwor eẏn pape kumt vor mines herre̅ voghet xxxvSwe den andern vor cla- ghet vor mines herren voghet vmme quit xxxviSo wor eẏn man ene me a̅metmanne deyt ſin got xxxviiSo we bekumbert alſo eẏn recht is perde eder quit xxxviiiKoft eẏn vleſhowre quit xxxixSo we eẏne̅ wilkore deit weder den anderen. xlSo wor eyn ma̅ borghet eyn dinc vor richte xliSwor twe tho ſamene komet an echtſcap xliiSwor eẏn man eder eẏn vrowe ſterft xliii Swor borghere ſin de eẏn wicbelede hebben tho ſammene xliiii Swor eyn claghe kumt bẏnnen ver benken xlv Swor eẏn knecht vte ſines heren deneſte geit xlvi Nen pape eder vrowe ne mach neme̅de vor thughe̅ xlvii Swor eẏn borghre eder eẏn borgherſche beclaghet wirt Dar ne mach nemede xlviii bẏnnen ver benken Swe den andern deẏt xlix varūdehaue dar ſe beẏde So wor eẏn man wirt l ghewndet bi ſlapen der deẏt li heft eẏn burghre pande an ſinen weren· liiSwor eyn borghre ofte bor gersce kūt bi̅nen ver liii So weme eyn erue be- ſterft de eruen heft liiiiDar ne mach ne man mith worden lv Dar ne mach nen vn necth ſone lviSo wellich man becla- ghet wert binne̅ ver benke̅ dat he hebbe ſproke̅· lvii So wor eẏn borghere worde vanghen lviiiSwor eẏn bederue ma̅ ofte vrowe heft ene̅ ſone lix Swe des andern ſculde ghet vmme vracht Swor eẏn den anderen lx ſculdeghet bẏnne̅ ver benken vm eẏn erue· So welic ma̅ an kumt lxi ſwin eder ander quit Swor eẏn borghere ſcul- lxii deghet den anderen vm ene druppen lxiii Swor eẏn buwen eder grawen wil lxiiii Swor eyn man vppe enen warent tut· lxv Swe neẏle ſake to den markede brinet lxvi Sculdeghet eẏn borghe re enen gaſt· lxvii Wolde och eẏn vn- ſe borghere ſcult gheue̅ dhen voghede lxviiiSo we ſin erue ver kopen wil lxix ·So wor eẏn man ver dinghet ofte verkoft lxxSo we ſin erue vor huret it ſi an huſen · lxxiSo welc ma̅ ene vede heuet ſunder eyn borghre lxxiiHerberghet eẏn man lude lxxiiiDe handadighe dat is · ſo wor eyn man mit lxxiiiSo we ouer den andere̅ dach · ofte ovr den dridden· lxxiiiiSo wat eyn man roue- ren · ofte dene̅ af iaghet lxxvEyn def de mit der du- ue begrepen is lxxviSo welich kerſten man ofte wif · de vnghelouich is Wert eẏn ma̅ gheſlaghe̅ lxxi dat he legherachtich wirt· So welc man dem andern lxxix deit ſin gut to hollende So wan eyn vnſe borghr e lxxv binne̅ deſſer ſtat vredelos is· So welc man den ande- lxxxi · ren an ſin achte bedet · Leghet eyn man ſeit lxxxii vnde is he ſculdich ·lxxxiii So welc ma̅ ſine̅ knecht ver drift er rechtr titlxxxiiii Eẏn iewelc minſche dhe denet lxxxv · So welc knape wif nimt So welc knape an ulxxxvi ſes borgheres deneſte is Is eẏn man in enes lxxxv mannes deneſte xxxviiiVor dhuue vnde vor rof vnde vor morth · xxxixSo wor eẏn man des ande- ren gut beſet inder ſtat lcIt ne ſcal ne man vſes borgheres gut beſetten lciGhift eẏn man deme andern ſcult vmme ghelt lciiSo we ſcult vorderet up enen man de nicht ghelden ne mach · lciiiVmme lenede pe̅nighe lciiiiSprake eẏn man den anderen quat lcvQelle eyn hengelrode ofte holt lcviEẏn knecht dhe ne mach ſines heren got So wor eẏn man vppe lcvii· den anderen claghet So welc man deme an lcviii dern lenet ſin pert So we des andern ſwert lcix oder deẏt Hic i̅cipit pri mus1 So wor eyn ruchte ·c· ſcut inder ſtat De voghet ſcal horen ·i· vor rechte twier ma̅ne wort So wor eyn man gheit ·ii· na enes ma̅nes wiue So wor eẏn man den iii anderen ſculdeghet vm me ſcaden vnde bekent he des ſcadhen So wor eẏn man bi iiii ſlapender dhet varet vter ſtat schwer lesbarer lateinischer Einschub mit Abkürzungen↩ vSo we ſin gut deit eme ammetma̅ne to make̅de vi So we ſime gaſte ſcult ghift vmme koſt viiSo wor eẏn quit ledich lopt vp der ſtrate viii So wor eyn waghen vp der ſtrate varet ix·So wor eyn ma̅ deme anderen ſculdich is tho eneme daghe x Dat wif ne ſcalmen nicht wiſen xiSo wor twe eẏn erue- tho ſemene hebbet· xii So wor eyn vnſe bor- ghere is ane wif· xiii·So welc vnſe borghere wil hebben ene̅ ſcepel So we vor richte boden xiiii wert de ſcal So weſe koft heuet ren-xv the in euen erue So weſe eẏn ſcip wintxvi eder huret regen den anderen Kūt eẏn claghe vor de̅xvii voghet bẏnne̅ verbenke̅ So wor men gut vintxviii vp des koni̅ges herſtrate So wor eẏn vnſe bor-xix ghere ſterft de tho ſine̅ iaren comen is So we deme andern deit xx eyn pert an ſine hode It ne mach nen vnechxxi te ſone herwede up lore̅ Sculdeghet eyn gaſtxxii vnſen borghʿe v̄me ſculde xxiiiSo wor eẏn borghere eder borgherſche becla- ghet wort vmme gelt dar renthe mede koft ſi xxiiiiSterft vſer borghere wellich de maghe eder de vrint xxvNen knecht eder meghedike mach ſic vor reden· xxviD rige inme iare ſcal weſen echte dinc AN den na men des vaderes·vn de des ſones·vnde des hileghen gheſtes·ame̅ Do na godes bort ghegan waren duſent iar·drehundert iar vnde twe iar·an de me dridden iare·des nagheſten daghes ſint andreas·do wor den de ratmanne·her arnold van harpſtede her Cunrad van ver- den·heren cunrades ſone·her godeke freſe de iunghe·her iohan nackenedele·her Rolant van leſe·her hinrich doneldeẏ·her willeke iuchals·her henrich hauerbeckere·her hin- ric van hilghendorpe· her conrat van haren her ſiwert doneldeẏ· her iohan heren reẏme- res·her henric iuchals· her meẏnwart·des to rade mit der menen ſtad·dat ſe wolden ere recht beſcriuen·al ſo· als it eweliken ſcolde bliuen·to holdende al ghelike den armen al ſo den riken·Dar heb- bet de ratmanne·vnde de meẏne ſtad ſeſteẏn man· vt ieweliken ver dendele vere· heren got- ſcalke vreſen· here̅ hart ghere van verten· heren eẏlarde wima̅ne· heren boẏdeken bullen· heren henrike van hamborch· heren dyderike van haſ- berghe· heren iohanne iuchalſe den iunghen· heren hillewarde van arſten· heren iohanne van haren·heren alex- andere van nẏenborch heren iohanne van der vechte· heren alberen van fẇlghen· heren io- hanne heren Roleues ſone· heren bernarde van hiddigwerden· here̅ Iohanne den langen van beuerſten· heren frederi- ke odiken· desse ſeſteẏn man. hebbet dat ghe- ſworen mit den ratma̅ nen· vnde mit der mene̅ ſtat ordele· vnde al recht mit den ratmannen to vindende· vnde to be- ſcriuende· vnde dar bi eweliken to bliuende· alſo wolde dat ienich man weder ſtan heme- liken ofte oppenbare. dat ſcolen weren rike vnde arme mit liue vn̅ mit gůde· alſo· alſo ſe hebbet gheſworen· Brecht och ienich ma̅ deſſe rech·de hir beſcre- uen ſtad·eder beſcre- uen werdet·de mer- ren eder minneren· de rike eder de arme· den broke ſcolden de ratmanne al vorderen al upnemen·nene gnade don·vnde nicht weder gheuen·deſſe broke ſcolen de ratman- ne vt vorderen·binne̅ nagheſten verteẏn nach ten·de ſe dat vreſchet nen ſcal och iewelken broke tughen vor den ratmannen·alſo biden broke beſcreuen ſteit· Ne wolde och de ghene de den broke hadde ghe dan·des nicht vmberen ſo ſcolden de thughe vor den ratmannen en vor tughen·dar he ieghen wordich were·Deſſe wilkore vnde deſſe ſet tinghe de ſcolet vnſes heren richte nicht min- neren· ··ii·· Sthelet twe bur- ghere·dar twift van comen mach·vnde kumt dar tho eyn rat- man·ofte twe·ofte eẏn older man ofte twe·de ſcolet·vnde ſe moghet em den vrede beden· bi ſeſtich punden·vnde de ratmanne oſte de oldr manne·de ſcolen vppe der ſtede den anderen rat mannen·vnde den older mannen enen boden ſen- den·vnde de ghene de dar ſchele hebbet·de ſcal men tho hant to ghi- ſele legghen·mer wil de ghene·de ghehonet ofte gheſeret is·comen tho de me nagheſten richte vor mines heren voghet· Vn̅ nemen dar beteri̅ghe vmme ſine honet ofte vmme ſine ſered·na des ſtades rechte·Vn̅ ſpreke̅ dar dat he mitter bece ringhe gůt vreut wille weſen des ghene de ene honet ofte ſeret heuet· denne ſcal men nicht leggen·waret och alſo· dat ſic deſſe twe al dus nicht vor euenen moch- ten·ſo ſcal men ſe to ghi- ſele leggen·doch al ſo dat de ghene de honet ofte ſeret is·allene ligge̅· Vn̅ de ene honet heft ofte ſeret mit ſic anderen· de eme de nagheſte ſi·Vn̅ de ſcolen liggen enen manet doch alſo·dat mallic keſe to leghere bẏnnen ſinen hus ofte buten bẏnne̅ bremen· wor he leueſte wil · kū- nen ſe ſic nicht vor eue- nen bẏnnen deme mane- de · ſo ſcalme malke enē tho leggen • de eme de- nagheſte ſi · echt ene manet · ſo wanne de vmme comen is · kunnē ſe ſic nicht vor euennē · ſo ſcal me echt er iewe- liken enen tho leggen · de eme de nagheſte ſi · vn̅ de ſcolen den alſo lange liggen wante ſe ſic vor euenen · So we och deſſe ſettinghe brecht vn̅ alſo dicke alſo he ſe brecht · alſo dicke ſcal he gheuen twintich punc. wert he des vor tughet mit twen ſvorenen · De ratmanne ſcolen och ſo wanne ſe al duſ dane ſcelinghe vreſchet twiſ chen eren borgheren be ſenden eres nagheſten maghe · den dat legher boren mach · vnde beden malleken bi twintich punden · dat ſe van bre- men nicht enſcheden er de ſchele vor euenet ſi · Sint och de me to leggē ſcal like na van vader vn̅ van moder · ſo ſcolen de van des vader weghe ne ſint liggen · vnde de elleſten vn̅ malc ſcalio olt weſen twintich iar ofte dat bouen. Wurde dar och ſchele an deme oldere · dat ſcolden ſtan vppe des vader vn̅ der moder eẏth. Ne ware dar och noch vader noch moder ſo ſcolet ſtan vppe der nagheſten vrint eith. Is id och alſo dat he der maghe vmberet bider enen ſide er ſcal vmbre- ken bi der anderen. Wa- ret och alſo dat deſſe ſchele binnē enen hal- uen iare nicht voz eue- net ne wůrde · ſo ſcolē de ratmanne · vnde de oldermanne dat vor euenen bi erme ede ſo ſolikeſt moghen. Ne couden och de ratman- ne vnde de olderman- ne der eueninghe nicht over eyn teen · ſo ſcollen ſe ut iewelkem verdel- be ſeuden ver man de oldeſten · vnde de wiſeſ- ten · de to rade pleghet to gande · de ſcolen den ratmanne̅ vnde den oldermannen de ſche- linge helpen vor eue nen · alſe aller rechtes moghen · bi ereme ede · vnde den eth ſcolen ſe ſweren eẏr ſe ſic der ſake mit den ratmanne̅ vnde mit den older- mannen vnder win den · Waret och alſo dat er ienich der ſake wolde dat nicht vppe ſe wolden laten · ſo ſco- len eme de ratmanne vnde de oldermanne be den bi viftich marken dat he dat up ſe late · vor ſete he dat bot dre daghe · ſe ſcolen eme finen broke wis ma ken laten1 mit pan- dew ofte mit penni̅ghe vnde ſo ſcalmen dat eme echt beden bi vif tich marken · vor ſete he dat bot echt dre daghe · ſo ſcalmen don · alſo to dem erſten male vnde beden eme · tho deme dridden male · bi viftich marken · vnde vor ſete he echt dat bot ſo ſcalmen ene bekum- meren · alſo langhe wante it vppe de rat- manne · vnde vppe de oldermanne late · vnde vp de ſeſteẏne de dar vore tho gheſworen hebbet · deſſe ſeſteẏne ſcolen like weldich we- ſen mit den ratmanne̅ vnde mit den olderman nen deſſe ſchele tho euenende · vnde ſcolen Seite über der linken Spalte gerissen↩ de io euenen bẏnnen nagheſten achte daghen· Wor twe · iii · lude to ſemmene komet man vnde vrowen an echtſcap·vnde kẏndre winnet·ſo welc ere er ſteruet·de beerft den anderen·ſterft de man aller erſt·vnde holt·vn de holt ſic de vrowe wol vnde herlike·na eres mannes dode·de vrowe ſcal mit eren kinderen vrileken ſitten an erue vnde an alden gůde·wel ſo och enen man neme̅ ſo mach ſe mit deme dele des erues vnde des gůdes·de er tho boren mach van eren kinderen enen man nemen·De vrowe de ſcal deẏl neme̅ alle des erues·vnde des gůdes·dar enbouen al ere cledere linen vnde wllen·kolten vnde kuſ- ſene·vnde bedde·vnde lakene·dar ſcal ſe ere kindere af handelen al ſo·alſe ere·ere wiſed· heft de vrowe enen ſo ne·de to ſinen iaren co- men is·vnde eſchede den ne ſinen deil des gůdes vnde erues behaghet id ſinen vrunden vnde ſinen maghen·he ſcal nemen ſinen deẏl·vnde ne ſcal·de anderen kin- dere an erme dele eres erues·vnde eres gůdes nicht hinderen·ofte nicht anverdeghen· Heft de vrowe ene dochter de al ſo ver- ne komen is·dat ſe eẏnen man nemen mach·der ſcal me na erer vrunde rade· gheuen eren deẏl·vppe dat men ſe deste her likere beraden moghe De kindere de oc mit der moder bliuet vn- ghedelet·de be eruet malich den anderen· de moder den kinderen vnde de kindere der mo- der·de vnghedelet sin· Sterft enes ·IIII· borgheres wif· de man de ſcal vrileke mit sinen kinderen sunder ieneghe her ſcop beſitten ſin erue vnde ſin gůt·mer le uede de man vnrechli ken·dat he ſin erue· vnde ſin gůt·vn̅ siner kindere vnnutteliken to bringgen wolde·de ratmanne uſer ſtat· vnde der kindeʿ vrint vnde ſine vrint·de ſcolen ene manen·dat he des vortige· vnde deẏt he des nicht· ſo ſco len de ratmanne mit ſinen vrinden·vnde mit der kindere vrinde eme gheuen ſinen deil· des erues·vn̅ des gůdes dat andere ſcolen ſe den kinderen truwekken holden·Nimt oc eẏn man na ſines wiues dode·eẏn ander wif· vnde wint ſe kindere van eme·ſterft de man de vrowe mit eren kin dere de ſe van eme he uet·vnde mit eren ma̅ nes erſten kinderen de vmberaden ſin·de ſco len nemen liken deẏl· in erue vnde an gůde dar ne ſi eẏn ander vn der ſcheẏt ane maket· dat men bewiſen moghe mit hantveſtinge·eder tughen moghe mit ſworeren·Is id oc alſo· dat dar manne gůt is· eder deneſtmanne gůt dar ſcal it vmme gan alſo eyn recht is vor den heren·Sterft de leſte vrowe·vnde beholt de man dat lif·vnde ſin de kindere beẏde de erſten·vnde de leſten beraden·vnde ſterft de man·dar na de erſte kindere mit den leſten de ſcolen dat erue· vnde dat gůt like delen· wente ſe like na ſint vnde like hemelich· Sterft · v · vader vnde moder vnde ſin ere echten kin dere· de ſe to ſemmene hadden· beyde man vnde vrowen beraden de ſcůn dat erue like delen vnde dat gůt like· Is dar och len gůt· eder deneſtmāne gůt· dar ſcal it vmme gan alſo eyn recht is vor den heren· · vi · Swelic man eruen heft· de mach bi ſime ſunden liue· eder ī ſime ſukebedde· wech gheuen ſinen deil de eme tho boren mach van alle ſime gůde ſwor he wil· Is he och ſunder wif· vnde ſunder kindere· ſo mach he al ſin gůt· dat he mit ſinen arbeẏde ghewunnen heft ghe uen ſo wůr he wil· heuet eẏn ·vii· vrowe eynē man vnde wert ſe ſerc· ſe mach gheuen dre ſtuc ke vor ſe wil van eren · beſſen cleẏderen· mit allen dinggen alſo alſe ſe dreghen heuet ſunder brazen · went men de af ſpannen mach. Were it och alſo dat ere elderen eder ere wrint ere noch clerere gheuen ſcolden · de mach ſe gheuen liker wis · also ſe ſe dreghen hadde·Deſe gift mo- ghen tughen gheẏſlike lude· man vnde wif. Swelic viii borghere de ſunder wif is. eder vrvwe ſun- der man· de moghen an eren ſukebedde keſen twe bedderne man ſo welicke ſe willet. dhe mitten rechten vormunde vrige wolt hebben van allen eren gůde· to donde vnde to latene· dat ſcolen borghere weſen· alſo dat de vormund ſuder eren rat nicht ne do an den kinderen· vnde an dene gůde· mer dat ſe dat gůt den kinderen truwe like to femene holde· Deſſe vormunde de core- nen mit den borenen 1 de̅ iuncvrowen went ſe to vifteẏn iaren comen· vnde der knechte tho achteẏn iaren·So welic och deſſer vormunde de gheborne ofte de corene der kindere ghenich am Rand: scolen vormūd bliuen↩ beredde binnen deſſen iaren der vormundiſcop ane der anderen willen de ſcal gheuen der ſtat twintich marc·vnde den vor ſmaden vor munde twinttich marc· hadde ·ix· eẏn man kindere vnde neyn vif·ofte eyn vrowe kindere vnde ninen man·vnde de kindere vnmundich weren·vnde ſtorue de goẏghes dodes·al ſo dat ſe nemende to deme rechten vormunden ghekoren hadden·ſo ſcolen de ratmanne bẏnnen nagheſten ver teẏn nachten de ſe dat ghevreſchet twe beder- ue man dar to ſetten de mit deme rechten vormunde der kindere gůt truweliken be waren·dat id nicht vor biſteret ne werde··x· So welic man ofte wrowe de uſe bor- ghere ſi·ſteruet ſunder kindere·ſunder brodere· ſunder ſustere·de na- ghesten maghe van gewedder ſiden beẏde van vader vn̅ moder likerbort vnde liker machſcop ſcolen dat gůt like delen· van not were·i· 1Nodeghet eẏn man eẏn wif wil ſe dat be claghen·dat ſcal ſe don ander ſtunde·de it ir be ſceẏn is·vrowen vnde mannen·we dat ir be geghenet·alſo dat ſe be tughen moghe ſulf ſouede hant·mit man- nen vnde vrowen· vmbe ſproken eres rech tes·wůrde he begrepen vnde vor tughit·alſo ir vor beſcreuen is·em ſchulde me ſin houet af howen·Wolde ſe och ere claghe vůr ſwighen over de twere nacht rot-blaue Zierinitiale bis zum Ende der Seite↩ vnde wolden den ſculdi ghen • ſo mochte he ir vnt gan • mit ſin enes hant • Sonde he ſic oc ir den it tho clage que- me • wůrde he des vor thughit mit twen borgheren vmbe rope̅ eres rechtes • de ſcal ghe uen der ſtat twe marc • Wůrde he vore vluch tich • men ſcal ene vrede los leggen • Sonde he ſic vmbe deſſe ſake mit den ſakewolden • vnde mit den voghede • ſo ſcal he der ſtat vif marc gheuen • • ii • Tůt eẏn man eẏn meſſet eder eẏn ander wapen up enen borgheʿ em mede to ſcadende bin- nen uſen wichbelde • wert he des vor thughet mit twen borgheren vm be ropen eres rechtes • men ſcal eme dat metſet dor de hant ſlan • wert he begrepen • Wndet he ene och • vnde wert he des vor tughet mit twen borgheren vmbe ropen eres rechtes • vnde worde he be grepen men ſculde eme de hant af howen • Wůrt he vor vluchtich men ſcal ene vredelos leggen • Wil he och weder inde stat comen he ſcal beteren·also dar vore ſcreuen is·Sleȳt he ene dot wert he be grepen men ſcal eme dat houet af howen· Wert he vor vluchtich he ſcal vredelos weſen vnde nerghen ninen vrede hebben vnde nicht meȳr to bremen comen· · iii · Toghe och eyn man eyn metſet·eder eȳn ander wapen·ſine not mede to werende· So is it och eȳn not were·mach he deſſe not were tughen mit twen borgheren vmberopen eres rechtes· ſone hat he ninen broke Tut eȳn iiii1 gaſt eȳn metſet vp enen anderen gaſt eder eȳn ander wapen· bynnen uſen wichbelde he ſcal eme gheuen to beteringhe eȳn punt· Wndet he ene he ſcal eme gheuen dre punt· Lemet he ene·he ſcal eme gheuen veẏr punt· Howet he eme eẏn lit af·he ſcal eme ghe uen vif punt·Sleẏt he ene dot·und wert he begrepen men ſcal Überpunkte über der Zählung↩ eme dat louet af howe̅· wert he vor vluchtich me ſcal ene leggen vre- delos · Mit deſſer ſelue̅ beceringe ſcal eyn bor- ghere beceren eneme gaſte · alſo alſe hir vor beſcreuen ſteit · · v · We eẏnen borghe re cnuppelet · dat is vor rat · wert he des vor tughet mit twen borgheren vmbe ſproken eres rechtes · he ſcal gheuen der ſtat vif marc · vort meir al de dar mede ſint vnde de dat důt · wer det ſe des vor tughet alſo hir vore beſcreuen is · ſo ſchal gewelc ghe- uen vif marc · Sonec ſe ſic oc · ſo ſcolen ſe bu- ten vſen planken we- ſen · vnde buten vſer muren eẏn iar na der ſone · wert he dar bẏn nen be ſeẏn binne̅ den iare · vnde wer he des vor tughet mit twen borgheren vm beropen eres rechtes · he ſcal gheuen der ſtat teẏn punt · vnde alſo dicke alſo he brecht · alſo dic- ke ſcal he beteren · alſo hir vore beſcreuen is wert he des vor tughet Were dat oc alſo dat he deſſen broke nicht gheuen· ofte beborghen mochte· so scal men ene ſedten in des ſtades cameren verteẏn nacht Ne wůrde he dar vnder nicht vte loſet· men scal ene openbare to der ſtupe ſlan· vnde ſcal de ſtat vor ſweren· vn̅ ne ſcal nicht meẏr in de ſtat comen· vi·# So welc borghere den anderen ſleit to den oren· wert he des vor tughit· mit twe̅ borgheren vm beſproke̅ eres rechtes· de ſchal gheuen der ſtat vif marc· ſo wenne he sic vor ſonet· heuet mit den ſakewol den· ſo ſcal he weſen eyn iar van bremen· buten muren· vnde bu ten planken· Were dat he dat brake alſo dicke alſo he dat brake wor de he des vor tughet alſo hir vore beſcreuen is· alſo dicke ſcal he ghe uen der ſtat teẏn punt Ne mochte he deſſen bro ke nicht gheuen ofte be borghen· men ſcal den ſetten indes ſtades camerem to verteẏn nachten· Ne wůrde he dar nicht vte loſt · men ſcal ene ſlan to der ſtupe vnde ſcal de ſtat vor ſwe ren · vnde nicht meẏr ſcal he to bremen comen · Wůrde he vorvluchtich v̄me deſſen or ſlat · me ſcal ene vredelos legge̅ Wolde he oc weder in de ſtat comen · ſo ſcolde he ſic ſonen mittem voghede · vnde mitte̅ ſakewode · vnde ſcal oc der ſtat beteren al ſo dar vore beſcreuen ſteẏt · VII · So wůr eyn borghre enen anderen bor- ghere ſprec in ſin ere alſo dat he ene hirgen- ſone het · wert he des vor tughet mit twen borghe- ren vm beſproken eres rechtes · de ſcal gheuen der ſtat ene halue marc • Spricht he ene vordere an ſine here · vnde wert he des vor tughet alſo hir vor beſcreuen is · he ſcal gheuen der ſtat ene marc Werp he ene oc to der erden · vnde wert he des vor tughet· alſo hir vore beſcreuen is · he ſchal gheuen der ſtat ene marc · We oc deſſen broke nicht gheuen mach eder beborghen · den ſcal me ſetten indes ſta des cameren to verteẏn nachten · Ne wert he dar nicht vte borghet · men ſcal ene ſlan to der ſtupe · vnde ſcal de ſtat vor ſwe- ren · vn̅ ſcal nicht meir to bremen comen · Wur- de he oc vor vluchtich vnde wolde he dar na weder inde ſtat comen id vere over kort eder over lang · he ſcal io deſ- ſen broke gheuen · alſo dat vore beſcreuen ſto- ẏt · · viii · So we enen vrede- loſen man houet eder huſer binnen wic belde · de binne̅ bremen vredelos ſi · vnde vor ſteẏt· de brecht like den ſake- wolden · hene wil ene to rechte bringen · · ix· Scheleden borghere vnder twiſchen · vnde ſic ienich man wapende to der ſchele id vere binnen huſen eder buten huſen · wert he des vor tughet mit twen mannen vm be- ſproken eres rechtes· dat ſcolen borghere weſen· de tughen ſcolen · de ſcal de wapene to voren ghe- uen der ſtat · vnde dre marc dar to · x · Uor were ienich borghere eneme anderen borghere ſine beceringe vmme ſine honede eder v̄me ſine ſere de ſprecht eme in ſin ere· Wert he des vor tughet mit twen bor- gheren vm beſproken eres rechtes· de scal ghe uen der ſtat ene marc· So wes hus xi man ofte vrowen binnen bremen vnt fencht· is id alſo dat it oppenbare wert de ghene de dar inne wonet· de ſcal gehuen der ſtat dre marc he ne wille den gheuen den ratmannen nen vore bringen. dar de ſcade van comen is · xii · So welic borghere dobeler ofte hut ſeker ofte rikemaker binnen wicbelde· wert he des vor tughet mit eme tughe de ſcal ghe- uen der ſtat teẏn ſcil linghe· vnde wat he mit teſſeme ſpele wn- nen heft· So we wed der vm den worp· de vse borghere is· dat ſcal like dobelent weſent· vp den wortafle mach ſpe- len weſe wil· · xiii · So welic ſworne e- nen valſchen tuch ledde· eder enen valſchen tuch tughede· wert he des vor tughet· mit ſes borgheren· der ſcolen weſen· dre ſworne· vnde dre andere borghere· vm beſproken eres rechtes· ſinen namen ſcal men deleghen vtes ſtades taflen· vnde ſcal nen ſworne mer weſen· vn- de ſcal deme ghenen ſi- nen ſcaden beleggen dar he den tugh vpled de· eder up tughede· mit den ſeluen ſaken· alſe he vp ene tughet heft eder tughe ghelet heft vnde ſcal oc der ſtat vif marc gheuen· wůrde he oc vor vluchtich· men ſcal ene vredelos leggen vnde ſcal nicht meẏr to bremen comen· xiiii · So welic borghere oc· de nen ſworen ne were· alſus danen tuch ledde· eder tughede alſo hir vore beſcreuen is· worde he des vor tu ghet mit ſes borgheren vm beſproken eres rech tes· so ſcolde he oc becere̅ alſo hir beſcreuen ſteẏt unde gheuen oc der ſtat vif marc· Ne hadde he des nicht·dar he dessen broke mochte mede beteren·wert he begrepen·men ſcal ene ſetten indes ſtades cameren to verteẏn nachten·Ne wůrde he dar nicht vte loset·mē ſcal en to der ſtupe tlan vnde ſcal de stat vor ſweren·vnde nicht mer tho bremen comen· Wůrde he oc vor vluch tich·men ſcal ene vre delos leggen·vnde he ſcal nicht meyr to bremen comen· So welic man eẏne duue dede eder ene andere valſ cheit·wurde he dar mede begrepen· dar ſcal it vmme gan· als eẏn recht is· hir beghinnet de statuten· Do na godes bort waren ghegan du ſent iar·drehundert iar·unde dre iar·an deme verden iare in deme hilleghendaghe to lechmiſſen·do wart dat ghe ſed·van den ratmannen·vnde van den ſeſteẏnen·vnde van der meẏnen ſtat· so welic man ofte vro we·wolde hebben ene hantveſte·van den rat mannen·vppe erue· vppe gůt·ofte vppe an dere ſake·de ſcal de hant veste bi namen vp ſic· vnde ofte vppe ſine erue ofte vp enen anderen bi namen·man ofte vro wen ſcriwen laten·be haluen gheẏſlike lude· So welic ·ii· borghere ſic vor weit in ſime knechte de eme denet vmme lon· eder in eneme anderen knechte·de an deneſte begrepen ſi·deme ſcal he beteren like eneme gaſte·alſo hir·vore be ſcreuen ſteẏt·Denet oc eẏn borghere·eder enes borgheres ſone· vmme lon·id ſcal in deneſte weſen·Heuet oc eyn man enen mach den he ſed to ſiner boden tafle de lon vp nemet de ſcal oc i̅ deneſte weſen· To ieghen alſus dane knechte· alſo hir vorbe screuen ſtat ne ſcal nen borghere to leghere co men· Noch ſe to ieghen nenen borghere ·iii· Scheleden oc maghe vnder twiſchen de were̅ wante· wante inden dredden linien de ne hadden nenen broke ieghen de ratma ne· ſe ne ſcolden oc to neneme leghere com̅e vnder twiſchen· ·iiii· So welic borghere ofte borgherſche· wil claghen vp enen borghere· eder vp ene borgherſchen· dat ſcal he don vor mines here̅ voghede· eder vor den ratmanne̅· vnde anders nerghen· ſo weſe dat brake· vnde als ſo dute als he hetbrake· wůrde he des vor tughet mit twen ſwornen· de ſcolde gheuen der ſtat teyn marc· ·v· Nen borghere· ofte nen borgheſche ſcal gheuen· ofte vor kopen· ofte to pande ſetten wichbelde geẏſli ken luden· eder papen· So weſe dat breke wůr de des vor tughet mit twen ſwornen· de ſcal gheuen der ſtat vif marc vnde oc ſcal de cop· vn̅ de ghaue· vnde de ſettin ghe vuſtede bliuen· vi· Dar ne ſcal nen beckere veẏle bruwen· de beckere we ſen wil· ofte neẏn bru were veẏle backen de brůwere weſen wil· Dar ne ſcolen oc nene twe backen· vn̅ brůwen· i̅ eneme hus de cumpa ne ſin an gůde· ſo weſe dat breke· wůrde he des vor tughet mit twen borgheren vm beſproke̅ eres rechtes· de ſcal ghe uen der ſtat vif marc vnde ſcal dar to ſines a̅methtes vmberen eẏn iar··vii· De ratmanne de ne ſcolen nicht lenen vtes ſtades camere· ſe ne nemen dar vore ſuluerne pande de twie alſo gůt ſin alſe dat ſe vt lenet· de pande ne ſcolen ſe oc nicht weder gheuen· de dint ne ſin weder inde camere an twort· dar de pande vor ghe ſed waren · ofte alſo gut alſe de ghelene den dint waren · viii De ratmanne ne ſcolen nemene la ten vntfan indat ſpit tal · he ne ſi ſpittaleſch wůrder oc eẏn ſunde in vntfanghen · dene ſcolten ſe weder ut ne men laten wanne ſe dat vreſcheden · ix De ratma̅ne noch neẏn man de ne ſcolen gheuen · noch vor kopen · noch lenen · noch ſetten · noch vor huren noch vntvernen dorne nerleẏenot · den werdere beneden der brugge · eder heren alandes werdere eder ninen werdere de der ſtat is · x · Nemen ſcal leggen holt vp de ſlacht vnde up den werf bonen der tẏuere buten der muren · leghedet dar iemen · wanne dat de ratmãne vreſcheden ſo ſcolden ſe emé beden dat he dat af brochte binnen dren daghen · ne dede he des nicht · ſo ſcolen de ratmanne ne men dat to des ſtades behoue wat ſe dar vppe wuden · xi · nemem ſcal berne holt · molenſtene ofte muſchelen kalc · noch tẏmmerholt · behal uen dat to ſcepen ſcal leggen vp den werdere beneden der brugge · breke dit iemen · ſwan ne dit de ratmanne vreſcheden · ſo ſcolen ſe eme beden · dat he it af bringe binnen dren daghen · dede he des nicht so scolen de ratmanne nemen to des stades be hof · wat se dar vppe vunden · · xii · nemen ſcal kopen berneholt · dat he vort vor copen wille · he ne bringet van buten in · mit ſcepen · eder mit vloten - vnde dat ſcal he vor copen eẏr he id in de vine legge · weſe dit breke wůrde he des vor tughet · mit tiven borgheren vm beſpro ken eres rechtes · de ſcal dat holt vor loren heb ben · eder dat ghelt dar he dar mede coft heft nemen scal xiii · des ſtades veẏde enghen · noch mit ſcu nen · noch mit gharden noch mit nenen ding hen · id ne were dat men grauen groue· dar men de veẏde mede beterde vnde mede ueſte· So we dit breke· de ſcol de der de ſcolde der ſtat gheuen vif marc· vn̅ ſcolde dat weder don binnen nagheſten ach te daghen· de met eme but· dede he des nocte̅ nicht· ſo ſcolde he echt gheuen der ſtat vif marc· · xiiii · So welic borghere heuet ene bruth lecht eder ene andere hochtit· de mach dar to laden achte ſpellude vnde nicht mere· dar ſcal he an rekenen co kenbeckere· iewelken vor enen ſpeleman· he ne ſcal oc nenen mer ſetten· noch nemene meẏr gheuen· Breke he dit· vnde ghauen eme de ratma̅ne ſcult dar vmme· bekende he des· he ſcolde gheue̅ dre marc· Bekende he des nicht· he mochte des ſic vurſeggen· mit ſines ſelues rechte· dar ſcal och nen avendanz weſen na etende des auendes in deme daghe dede brutlechte heuet gheweſen· breke he dith · he ſcolde echt ghe- uen dre marc · also hir vore bescreuen ſteẏt So welic · xv · borghere eder bor- gherſche heuet en kint dat men kerſtene ſcal dar ſcolden mede weſen twelef vrowen · vnde nicht mere · weder in me huſe to bliuene · eder in der kerken · id ne we re al ſo · dat dat kint eyn meghedeke were ſo moſte men de dre vad deren dar boue̅ hebben · so welich vrowe dit breke · ne wolde ere ma̅ dar nicht vore ſweren he ſcolde gheuen der ſtat dre marc. · xvi · So wanne och de vrowe an kerken gheẏt · ſo mach ſe ſes vro- wen mit ſic hebben · vn̅ nicht mer · i̅ me huſe to bliuende · noc i̅ der kerken welic vrowe dit breke ne wolde ere man dar nicht vore ſweren · he ſcolde gheuen der stat dre marc. · xvij · So we wil eken bu- wen · de ſcal ſe buwen alſo · dat ſe hebben i̅ deme bodeme twe elne wiẏt vnde nicht mer · ſe mot wol hebben min · ofte ſe ſcolen hebben i̅ deme bodeme vif elne wiẏt vnde nicht min·ſe mot wol hebben mer·deſſe eken mot men wol widen bouene ene̅ voit vnde de gwtteren·de moghen hebben in te- welker ſiden twe bort bouen der ſwithtinghe· So welic man dit breke de ſcal de eken hebben vor loren·vn̅ de rimmer man ſcal gheuen der ſtat ene marc·So wan- ne dit de ratmanne vreſchet |·de ratmanne moghen buwen laten eken to der ſtadis behoft alſo·alſe der ſtat nutte ſin·deſſen eken·nochde minneren noch de grot- teren de ne ſcal men·ne- nen gaſten vor kopen· So we dit breke de ſcal gheuen der ſtat dre marc wert he des vor tughet mit twen borgheren·vm- be ſproken eres rechtes· Brochten xviii och gaſte eken van bouene neder·de na deſſer mate nicht ghe maket weren·de ſcolden ſe weder vp voren·ofte to breken binnen ver teẏn nachten·ofte den ratmannen vor kopen to des ſtades be hof xix. So welic man korē wert inden rat· de ſcal binnen den erſten manede de he koren wert tughen eyn perd van dreir marken to des ſtade behoue·vnde ſcal dat ſeluen voderen·wert oc dat perd vor derft· ofte ſteruet·dat ne ſcal de ſtat nicht ghelden· Is och dat eẏn ratman ſin perd vor coft·he ſcal eyn ander copen binnē den nagheſten mane de·de dat ander perd vor coft heuet ·xx· So we oc van den ratmannē wert to kemerere koren·er iewe- lic ſcal hebben eẏn teltē- de1 perd van ſes bremerē marken ofte becere·dat ſcal he copen binnen den nagheſten manede·de perde ſcollen ſe holden to des ſtades be hof·vn̅ deſſe twe perde·de ſcolen to berede weſen·oft me eẏn ratman·eder enen anderen bederuen man ſcolden ſenden uter ſtat in des ſtades bote ſcap·dat men de perde rede hebbe to ridende vnde de ratmanne de ſcolen iewelken kemerre teldener, telder: Zelter, Passgänger↩ gheuen ene marc·to der perde vodere·vnde werdet deſſe perde vor derst indes ſtades bo decap·ſo ſcolen de rat manne deme heren des pdes1 gheuen dre marc·vnde nemen dat perd to ſic· xxi De ratmanne de ne ſcolen nenen dach gheuen vor ne mendes ghelt· dat men emne ſculdich is·it ne ſi van groter nut·eder van groter noẏt der ſtat·De rat manne dene ſcolen nenen vrede gheuen ene manne dene uſe borghere vredelos le ghet heuet·ane des ſakewoldes willen· So welic xxii man ſine burſcap winnen ſcal·de ſcal dar vore gheuen twe marc·vnde nicht min· van den twen marken ſcal men ene nicht we der gheuen·wil he oc eyn copman weſen· ſo ſcal he verſcillinghe gheuen vor ſine henſe der ſcal ſunte victor hebben den dridden deẏl·vnde ſcal gheue̅ deme ſcriuere veẏr perdes↩ penninghe·vnde deme boden in deme verdende le dar inne he wonen wil·vif penninghe· so ſcal men ſinen name̅ ſcriven indes ſtades boc dar de burſcap in ne ſtat· So welic vro we ofte maghet van buten in cumt·vnde man nimt·de ſcal oc vor ere burſcap ghe uen twe marc·Hedde oc eẏn vrowe·eder eẏn maghet binne̅ breme̅ twe iar ghe wonet·neme de man· dene dar nine burſcap winnen·wolde me de dar vmme ſculdeghen ſe mach ſic vnt seggen mit eres ſilues ede· Sculdeghe den oc de ratmanne eyne̅ man dat he nin borghere ne were·de mach ſine burſcap beholden mit ſines ſiluen hant·vp den hilleghen·So we oc ſine burſcap wint· de ſcal ſetten enen bor ghen de eẏn borghere ſi·xwurde he oc wnne̅ mit rechte uter ſtat· binnen tare·vnde bin nen daghe·sin borghe ſcal gheuen der ſtat dre marc· ·xxiii· x to eme iare dat he eẏn v(ri) man si Nen borghere xxiii ſcal eken laden mit holte. de beneden de hunte gan. welic mā dit breke. wurde he des vor tughet mit twen borgheren vmbe ſproken eres rechtes. he ſcolde gheuen der ſtad vif marc. xxiiii So we ene uſe bor gherſchen vrowe̅ ede iuncvrowen ven ghe eder vnt vorde der ne ſcal nin gůt volghen. xxv Na deſſen daghe ſcal nẏn borghere kopen. norn wedden voghedige. noch tolnen noch nenen herren. eder doſtere. eder riddere eder knapen gůt. eder tins so iaren. we dat breke. de ne scal nen borghere mer weſen. Nemen ſcal xxvi kopen buten den doren uſer stad. eder buten ſunte ſtephens doren. eder buten der liameẏden der brugghe So wat vppe vaghen̅e kumt. eder vppe per den voret. eder dreghet eder driſt. we dat brecht wert he des vor tughet mit twen borgheren vmbe ſproken eres rech- tes · de ſcal gheuen der ſtad ene mare. xxvii Wor eẏn vader van den ſone delen wil · de ſcal tho voren hebben al ſẏn inghedome · dat ſẏn gropen · ketele · kiſten bodene · kuuene · vnde al dat to bruwe towe hort ane pannen · de to hure gat · vort meir al de cledere · linen · vn̅ wllen · vederwant · al le ſmide gulden vnde ſulueren · alle vles dat to ſneden is · vnde alde vlicken den de houede aue ſneden ſin · vnde dat mele tovoren · eyn voder roggen ofte it dar ſi · eẏn voder molthes dat beſte dat dar ſi · vnde eẏn voder hauere moltes ofte it dar ſi · also uele hoppen alſo hir tohort · vord meẏr alſo vele ſol tes · alſo he behouet tho deſſer koſt · twelef uodr holtes ofte it dar ſi · eẏn ammer boteren ofte it dar ſi · vnde ene halue marcwert keſe ofte ſe dar ſin · xxviii Worde ienich uſe borghere rouet he ſi arm eder rike de ſcal dat to hant den ratmanne̅ kundeghen ſo welkere he vint· So ſcolen de ratma̅ne to hant dar vmme to ſemende comen·vnde ſcolen truweliken hel pen deme dat gheſceẏn is·dat·dat weder dan werde·de ratmanne moghen oc dat vor uol ghen·ofte it im mitte- dunc·to den ienen de- ſe holt·ofte de ere helpeʿ ſin·ne ſcut eme dar nicht af mẏnne eder recht·So ſcolen eme helpen de ratmanne vnde ſine vrint·dat men dat weder do·ſcut dar eẏn pandinge van· mit den panden ſcal men nicht don·mer bi rade der ratmanne· So weſe eẏn xxix· hus wint ieghen uſen borghere·he ſi wif eder man·brincht dar iement guth in·it ſi korn·eder ienegher ley ge gůt·Were de ghene de dat hus hurt heft· it were man eder vrowe diut wluchtich·de ghe ne de dat hus to horde de ſcal ſine hure neme̅ to eneme haluen iare van des gůde de dint wlchdich is·mer de ghe ne de ſin gůt dar inne brocht heft·wil he dat uten den weren hebben he ſcal it kundighen den genen des dat hus is·ne mach he ſines nicht hebben·he ſcal dar to nemen twe bor- ghere den dat witlic ſi· wolde men oc en dar vmme ſculdighen·dat· dat gůt ſin nicht ne were·dat he dat geneme to helpe dede·de dinch wluchtich were·dar mach he vore ſtan mit ſines ſilues ede·were oc de ghene de dit gůt hir inne brocht heft· dar nicht ieghen war- dich ne ware·de mochte bẏnnen eneme haluen iare dat beholden mit ſines ſulues ede·al ſo dar vore ſproken is·dat·dat gůt ſin ſi·vnde dat het deme de dinc wluchtich is nicht to helpe dan hebbe·mer de hure de he dar van ſculdich is ſcal he gheuen des de dat hus is··xxx· So we koft rente eder tins i̅ wic- belde·vn̅ dat beſceden is mit hantfeſte dat men de weder eſchen mach to ener beſcedene̅ tit•wert he des vor tu ghet•eder bekent hes he ſcal eme gheuen ſine penni̅ge•vnde deyt he des nicht•ſo ſcal it we ſen eẏn ewelic tins•wa̅- ne dit ſleten is al ſo de hantfeſti̅ge ſprecht• hẏar beginnet 1Wat claghe kumt vor richte · de hoghere is den eyn marc · dat ſcal men tughen mit ſwornen · worden de tughe biſtraf fet · dat ſe nicht ne hadde̅ ghetughet alſo ſic de claghere tughes vor ro- mede · dat ſcal he don mit ſvorne · wil it oc de claghe re tughen · dat he tughet hebbe alſo he ſic tughes vor romde · dat ſcal he don mit anderen ſworne̅ aldus ſcal men don in anderen ſaken · wor men nicht ne tughet · alſo me̅ ſic tughe vor romet dat ſcolen io weſen an dere tughe · wolde och de anclagere den clagere ſculdeghen mit ſlichter claghe · dat he nicht tugt ne hadde · alſo he ſic tu ghes vor romede · ſo is de claghe negher to beholdene mit ſinen ede · dat he tughet hebbe alſo he ſic tughes vor romde · · iv · So we ſic weder den anderen vor redede alſo dat he eme wolde gheuen dat he hadde · eder don wolde dat he eme danken ſcolde · edr don dat he wolde · wolde ab hier schwer leserlicher Eintrag von späterer Hand↩ de andere ene dar vm- me ſculdeghen • de ſcolde ſines gůdes alſo uele legghen dat he dar to ſweren mochte dat he de gifte eder den danc eder den willen al vor ſcult hebbe • iii • So we den anderen ſed eẏn perd tho pande • kumt eme gicht to twiſchen water vnde crubben it ſterue eder wat eme to kome • de it eme ſet heft • de ſcal eme gheuen ſine pen- ni̅ghe dar it vore ſtunt vnde de ettinghe • wolde eme de gene ſint ſcult gheuen de it ſet hadde dat it van ſinen ſculden vor rokeloſit eder vor loren ſi • des mach he eme vnt gan mit ſine̅ ede • eder legghen eme ſines gůdes alſo uele dat he dat ſweren mo ghe • dat eme ſinen ſca- den i̅ deme perde al be- tert hebbe • • iiii• Sculdeghet eẏn den anderen vmme ghelt • eder vmme an- dere ſache • vnde de ſcul- deghinghe come tho tughe • vnde de ghene den men dar ſculdeghet de ghene den tughen ſcult·dat ſe deẏl hebben eder cumpane ſin inde- me ghelde·eder in der ſake·willet de tughe dat ſweren dat ſe nene̅ deyl hebben an deme ghelde·eder inder ſake eder nine cumpane ſint ſo moghen ſe deme claghere helpen tughe̅· weren oc de tughe des clagheres maghe an de dredden linten·vn̅ ne wolde de anclaghere des nicht vmberen· ſo ſcolden ſe eẏnen eth vore don·dat ſe dat don dor rechtes willen vn̅ nicht dor machſcop· v· Borghet eẏn man den anderen vor richte tho bringene vor mines heren voghet· alſo dat he eme rechte rede holden ſcole·bring he den man to gherichte vnde wil de voghet ouer eme nicht richten·and wort eme de borghe den man·he ſcal dar mede van eme los weſen· vi Swor eẏn claghet binnen den ver banken vmme erue dat wichbelde ſi·dat eme beſtoruen ſi·van ſinen olderen·eder van ſinen vrunden·vnde wil des wllen komen mit tughen · ofte mit ſines ſulues hant · ofte wo he des to rechte wl- len comen ſcal · De andere ſprecht al ſo · dat erue dar men ene v̄ne beclaghet · vnde dat men eme biwiſet heuet ſi ſin echteliken vnde hebbe dat beſeten iar vnde dach · vnde bebbet an und · vnde inghelde· vnde in heb- bende · were an e rechte biſprake · mach he des aldus wllen comen · ſo is he des naghere to beholdene · den it eme ienech man vnt win nende vii· Swe den anderen ſculdeghet mit e- ner ſlichten claghe·ane tuch · de ſchal en weder bekennen eder vor ſaken· Swe den viii anderen borgher buten vorworden vor rechte to bringene·al ſo vp de ſiluen tit ſcal he ene bringen vor ghe- richte · alſe he ene bor- gher heſt · dar ne ſcal he der ratma̅ne vrede nicht to neten · ix · Nen gaſt ne mach enen borghere hogher vor tughen den veẏr ſcillinghe·ſwat binnen wichbelde ghe ſchen is·dar de vwne gheẏt· ·x· Nen gaſt ne mach tughen vp enen borghere mit gaſten ne ne wolt· mer vmme ghelt·dat buten breme̅ is ghelouet·des mach he ene vor tughen mit eneme borghere·vnde mit eneme gaſte ene marc vnde nicht hogheʿ· So wor eẏn xi · gaſt koft weder enen gaſt uſe lantma̅ enen cop·an huſen·an tunen·an berghen·an gare buten bremen·des mach he wol wllen come̅ mit twen gůden manne̅ vmbe ſproken eres rech- tes·de bouen eme vnde be nedden eme wonet So welic xii · borghere·eder welic gaſt·enen cop vor coft des ne nicht waren ne mach·de ſcal deme ghe uen· deme het vor coft heuet ſin ghelt weder gheuen·vnde half al ſo wle dar to xiii Iewelic vrowe de mach wol betughen eres echten mannes ſculde de men eme ſculdich was do he leuede· Se mach oc betughen wat tho ieghen eren echten man wilcoret· ofte bekend is Des ſiluen mach men ſe och vor tughen· wat ere echte man wilcoret eder louet heuet· xiiii So wes eẏn vrowe be kent binnen verbenken· de wilede uoghet sit to rechter dint tit daghes mach men ſe des vor tughen alſo uſes ſtades recht is dat ſcal ſe doghen· xv Nen vrowe ne mach enen man vor tughen nenes dinghes it ne ſi mit vnderſcede an andern ordelen an deſſem boke beſcreue̅ ſin· ſene hebbet vntfan ghen eder it ne ſi ir ghelouet mit vormūde dar ſe ſeluen gheghen werdich ſi· xvi· So wor eẏn herſtra te is bẏnne̅ uſer ſtat· dar ne ſcal nen ſwine koue uppe ſtan vnde och nemens he melike camere eder ſwineſcowen ſithte vp gan· Swe dat bre ke de ſcal gheuen dre ſcillinghe· xvii· So welic borghere ſculdich is enen borghere· eder enen⬤e gaſte binne̅ bremen de mach eme ſetten eẏn pant ofte he wil dat men vlotten· ofte vore̅ mach· Ne hadde he och der pande nicht· ſo mach he eme ſetten· wichbelde dat twe warue alſo gůt ſi· alſo de ſculde is·vnde ſcal dar ſweren· dat he Anders nene pande ne hebbe· dar he de ſcul- de mede bereden moghe So we ſculdich is vnde ſin wichbelde ſeit· vn̅ dat loſen wil· de ghene deme it gheſed is· de ſcal vpboren tins· eder de vrucht van deme wich belde· na der tit in deme iare dat he to pande hol- den heuet· Wonedeheoc dar inne· ofte wolde he dar inne wonen· ſo ſcolde he eme van twinttich marken der ſculde gheuen ene marc· Ware oc der ſculde mer eder mẏn· dar van ſcolde he gheuen alſe ſic ghe borede· dit ſcolde ware̅ alſo lange· want it ghe loſet worde· eder eme gheweldeghet wůrde to ſineme eghendome alſo alſe des ſtades recht is· Oc ne mach xviij· ne man den an- deren bereden·mit erue eder mit gode·dat bu- then wichbelde leghen is·it ne ſi mit willen des ghenen de me he ſculdich is xix· Nen man ne mach ſetten wichbelde hene dot vor den ratma̅ nen·dar der merchen de helfte ſi ieghen werdich So wor eẏn·xx· man ſculdich is vnde erue heft binne̅ wichbelde vnde dat vor coft·vnde vp let binne̅ verbenken to rechter ding tit·vreſchede dat de ghene deme he ſcul- dich is·he mach dat er- ue biſpraken binne̅ iare·vnde binne̅ daghe dat is eẏn iar vnde ſes weken·vnde dre daghe ſo he ſiner ſculde wllen comen moghe··xxi· So wůr eẏn borghre eneme anderen borghere·eder eme gaſte ſculdich is·vnde erue heft·vnde nicht to rech te comen wil·den ſcal men twige mit dem vronen to twen richten vor richte beden·dar he ſeluen ieghenwer dich ſi·dat is eme de vrone bekenne·to den dridden male·ſo ſcal he ene vor richte beden laten mit tughen·de tughe ſcolen borghere weſen·ne cumt he den ne nicht to rechte vnde wert he des vor tughet vor dem voghede·vnde vor den ratmannen·twe ofte mer dar ſcal oc de cla- ghere de ſculde ofte de ſake benomen·ſo ſcal men ene panden ut den weren·vor des vo- ghedes wedde·vnde vor de ſculde·vnde de ſake·dat ſcolen de rat- manne io don binne̅ den nageſten verteẏn dachten·wert deſſe des van den claghere̅ ghemant wolde och hir na de anclaghere vor comen·vnde deſſer ſculde vnde deſſer ſaghe vor ſaken·ſo were de claghere des naghere der ſculde eder der ſake·de he vor nomet heuet·mit ſines enes hant vppe̅ hilleghen to be holdende·denne eme de andere ware tho vntgande · Ne vnde me oc nicht ſo wele in den weren · dat me̅ deme claghere moch te ghelden · ſo ſcolen ene de ratmanne welde- ghen in ſin erue · vnde ſo ſcal he dat vpbeden alſo · alſe des ſtades recht is. Ne were oc de man nicht to hus · alſo dat men nicht hebben ne mochte · ſo ſcal eẏn man ſin recht vorderen vppe des anderen wif. eder vppe ſine rechten eruen · al- ſo. alſe hir beſreuen is · ·xxij· So wůr eẏn den anderen beclaghet vor gherichte · vmme ghelt · eder vmme an- dere ſake · bekend he em des de anclaghere eder wert he des vor tu- ghit · alſo dat eme de uoghet to dren richten hebbe ghebo- den to leſtende · vnde he des voghedes bot vor ſete to der verden claghe ſo ſcal men ene richten vte der were · eder wel- dighen in ſin erue. Ne- heft he nen erue ſo ſcal men ene richten mit den manne ·xxiij· Nen man ne mach ſetten wicbelde· hene do it vor den rat mannen· dar er mer den de helfte ieghen- werdich ſin· were he och ſculdich· de ghene de me he oc ſculdich is de mach de ſate biſpra- ken. binnen deme na- gheſten manede· alſo vele he ſiner ſculde wllen comen mach al- ſo enes ſtades recht is· Wurden dar oc breue vppe wilcoret·de ſcolen de ratmanne vnder ſic holden. oc to eneme manede.it ne ſi alſo dat de gene de de hant- feste gift ſe beborghen mochte· xxiiij· Nement mach wic- belde copen· de ghene de dat vor coft dene late it vp vor deme richte· to rechter ding tit daghes· vnde de ghene de dat coft dene gheue ſinen vre de win deme voghede vnde den ratmanne̅· alſo des ſtades recht is· De voghet xxv· is weldich enes ordeles to vraghende so weme he wil· ſo we lich man oc enes ordeles van eme begheret · des ordeles ſcal de voghet uraghen · vnde ſcal dar denne vmme gan alſe eẏn recht is · xxvi So welic man tu- gle led · der mer ſin wan twe wat der to rechte cumt binnen ver benken · de ſcolen deme claghere helpen tughen· na des dat he binnen verbenken begrepen ſin · ſine wil- len ſit des voghedes wedde troſten · xxvii So welic pape bele net is · vnde vppe dat len · ſic wigen let · alſo verne dat he nen leẏge werden moghe · dene mach nen erue vp nemen eder vp boren · mit den de eme like bor- dich ſin · id ne ſi alſo vele · dat id vp ene al ene er- ue · vnde eme al ene be ſterue · alſo dat he de nagheſte ſi · xxviii So we eyn hus he- uet dar van druppe to der erde valt · de ſcal hebben buten ſime hus vnde buten ſinen tan- ghen eyn quartir ener elne · vnde dat blic ſcal ſin nabur nicht mit nenen dinghen becūmeren · So wat ſcut · xxix twiſchen uſen bor- gheren buten bremen · in ener anderen ſtad · dat tho tughe cumt · ſo wat dar ghetucht wert dat ſcal like ſtede weſen · al ſe id to bremen ſi ghetucht ſo id tughet werde na der ſtat rechte · vnde de ratmanne van der ſtad eren oppenen breue dar vp gheuen · wo de ſake ghethuget ſi · xxx · So welic man ſwine hor vt dreghen let · vp de ſtrate · de ſcal id des ſiluen daghes wech bringhen laten · mit vaghenen · de ſcolen dicht weſen · eder in ſcepen · weſe dit breke wurde he des vor tucht vor den ratmannen · he ſcal ghe- uen der ſtad dre ſcillinghe So we oc anderen mes led vp de ſtraten bringhen de ſcallen vnwech brin- ghen laten · vmme de twer nacht · let he ene lenghere liggen · vnde wert he dar vmme be- claghet vor den ratma̅- nen · he ſcal gheuen der ſtat dre ſcillinghe · xxxi So wůr eyn den anderen beclaghet binnen ver benken vor mines heren voghe- de vmme pe̅ni̅ghe ofte ſiluer • vnde he eme des bekent • eder wert he des vor tughet • ſcudeghet oc de claghere en vmme andere penninghe • edr ander ſiluer des like ve- le is • vnde de anclagher vraghet weder id de penni̅ghe eder dat ſil- uer were des er bekende ofte vor tughet ſi • de claghere ſeghet id ſint andere penninghe • eder ander ſiluer • de ancla- ghere dene bekent em des nicht dat id andre penni̅ghe eder ander ſiluer ſi • de claghere ſcal en vor tughen • dat id andere penninghe eder ander ſiluer ſi • aldus ſcal id gan • vmme aller leẏge ſagke • de deſſer like wis to claghe comet Eẏn borghere xxxii • mach tughen vppe enen gaſt • mit twen anderen borgheren vm- beſproken eres rechtes alſo ho • alſe de ſculde lopt dat buten breme̅ ofte binnen bremen is gheſceẏn • xxxiii • So weme beclaghet binnen ver benke̅ vor mines here̅ voghet vmme gelt·eder vmme ander ſake·mach he id tughen ene ſette ſone· vnde vor guldene ſcult vnde lechech vnde los· he ſcal weſen leddech vnde los·Mer is de ſake hoghere van eẏn marc·ſo ſcal he ſe tu1 ghen mit ſworenen·xxxiiii Swor eẏn pape kūt vor mines heren voghet to richte de nine wigenche ne heuet·vn̅ dat wil beborghen dat he recht gheuen vnde nemen wil binne̅ veir benken·he mach ſine claghe wol betughen vnde to der claghe wol antworden· xxxv· Swe den anderen vorclaghet vor mines heren voghet vmme quit·eder vm me rindere·dat he eme in hode dan hebbe to warende·vnde he eme des vor ſeket·wort he des vor tughet·alſo eẏn recht is·dat ſcal he eme weder antworden alſo gůt·alſo he it betughen mach·ne mach hes nicht betughen·ſo ſcal it eme de andere ghelden·alſo he ſin recht dar to don moghe·dat he it eme Unleserlicher Text zwischen den Spalten, eventuell von späterer Hand.↩ al vor gulden hebbe So worxxxvi eẏn man eneme ammitmanne deẏt ſin gůt to makende ſo welker hande it ſi· vmme ſin lon de am- mitman ſterue· eder vntwike van nude eder·van not·mach de clagere dat tughen·dat he eme dat gůt dan heb- be to makende mit borgheren vmberopen eres rechtes·kumt he it an he ſcal eme gheue̅ alſo vele·alſo he eme ſculdich is tho lone·vn̅ nicht hoghere ne maghe de ammetman vorſetten So we be- xxxvii kumberet alſo eẏn recht is perde eder quit· dat leuendich is·ſterft it ered eme weldighet were·den ſcaden ſcal de hebben den it ſin is· it ne ſi alſo·dat het eme vor rokeloſet hebbe·dar mach men ene vmme ſculdighen· xxxviii· Koft eyn vleſhouere quit dat men eten mach·ſteẏt eẏn borghere dar bi·de dat hebben wil· to ſiner koſt·de ſcal den vleſhowere gheuen ſes penninghe·is de kop minnere den eẏn marc Is de kop grodere den eẏn marc·he ſcal eme io ghe- nen van der marc enen ſcillinch·alſo it ſic boret er het van der geghende bringe dar de kop ſcut So we ene̅ xxxix wilkore deit weder den anderen vmme wel- ker leẏge dinc dat ſi·dat he eme weder antworden ſcole ſcadelos·vnde des wllenkomen mach·dat he den wilkore weder eme dan hebbe·nimt he dar ſcaden an·vnde mach he des wllenkomen·den ſcaden ſcal he eme ghelden· dit ſulue ſcal oc weſen vmme borghetoch·vnde vmme louede xl· So wor eẏn man bor- ghet eẏn dinc vor richte to bringende dat men vlotten vnde voren mach·it ſi perde eder quit dat varende haue ſi·de ſcal it vor richte bringhen alſo he it bor- ghet heuet·mach he des wllencomen·ne mach he des quekes·eder der ſtucke nen hebben·he ſcal dar bringhen alſo gůt alſo it was·do he it bor- ghede·alſo he ſin recht dar to don wille·vnde wat he dar bringhet dat ſcal ſtan tho deme ſeluen rechte ·xli· Swor twe to ſamene komet an echtſcap wat de hebbet dat is herer beẏde na ſtades rech- te·ſtorue er eẏn·de andr ſcal ſine ſculde ghelden· des he bekent·der men wllenkomen mach·dar ne ſi ander vnderſceit vnde des men wllenko men mach mit hant- feftinge eder mit thughe̅· Swor eẏn xlii· man·eder eẏn vrowe ſterft·van deme gude·dat he achter let ſcal men ghelden de hu- re to eme haluen iare to voren·worde oc dat andere gůt bekumberet· men ſcal dar af ghelden marc bi marke licht1 wes men wllenkomen mach·aldus ſcal it we- ſen iſt eẏn hemeliken en wech varet· xliii· Swor borghere ſin de eẏn wicbelede hebbet to ſemmene·vn̅ eẏn van den andere̅ wil· de gene de van den an- deren wil·de ſcal binne̅ enem manede dat erue ſetten vmme likeuele penninge·de andere nur lic deutlich lesbar, Fleck über ht↩ de ſcal dar na binnen enem manede keſen we der he de penninghe ne men eder gheuen wille vmme dat wicbelede· weret alſo dat de ghene de den kore heft nicht keſen wolde binne̅ ene̅ manede · ſo ſcolde de ghe ne den kore hebben · de it ſet heft vmme dat wicbelede · xliiii · Swor eyn claghe kumt binne̅ ver benken vor mines here̅ voghet de men mit tu ghen an ſpricht· vnde de anclaghere des vor ſeket · des men en mit tughen anſprecht·alſo· alſe men ene vor tughet alſo ſcal he leſten vnde ghelden · · xlv · Swor eẏn knecht utte ſines heren deneſte geẏt eẏr tiden weder ſines heren wille· de ſcal ſinen herren al ſo vele gheuen·alſe eme ſin herre ſcolde gheue̅· Gheuem och ſin herre orlof er tiden·he ſcolde eme ſin lon albedille gheuen· xlvi · Neẏn pape eder vro we ne mach neme̅ de vor tughen vor mines heren voghet·it ne ſi eme louet·eder vntvan ghen mit voremunde· Swor eẏn xlvii borghere eder eẏn borgherſche beclaghet wert binnen ver ben- ken vnde alſo verne- kumt in dat richte dat men richten ſcal vten weren·vnde come eẏn ander·vnde ſpreke·de varende haue in den weren is·de ſi ſin echt- liken eghen·mach he des wllenkomen·alſo eẏn recht is·mach de- dat de haue ſin ware er he beclaghet worde van den dar men ene vore panden ſculde·dat he des wol wlkomen mot·wolde oc en den claghere dar vmme ſculdighen·dat he it eme dede to ener helpe· dar mach he vore ſtan mit ſime rechte· xlviii Dar ne mach neme- ne binnen ver benken wicbelede wed- deſcat holden·de buren ſinen weren is·mer we den weddeſcat heuet an ſinen weren·de mach ſin ghelt holden vppe den hilghen·xlix· Swe den anderen deẏt varūdehane dar ſe beẏde gheldes van wachtene ſin·hebbet ſe dar ene ſcele ·vmme·ſo ſcal it de ſetten·de it an ſinen weren heft·vnde de ander ſcal keſen ouer de dhueren nacht·wol- de he nicht keſen·ſo ſcol- de it de ander beholden vor de ſettinge de it ſet is· ·l· So wor eẏn man wert ghewndet biſlapender deẏt·ſecht he dat·dat he ſciltwach tere ſi·dat ſcal he tu- ghen mit enem boden des ſtadis de ene ute- boden heft·vnde mit twen mannen·de mit em vte boden waren· to der wachte·vnde ſo ne ſcal de ghene de ene wndet heuet nen godinc hebben·mer ware it alſo·dat de wachtere eẏn gaſt were dene uſe borghere wndet hedde ſo ſcolde de borghere·al ſo lange buten bremen weſen·bet he ſic vor euende mit dem voghede vnde mit den ratman- nen·vnde mit den ſake- wolden·mer mochte uſe borghere ene rechte notwere tughen·des mochte he wol neten· heft eẏn ·lj· borghere pande an ſinen weren deme vlotten vnde vore̅ mach vor ſinen weddeſcat dar is he naghere vp den hillighen mit ſiner ſilues hant ſin ghelt an to holdende·den ienich man eme af to windenne·men ſpre- ket duue ofte rof an· Swor eẏn ·lij· borghere ofte bor gherſche kumt binne̅ verbenken vnde lete eẏn erue· vnde wil des wiſſe noch werden·ne is he dar nicht to be ſeten·dat hes wille wa- ren iar vnde dach alſo des ſtadis recht is·vnde de ghene de dat erue koft· vnde ghift ſinen vredewin den rade vnde den voghede·de voghet ſcal deme de dat erue koft heft enen vrede werken ·liij· So weme eẏn erue beſterft de eruen heft man eder vrowen dene mach dat nicht la- ten·he ne dot mit erue̅ loue·it ne were alſo·dat her af delic ſi· liiij· Dar ne mach ne man mit worden welde don • • lv • Dar ne mach nen vnechte ſone here wede upboren Ivi So welic man becla- ghet wert binnen ver benken • dat he heb- be den anderen ſproke̅ an ſine ere • Wert he des vor tughet • eder bekent he des • des voghedes wedde is ver ſcillinge So wor eẏn ivii borghere worde vanghen • dene ſcolde nemen loſen • ofte vt borghen • it ne were al ſo dat de ſtat hedde eẏn mene orlighe. ſo mochteme ene loſen ofte borghen bi rade der rat- man • vnde der vrint Swor eẏn Iviii bederue man • ofte vrowe heft eẏne̅ ſone de to ſinen iaren comen isv•vde koft vnde ſellet van ſines vader ofte van ſiner moder we- ghene • de ſic wol han delet wor de borgher vnde louet • dat ſcal sin vader ofte ſin moder ghelden • alſo verre al ſe ſin antal is ſines gů des dat eme boren mach van ſines vader oſte van ſiner modr weghene it ne ſi alſo dat he des wllen comen moghe · dat he van eme delt ſi er de ſculde ſin tokomen Swe den lix anderen ſculdighet vmme vracht· eder vmme ghelt · ſprecht de andere he hebbe em benomede penninge gheuen· vnde de andre bekent em des nicht des ſcal he wllen kome̅ mit tughen dat he de eme gheuen hebbe lx Swor eẏn den ande ren ſculdighet bin nen ver benken vm eẏn erue · eder vmme ander gůt · thut des de andere vp enen warent des warendes mot he wol bruken · lxi · So welic man an kumt ſwin eder ander quit · dat eme stolen eder rowet ſi · dat mach he holden mit ſines ſulues hant · it ne ſi · dat hes ware̅t hebbe dhet vnder eme heft · it ne ſi oc alſo · dat he it toghen hebbe·vn̅ des wllen comen moghe dat it ſin hebbe weſen · leuendich vnde dot · vnde oc alſo it ne ſi ſchen i̅ openbaren orlighe Swor eẏn lxij· borghere ſculdi- ghet den anderen vm ene druppen mit ſlich ter claghe· dat ſe dar nicht vallen ſcole van rechte · de ander ſpreke dat de druppe vallen hebbe iar vnde dach eder mer ane rechte biſprake · mach he des alſo wllen komen · ſo mach he ſine druppen wol beholden · lxiii · Swor eẏn buwen eder grauen wil bi ſinen nabur · dat mach he don vp den ſinen · erſt he ſinen nabur ninen ſcaden do · mach ſinen nabur ſcade dar af komen · den ſcal he be waren mit ſtutten · eder mit anderen dinghen·we ret oc al ſo·dat eme ſin nabur des nicht ſteden wolde · mochte he des wllen komen ſo ne hedde to geghen eme nenen broke· lxiiii Swor eẏn man vppe enen warent nit den warent ſcal he be nomen·vnde ſinen to namen·Is de warent in hemes · eder alſo na dat he komen moghe to deme negheſten richte vmme den wa- rent ne ſcal he nenen echten dach hebben· were he oc vte vmme copenſcap·eder inpe- regrinates· eder v̄me ander werft eder al ſo verre dat he to deme richte nicht komen mochte·dar mach he vmme hebben ſinen echten dach·Waret oc alſo·dat he binne̅ den echten daghe·ene nicht hebben ne mochte·vn̅ dat wolde holden vp den hilighen·dat he alſo verne buten landes were·eder ſugthen ſeẏt eder des ghelike·ſo ſcol de he hebben andere ſes weken·Weret alſo dat he eme to deme to deme daghe nicht ne brochte·vnde dat ſwe- ren wolde·dat he ene- nicht hebben ne moch- te alſo dar voren be- ſcreuen ſteẏt·ſo ſcolde he ene noch binnes ſes weken bringhen·ne brochte he ene denne nicht·to rechte ſo ſcode- he des warendes neder wellich weſen·lxv· Swe veẏle ſake to den markede brincht vnde eẏn come · vnde ſegghe mit ſlichten wor- den he hebbe de ware coft·de andere vor ſeket des·de ware ſcal he eme weder antworden·he ne moghe des wllen ko- men·dat he it ghecoft hebbe lxvi Sculdeghet eẏn borghere ene̅ gaſt vor mines heren voghet dat he ene ſcole hergen- ſone heten·mach he des wllen komen·edr bekent he des·he ſcal it eme beteren mit ver ſcillingen·vnde deme voghede mit ver ſcil- lingen·aldus ſcal oc beteren·eẏn borghere eneme gaſte· lxvii· Wolde oc eẏn vſe borghere ſcult gheuen den voghede· de uoghet ſcal vp ſtan vnde ſcal eẏn anderen voghet ſetten·vnde antworden eme binne̅ verbenken tho ſiner claghe·lxviii So we ſin erue vor kopen wil·dat binnen deſſer ſtat·vn̅ binne̅ deſſen wicbelde beleghen is·de ſcal be- den twen ſinen nagheſ- ten vrunden· dar ſin erue vp wallen mach vnde ne willit erer nen kopen᛫ſo mot he ſin erue wol vor kopen deme᛫de eme dar aller meſt vmme gheuen wil᛫ane gheſliken lude̅᛫ So wor eyn lxix man verdinghet ofte vor koft᛫ofte tho wedde ſatte ſet wider weghene ſin erue ene̅ manne᛫eder twen᛫ofte ſo welker hande gůt it ſi᛫ofte ſe twidrachtich dar vmme worden᛫ So we dan den erſten kop᛫eder den erſten weddeſcat tughen mach de ſcal den kop᛫eder den weddeſcat beholden᛫lxx᛫ So we ſin erue vor huret᛫it ſi an huſen᛫ it ſi an garden᛫ſo we dat huret᛫de ſcal ſine hure gheuen to rechter tit᛫be claghet men ene dar vmme᛫ſo ſcal he de hure gheuen binne̅ dhwer nacht᛫Is it oc alſo dat he ute deme hu- ſe varet ſunder ſinen willen᛫den broke ſcal he beceren mit eneme punde᛫noch dan ſcal he de hure gheuen ouer twer nacht᛫ Is it oc al ſo dat he mit ſinen willen ut varet·becla- ghet he ene dar na vm- me de hure·ſo heuet he des gheldes verteẏnach dach lic anderen ghelde· Is dat over alſo dat de man varet hemeliken vter ſtat·ſo is de huſhere wat he in den weren vint·dat deme ma̅ne to horet·naghere to be haldene·den it eme ienich man af to win nende ſi·vor ſine hure· to enen haluen iare So welc man·lxxi ene veẏde heuet ſunder eẏn borghere vp den anderen·vnde kundeghet he eme ſine veide to voren·vnde des wllen komen mach· vnde ſleẏt he eme dar na tot buten deſſeme wicbelde·he ne darf dar nene not vmme liden binnen uſeme wicbelde· wat auer eẏn uſe borghere deme anderen deit buten uſe me wicbelde·dat is an- liken ſteden·ofte it bin nen uſeme wicbelde ſcude·vnde hes wllen komen mach lxxii Herberghet eẏn man lude vnde ſleẏt eẏn den anderen dot·ane des werdes ſcult binnen ſinen hus·ofte binne̅ ſinen weren·ofte ſo welt vngherichte dar inne ſcut·de werth ſcal is bliuen ane ſcaden· ofte ſe den vredebrekere nicht vpholden moghe̅ vnde ſe dat waret vppe den hillighen·lxxiij· De hantdadighe dat is ſo wor eẏn man mit der oppenba- ren ſcult·ofte mit der vor vluchtighen dat verwnnen wert· offe mit deme eg- gewapene beſeẏn vnde begrepen wert· vnde echt· ofte he duue ofte rof an ſinen weren heuet dar he ſeluen den ſloten to dreghet vnde ofte men dar na vraghet dat he des vor ſaket··lxxiiij So we oner den anderen dach·ofte over den dridden duue ofte rof·de eme gheno- men is·vnde vnder deme anderen vint· de dat openbare ghe- koft heft·vnde vnha linghe heuet· den ne mach me nere hantda- dighen dat ſculdighen vnde he des tuch heuet Sprake auer eẏn man dat he it ghekoſt hebbe vppe deme ſetten mar kede ene wete weder wene· ſo is he der duue vnſculdich· vnde dat ſcal he ſweren· vnde he vor luſt ſine penn̅ige · de he dar vmme gaf vnde de andere ſcal ſweren allene·dat it eme af gherouet · ofte af gheſtolen ſi · Seghet he auer dat it eme ghe- uen ſi · ſo ſcal he ſinen warent vore bringhen · binne̅ verteẏnachten vnde ne deẏt he des nicht· de ſcade is ſin vnde he is des gůdes eẏn dhef · lxxv · So wat eẏn man roueren · ofte denen af iaghet· dat ſcal he kundeghen deme voghede vnde deme rade·vnde kumt wedesdat is ·Is he uſe borghere men ſcal it eme weder gheue̅ ·vnde ſo wat koſt de ghene de it wan dar vmme dede · dat ſcal he eme ghelden · vnde ſines arebeẏdes lonen·alſo it deme rade lic duncht · Were it oc alſo dat dar nūmende na ne queme · ſo ſcal ment holden iar vn̅ dach·vnde dar na ſcal is hebben de voghet dat tridden deẏl·vn̅ de rat dat tridden del· vnde de it wan dat tridden del·kumt dar auer eẏn gaſt na·de- me it vor ſtolen·ofte af gherouet is·vnde wint het mit rechte·ſo ſcal de voghet hebben dat tridden del·vnde de gaſt dat dridden deyl vnde de it wan den dridden deẏl lxxvi Eẏn def de mit der duue begrepen is vnde vanghen vnde bunden in de hechtniſſe kumt·vnde vanghen vnde bunden vor richte kumt·mit der vndat· deme ſcal men den vore ſpraken vndelen·alſo ſcal men oc deme rouere don·vnde den def ſcal men henghen·vmme duue de betere is den eẏn half verdinc·vn̅ beneden eneme halue̅ verdinc ſcal men ene to der ſtupe ſlan·vnde mit enen gloẏden ſlote le an ſin ene leẏr berne̅ vnde dar to ſcal he de ſtad ver ſweren·vnde eneme rouere ſcal men ſin honet af ſlan vm- me rof·Eneme mordere vnde enen kerkenbrekre vnde enen mortbernere ſcal men ſine lede to ſtote̅ mit eneme rade·vnde vp ſetten·Eynen val- ſchere ſcal men ſeden vmme valſche pennin ge·vnde dat valſch vppe deme markede bernen· So welc lxxvii· kerſten man ofte wif de vnghelouich is ofte mit rouere vmme geẏt·ofte mit verghif- niſſe·vnde mit der ver ſchen dat begrepen weit de ſcal men vppe der hort bernen·vnde alſo ſcalmen oc don enen verradere lxxviii Wert eẏn man ghe ſlaghen dat he legherachtich wert·vn̅ kumt he up·vnde wert he na dere tit beſen van goden luden·to der ker- ken·ofte to den markede ofte to deme ſtouen·vn̅ ſtorue he dar na·de ene ſloghen·dene doruen nenen mort beteren· mer ſlaghe·ofte wnden ofte he de hadde lxxix So welic man deme anderen ſin gůt deẏt tho holdende·vnde it eme verſtolen·ofte af ghe rouet·ofte ghebrant wert·vn̅ verlust he ſin gůt dar mede·vnde dar he it vp den hillighe̅ waren·dat he ſin dar mede verloren hebbe vnde dat it ane ſine ſcul ſi gheſchen·he ne ſcal dar nine not vmme liden·vnde is it ve ofte quic·vnde ſterft it deme de it to holdene dan was·hene ſcal dar nine not vmme liden dar het ſweren dat it ane ſine ſcultſt·doet ghebleuen. So wat ſo auer eẏn man deme anderen lenet·dat ſcal he eme vnvorderft wedr antworden·ofte ghelden na ſineme werde·ofte it vor loren wert. lxxx So wan eẏn vnſe borghere binnen deſſer ſtat vredelos ghe leghet wert vmme enen broke·ſines gůdes des ne ſcal ſic de koni̅g like walt nicht vnder winden·wante den bro- ke dar mede heuet wl- dan·dat he is vredelos gheleghet. lxxxi· So welic man den anderen an ſine achte bedet·vnde ſeghet eme ſine hemelcheit·vn̅ wolde men dar na mit deme manne ver tughe̅ des mochte nicht ſin lxxxii· Leghet eẏn man ſeyc vnde is he ſculdich vnde ſent he boden den he ſculdich is·al ſulke boden dar hes mede wl- len komen mach·vnde wil mit eme rekenen· vnde wil de andere nicht to eme komen·vn̅ ſterft he ſine eruen ne ſcolen van der ſcult nene not liden. It ne were alſo· dat de man ſeit were ofte nicht gan ne moch te·ofte nicht to hus ne were·vnde moch he des tughen·he blift is ane ſcaden· lxxxiii· So welic man ſine̅ knecht ver drift er rechter tit·ute ſineme denefte·de ſcal eme ſin wl lon gheuen·hene hebbe it vor boret mit boſſede·de he eme bewi- ſen moghe·vntgheẏt oc eẏn knecht ſineme herren mit mot willen· eẏr rechter tit·he ſcal ſineme herren weder keren ſo wat eme ſin herre gheuen heft van deme iare·ofte van dere vart·vnde dar to alſo uele alſo he eme louet hadde·Dat ſelue ſcal oc weſen twiſchen vrowe̅ vnde megheden·So we auer huret enen knape̅ ofte ene maghet·vnde ne kumt he·ofte ſe an ſin deneft nicht·vnde ne wil mit ene nicht weſen·de ſcal eme half alſo vele weder keren alſo he eme louet heft Eẏn lxxxiiii· iewelc minſche de denet mach vor rech te holden vp den hilghen ſine menaſle·dat is ver ſtillinge·Sculdeghet he auer ſinen herren ofte ſine vrowen v̄me ſin lon·dat ſcolen ſe eme gheuen·ofte mit ereme rechte dar vore ſtan· vnde ſo we vppe gnade denet·de můt gnade wachten·ſterft oc de medede minſche·men is ſinen eruen nicht mer ſculdich to gheue̅de den alſo he vor denet hadde vp de tit·alſo he ſtarft·hadde oc to vele vp ghenomen·he ne darf nicht weder keren·ſtorue oc de her ren·vnde de vrowe·de- me deneſte ſcal men alſo vele gheuen alſo he vp de tit ver de- ner hadde·willet oc de eruen·he ſcal oc wl de- nen·vnde neme̅ wl lon· So welic lxxxv· knape wif nimt ofte welic maghet ma̅ nimt·de mach wol vte ſines·herren deneſte gan·vnde beholt al ſo vele·alſo he vppe de tit ver denet hadde· vnde gheuet he oc to vele vp ghenomen·dat ſcal he weder keren· So welc lxxxvi knape an uſes borgheres deneſte is vnde ſin knecht is·wor- de he wndet·ofte dot gheſcaghen·de wile he an ſines heren deneſte were buten deſſer ſtat van eneme gaſte·vnde ne were de knecht nen borghere·it were doch al like ſtede ofte he bor- ghere were·de wile dat he uſen borgheren de- nede· ·lxxxvii· Is eẏn man in enes manes deneſte·vnde ſcut eme wat van vn- ghelucke·an ſineme liue·ofte an ſiner ſunt in ſines herren deneſte de herre ſcal is bliue̅ ane ſcaden·vnde ane ſcult·mer he ſcal eme gheuen ſin wl lon· Vor ·lxxxviii· duue vnde vor mort vnde vor rof vn̅ des like·ne mach ne man borghe werden de mit der ſcult be grepen is· lxxix· So wor eẏn man des anderen gůt beſet in deſſer ſtad vnde he eẏnen bor- ghen but·de alſo vele erues heuet·alſo ſin claghe wert is·den ſcal he nemen·id ne ware alſo dat he dat gůt duue ofte rof an- ſpreke·ſo ne drofte he dar ninen borghen vore nemen·vnde wedr ſprake he den borghen vmme de anderen cla- ghe·dat ſcal he beteren mit ener marc ſiluers der ſtat·vnde he ſcal komen to deme nageſ- ten dinge vor richte vnde claghen vp dat gůt·vnde kumt he nicht vnde claghet dat ſcal he beteren mit ver ſcillingen· vnde bekummeret het ander warue·vnde ne claghet he nicht echt to deme nagheſten dinghe·dat ſcal he auer beteren mit ver ſcillin gen·vnde bekūmeret het auer tho deme drid den male·vnde becla- ghet het nicht echt to deme nagheſten dinghe dat ſcal he auer betere̅ mit ver ſcillingen·vn̅ dat gut ſcal los weſen van eme· xc· It ne ſcal neman unſes borgheres gůt beſetten de de heuet erue vnde eghen·vnde deẏt he dar vnbouen·dat ſcal he beteren mit ener marc ſiluers der ſtat xci· Ghift eẏn man deme anderen ſcult vm me ghelt·vnde eſchet eme borghen to·vnde he- uet de andere alſo we- le erues binnen der ſtat alſo der ſcult is de- men eme ghift·he ne darft nenen borghen ſetten·dwincht auer ene we dar vnbouen dat ſcal he beteren mit ener marc ſiluers·It ne ſi alſo·dat he dar enen borghen vore eſche dat ſin erue vnuer ſet ſi·vū vnuerſolt ſi So we ſcult xcii vorderet vp enen man de nicht ghelden ne mach·noch borghen ſetten vmme de ſcult· de voghet eder vrone ſcal eme den man ant worden vor ſin ghelt vnde den ſcal he holden vnverderft·vnde mit ſpiſe ghelic ſineme ſinne·wil he oc ene ſpannen mit ener hel den dat mach he wol don·anderes ne ſcal he ene nicht pinen·let he ene och gan mit wil- len·dat he ene dach ghift·ofte vutlopt he eme ſunder ſine̅ danc dar mede is he nicht ledich·al de wile dat he eme nicht neghelt men ne ſcal oc nene vro- wen to pande gheuen vor ghelt·de nicht ghel- den ne mach·mer men orlouet deme manne ere ouerſte deẏt to allen tiden al wante he ſin ghelt heuet. ·xciii· Vmme lenede pen- ni̅ge·vnde bewi- ſede penninge ſcalme iewelken manne dach tingen ouer dwerenacht mer van ſcult de eẏn gaft deme anderen ſculdich is·ofte eẏn bor ghere deme gafte·ofte eẏn gaft eme borghere ſcalmen och dachtinge̅ over dwere nacht·mer vmme ſcult·de eẏn uſe borghere deme anderen ſinen borghere ſculdich is·ſcal men dachtingen erſt over verteẏn nacht vnde ſit he dar over dat ſcal he beteren mit ver ſcillingen·vn̅ men ſcal eme ander warue dach tingen ouer twerenach Sprake eyn xciiii· man deme anderen quat achter ſineme rug- ge·vnde vorſoke hes vor ſinen ovghen·he ſcal dar mede ledich we- ſen·vnde ne ſcal nicht ſweren·Bekent hes·a uer he ſcal beteren· Velle eẏn ·xcv· henghelrode·ofte holt·ofte eyn ſcip dat vppe richt were·ofte eyn hus ofte wat it were·vnde ſcude dar ſcade af·vnde ware it vore van deme rade nicht beſculdeghet des it were·de bleue des aue ſcaden·mer ware it vore beſcul1dighet van deme rade·he ſcal it be- teren to rechte·vnde den ſcaden vp richten Ware oc enes mannes brugge van deme rade beſculdighet·vnde l nachträglich eingetragen↩ breke we ſin beẏn dar ane·it were man ofte quic·ofte wat vnghe- lucke dar van ſcude· dat ſcal beteren des de brugge is·ware oc de brugge vnbeſculdeghet he bliuet leddic· xcvi· Eẏn knecht dene mach ſines heren gůt binne̅ landes·noch buten landes vervech- ten·noch ver dobelen de herre deue ghaue dar iawort to·he ne mach oc nen gůt vppe ene kopen·de herre ne gheue ſine breue dar vp. So wat he koft·dat he dat ghelde So wor eẏn xcvii man vppe den ande- ren claghet·vnde de an- ere vp ene weder claghet de erst claghet de ne draf deme anderen nicht ant worden·he ne ſi erſt van eme komen mit rechte mer he ſcal benomen wo menghe ſcult he eme gheuen wille xcviii So welc man deme anderen lenet ſin perd·ofte cleth·ofte wilkerhande gůt dar ſi·vnde to welker wis he dat ut ſinen weren let mit ſineme willen vnde ver koft it de ghe ne·de it denne inſin̅e weren henet·ofte ver ſat het·ofte ver ſpelet het·ofte wert it eme af gheſtolen·ofte af ghe rouet·de ghene de it erſt ver leghen·ofte ver ſat heuet·dene mach dar nene vorderinge af hebben·ſunder vppe deme1 het lech ofte ſatte· ſtorue de och·he ſcolde it vorderen vppe ſine eruen· xcix· So we des anderen ſwert·eder cleyt eder ketel·ofte badela ken·ofte des ghelich van deme ſtouen dreghet ſineme ghelic·ofte ſat idel ofte wul ban der molen voret·ofte ſadel· tom·ofte ſporen·eder ander gůt·enes andere̅ mannes nimt vor dat ſin·ſineme ghelic·eder bedde·eder kuſſene· ofte ſlapelakene·ofte ſeghel·ofte kabele·ofte towe·ofte welkerhande gut it ſi·dar is mer to ſamene leghet·vnde dat ſin dar liggen let holt het denne an de me wane·dat it ſin ſi· vnverholen·vnde open- bare·vnde dar he dar dene durch deme am linken Seitenrand ergänzt↩ tho ſin recht don·dat hes nicht ne wiſte· he ghift it weder ane broke·mer he ſcal dat tughen·dat het open- bare hat heuet vnde vnhalinges· ·c· So wor eẏn ruchte ſtut inder ſtad vnde dar gheſcriget wert·vnde comet de naghebure dar nicht to·de dar bi beſeten ſin·vnde ſtut it bi der nacht·dat ſcolen ſe be- teren mit twen mar- ken ſiluers·vnde ſtut it bi daghe·ſo ſcolen ſe it beteren mit ener marc ſiluers er iewelc tho der ſtat kore·So we ſo auer ſworen wil·dat hes nicht ne horde·dene darf nicht wedden hic incipit ſcds numerg·i· De voghet ſcal hore̅ vor rechte twier man ne wort·vnde ene̅ man twiſſcen erer twier rechte vraghen eẏn recht ordel·he ne ſcal oc nemende ſcaden·ofte helpen to ſiner claghe· ofte to ſiner antworde he ſcal oc vraghen ofte enes mannes wort ſi· alſo ſin voreſprake ſproken heuet·Eẏn man mot oc wol dre achte hebben·er he ant wort gut· vnde ſo ſcal he antwort ghen· ii· So wor eẏn man geẏt na des ande- ren mannes wiue· ofte na ſiner dochter· ofte na ſiner nichten· de vore to kerken geẏt vmme to laſterende· vnde wert he dar mede begrepen·dat ſcal he beteren mit ſines ſil- ues halfe· ·iii· So wor eẏn man den anderen ſcul- deghet vmme ſcaden vnde bekent he des ſcaden·he ſcal ene·eme to rechte beteren·vnde verſaket he des ſcaden he mach mit ſime rechte vnt gan·men ne mach nenen ſcaden tughen· vp nenen man· mer ſciprecht heuet andere recht van ſcaden·mer wilkoret eẏn man den anderen ſcadelos af to nemende vor twen ſwor nen van wilken ſtuc- ken dat ſi·dar ne mach he nicht vore ſweren· iſit den ſwornen witlic So wor eẏn ·iiii· man biſlapender deẏt varet uter ſtad vnde gůden luden ere gůt vntforet·ſo wat an deme huſe blift ſines gůdes·des ſcal de hus herre aller erſt neme̅ de hus hure·alſo vele· alſo he holden wil·to ener haluen iar ſcare vp den hilghen·vnde ſo wat dar bouen is· ſo wor ſo dat is·dat ſcolen de anderen heb ben ghelic·de it mit rechten tughen win net·marc·markelike So we ſinv gůt deẏt eme ammitmanne tho makende·de ammet man ne mach dat gůt nicht hoghere vor ſette̅ den vor ſin lon·vntfore he oc uter ſtat·de hus here ne mach dat gůt nicht hoghere holden den dat lon wert was dat de ammetman hebben ſcolde·vi· So we ſinen gaſt ſcult ghift vm me koſt·vnde ne bekent de gaſt ſiner koſt nicht vnde mach de wert dat gehtughen dat de gaſt an ſiner koſt we- ſen heuet·he ſcal dar to ſweren wat eme ſin gaſt ſculdich is·vnde dat ſcal he eme gheue̅ mer bouen eẏn iar ne mach he nicht ſweren· So wor eẏn vii quic ledich lopht vp der ſtrate·it ſi perd it ſi oſſe·it ſi ſwin·vn̅ deẏt dat wilken ſcaden· den ſcal it beteren·toghe ſic aner ienich man dat quic to·de ſcal dar vore antworden·were it auer eẏn beyr·vnde vp der ſtraten ghinge· vnde to der burſprake vorlouet is·vnde boſe wapene in den munde dreghet·deẏt de bere ienechen ſcaden·des de bere is·vnde des vor tu- ghet wert·he ſcal dat beteren mit dren punden· vnde de bere mit ſineme liue· were it och alſo· dat eyn perth būden ſtunde·loſede dat ienich man·det ſin nicht ne ware·vn̅ rede dar vppe dede dat perd ieneghen ſcaden·den ſcal de man beteren de dar vppe rit vnde nicht dat perth So wor eẏn· viii waghen vppe der ſtra 1te varet·deẏt de wa 2ghen wellen ſcaden den ſcal de betere de den waghen drift·wert he genähter Riss↩ genähter Riss↩ dar mede begrepen·vn̅ mach men des mannes nicht hebben·dat he vnt kumt·de perde ſcolen beteren· · ·ix· So wor eẏn man de- me anderen ſculdich is·to eneme daghe tho gheldende·vnde ſeghet men dat ſin dach kome̅ ſi·vnde ſeghet he weder dat ſin dach noch nicht komen ne ſi·vnde mach he dat tughen mit gů den luden vmbe ſpro- ken eres rechtes1 lop it hoghere den 2 eyn mant·ſo ſcolent ſwor- nen weſen·dat ſin dach nicht komen ne ſi·ſines daghes ſcal he ṅeten· mer ne tut he vppe nenen tuch·ſone mach he nenen lengeren dat hebben denne twelif weken· vnde den dach ſchal he vp den hilghen holden· Dat wif ne ·x· ſcalme nicht wiſen vt des mannes gůde de eẏn kint dreghet·er ſe des gheneſet. xi So wor twe eẏn erue to ſeneme hebbet vnde nicht ouer eẏn dreghet·vnde erer eẏn ſines deles vmberen wil vmme penninge genähter Riss↩ genähter Riss↩ So wilc erer van dem anderen wil·de mach dat erue ſetten vmme pen- ninghe to hure to ene me iare·de andere de dat erue mit eme heuet de mach keſen binnen achte daghen·weder he wille bliuen inden erue vmme de penninge· de it de andere ſet heuet eder van eme nemen· vnde kuſt he nicht bin- nen achte daghen·so mach de andere hebben den kore·aldus ſcal it erer iewilc hebben alſo lan- ge bet ſe ouer eẏn dre ghet·xii · So wor eẏn unſe borghere is ane wif· eder eẏn unſe borgherſche ane man·de ere kindere hebben van eme delet eder beraden·de moghe̅ wol mit ereme gůde· ofte mit ereme erue dat en blift don ſo wat ſe willet· So ſe dat erue nichten vorkopen eder vorghe- uen gheſliken luden So welc unſe· xiii borghere·wil heb- ben enen ſcepel·de ſcal den hebbe na des ſtades mate·vnde tekentna des ſtades merke·were dat de ſcepel worde wnden tho grot·alſo men vp ener hant mochte hol- den·dar ne ware nen broke an·vnde ware he dar en bouen grotte͡ dat ſcal he beteren mit dren marken ſilueres· Ware he oc to voghe· alſo wele·alſo men vp ener hant holden mach dar ne ware nen broke an·Ware he dar en bown minre·dat ſcolde he be- teren mit dren marke̅ ſilueres·vnde worden dar oc ghewnden twe ſtricſcepele·oft twe wiſcepéle·vnde de ene minre·vnde de andere grottere·de ſin weren· ſo is he mit der mate eẏn deẏf·xiiii· So we vor richte boden wert·de ſcal vmme de twerren nacht to rich- te komen·alſo verne·al ſo dar rechte wert·ne wert dar nen·ſo ſcal he komen to deme nageſten richte··xv· So we koft heuet rente an ene̅ erue dat in wicbelde legen is·dar eme des ſtades hant- feſte vpgheuen is·de rente weder me de ſcole gheuen tho eneme hal- uen iare·eder to eneme helen·alſo de hantfeſte ſpricht·de rechte ſcal me̅ vorderen vppe den gheue̅ de in deme erue wonet alſo verne alſe ſin hure kert de it huret heft· breke eme dar wot an dat ſcal he vorderen vp dat erue·xvi· So we eẏn ſcip wint eder hurt geghen den anderen mit vorwor den to ener benomden ieghende·vnt wort he eme sin ſcip mit willen dat ſcal he eme ghelden alſo·alſe he ſin ſcip vnde ſin towe wert was· des dat ſcip is·alſo he it holden wil inden hillighen·xvii· Kumt eẏn claghe vor den voghet binnen ver benken vm- me gift de gheuen ſi bi- liue·eder na dode·vnde eẏn ander kome vnde ſeghe de gift de ſi eme er gheuen·wot he der ereren gift wllenkome̅ mach·de ſcal ſtede weſen· So wor men xviii gut vint vp des koninges her ſtraten ne kump dar nement de ſic dat gůt to the·al ſo eẏn recht is binnen iare vnde daghe·dat ſcal men legghen bi ene̅ biſetenen man bi rade der ratmanne·ne kūt den nement·binen ia- re vnde daghe·de ſet dat to de alſo dar vore ſcreuen ſteẏt·ſo ſcal it hebben de koninglike wolt·mer de it wnden heft ſcal men arebeẏdes lon gheuen bi rade der ratmanne ·xix· So wor eyn unſe borghere ſterft de to ſinen iaren come̅ is·vnde nen geſtlic ma̅ is·de is ſculdich ſin he- rewede to gheuende de gheuen dar it mit rechte vpkomen mach· So we deme xx· anderen deẏt eẏn perd in ſine hode·vnde eme des truwet·ſtorue dat perd·eder vor doruet ſculdeghet ene de ander dar vmme dat it van ſineme ridende·eder van ſineme arbeẏde dot·eder vordoruen ſi·wel dat de gheue deme it don is waren in den hilghen dat it van ſiner weghe ne nicht vorwarloſet ſi·mer dat he it bewaret hebbe lic ſineme egheue he ne ſcal dar nine not vmme liden· xxi It ne mach nen vnechte ſone herewede vpboren mer eẏn echte ſone de mach wol enes vnechte̅ ſones herewede vpboren· Sculdeghet xxii eyn gaſt uſen bor- ghere vmme ſculde·eder vmme lonede·de he eme ſculdit·eder louet hebbe do he nen borghere was vor ſeket her eme mach de claghere des wlkome̅ binne̅ iare vnde daghe de he borghere worden is·mit uſen borgheren vmbeſproken eres rech tes·dat de louede·eder de ſculde er worden er he borghere wart· ſo ſcal he eme antworden vmme de claghe·lic ene- me gaſte·ſwighet he ſiner claghe na deſſer tit·geẏt it hoghere den eẏn marc·ſo ſcolen de tughe weſen ſworenne So wor eẏn xxiii borghere eder bor- gherſte beclaghet wort vmme ghelt dar rentte mede loſt ſi·des men wl- komen mach mit hant feſte·eder mit leuendi- ghen tughen·vor de pennige ne mach men nen erue ſetten mene ſette it to kiſten pandes rechte ·alſo ſcal it och weſen we erue vor koft wolde he betalen mit erue to eneme pande dat ſcal he ſetten tho kiſten pandes rechte· Sterft vſer ·xiiii· borghere welic·de maghe eder de vrint ne kunnen mit rechte in ſin erue nicht kome̅ it ne ſi dat he neuen er uen ne hebbe de van eme komen ſi·eder dat men van ſiner vrowen de he achter ſic laten heuet nenes erues wachtende ſi·ſo welic den mit rechte an dat gůt tut·de ſcal des doden gulde ghelden·de ment mit rechte vp ene brin ghen mach· ·xv· Nen knecht·eder meghedeke mach ſic vorreden·de wile it is binnen ſinen iaren it ne dedit mit ſineme rechten vormunde·ſe ne mach oc nemende vor tughen· xvi· Drige in me iare ſcal weſen echte dinc·des anderen ma- nendaghes na deme hillighen daghe tho paſchen·des nagheſ- ten manendaghes na ſunte mẏchaeles daghe·vnde des nagheſ- ten manendaghes na twelften·So weſe wic belede vpbeden wil dat men eme weldeghen ſcal·de ſcal it vpbeden tho veẏr echte dinghen alſo tho welken echten dinghen he it erſt vp but·Tho deme ſeluen ſcal he it leſt vpbeden hır be ghınnet de nı en ordele·vnde de men ſettιnge·de de ratman ſunte boke to maket hebbz Dor not de·ï· armen lude lidet de in me gaſthuſe ſιnt vom beſen was·So heft her Johan herrn Reẏmers ſone·dor de leue unſes heren godes gheuen dat hus bι ſunte Stephanes dore·dat gichtes wanne hadde weſen dẏderıckes des ſtades boden·den armen luden to ener eweliken won̅ige·doch alſo waneme de ſeken ın dat hus brıncht·ſone ſcal men neue ſundē dar mede in bringhen·behal- uen de ghene·de der ſeken ſcolen plegen·alſo ne ſcal men oc nẏmber mer dou·noch dor bede·noch dor machſcop·noch dor nener leẏe dınc·wert der ſeken welc to reke· alſo dat he gan vnde ſtan mach·ſo ſcal men ene we- der vt laten· ·ıj· Ware eẏn borgher ſce bınnē uſer ſtat de kιndere hadde mer den eẏn·vnde de kιndere vaner delde· vnde gheue jewlıkont ſιnden del·vṅ ιewelic kint beſιtte mit ſιnen dele· ſterf der kindere ienich dat erſt vp de moder··iii· Na deſſen daghe ne scal men nenen man to boden in den ver verdendele uſer ſtat · ofte to ſtades lopere vnt fan de echte wif heft · Wolde oc deſſer boden welc · ofte deſſe lopere ſic beteren · alſo dat he echte wif neme · dene ſcolde na der tit nen be- de uſer ſtat ofte lopere weſen· ·iiii· So wen uſes ſtades ingeſegel bevalen wert · de ſcal alle iar enen ratman to ſic keſen de mit em vnde mit den ghenen de buten rade dar to voghet ſint dat gaſthus uſes ſtades tru elike be waren · · v · Nement ſcal leggen berneholt bi de we- ſere buten de muren · van ſunte oiertene bette to heren heynrikes hude heren Gherbertes · oc ne ſcal nement leggen tẏm- berholt vp den borchwal breke dat iement · ſo ſcol- den de ratmanne neme̅ beẏde berneholt vnde tẏmberhoſt vnde don it indes ſtades be hof vi · Dat uſes heren recht vnde des ſtades nicht krenket werde·ſo ſint de ratman mit den wiſeſ- ten vnde mit der menen ſtat tho rade worden· dat nen vemenothe in vſer ſtat wonē ſcal ofte na deſſen daghe uſe borghere weſen vij Den ammetman ſcal vele brnwen de wile dat he ſin a̅met ouen wil·breke dat ie- nich man worde he des vor tughet mit twen borgheren vmbe ſproke̅ eres rechtes·de ſcal ghe- uen der ſtat vif marc vn̅ vmberen ſines am- metes eẏn iar· viij· Nen man noch vro we ſcal hebben mer to ener brutlechte i̅ mannen vnde i̅ vrowen den ſeſtich ſcotelen·Dar vnbowen ate de brude gam buten den hus dar de brutlechte i̅ne ware· ſo moſte he wol hebben teẏn ſcotelen·So we dit brecht·worde he des vor tughet mit twen borghe ren vmbe ſproken eres rechtes·de ſcal gheuen der ſtat vif marc·Hir vnbowen mach he heb- ben alſo vele gerener lude alſo i̅ deſſen boke vore ſcreuem ſteẏt·Dar ne ſcal oc noch brudegam noch brut·ofte nen man van erer wegene gane gheuen·Noch ſe ne ſcolen grote lecht hebben·Dar ne ſcal oc noch brudegam noch brut wan ſe erst to bedde gan in deme aue ne mit ſic hebben mer lude den ſeſſe erer iewelich to etene·Se we dit brecht de ſcal gheuen dre marc worde he des vor tughet alſo hir vore ſcreue̅ ſteẏt Dar ne ſcal ·ix· nen man noch vrowe mer gheuen to vadder penningen· noch in clenade noch in penninge mer twe ſcil- linge·So wen de ratma̅ dar vmme ſculdeghet dat he dat hebbe broken wil he dar nicht vore ſwe ren·So ſcal he gheuen der ſtat teẏn ſcillinge· ·x·1 Dat ſcolen weten alle de nu ſint·vn̅ alle de noch ſcolen boren werden·dat de ratma̅ne vnde de mene ſtat to bre men armen vnde riken louet vnde ſworen hebbet· dat her Gotſcalc de vreſe vnde Conegunt ſin wif· vn̅ al·heren Gotſcalkes Unleserlicher Eintrag aus anderer Hand am Rand↩ kindere·Gheſeken ghe- rardes weduen van hare̅· vnde alle ere kindere·ane hilleken grellen wif· vord mer herman de vre- ſe·vnde vor metteke ſin wif·vnde alle ſine kindre Reẏneke bruſehanere vn̅ Gherdart ſin wif· vnde ſine kindere·Ane Ditberghe amerdes wif Arnolt van harpenſtede vnde vor Eẏleke ſin wif vnde al ſine kindere· Hanneke nackevedele vnde alle ſine kindere· Herman des vreſen ſundr ſone·hille ſin wif·vnde alle ſine kindre·Henke Segelike vnde ojeẏneke heren boẏdekines ſone des roden·Her Johan iuchals de olde·vnde heẏuric ſin ſone vnde Gerdart ſin wif·vnde alle ſine kindre·willeken ſin ſone vn̅ Gerdart ſin wif·vnde alle ſine kindere· Johan ſin ſone vnde ſin wif·vnde alle ſine kindre Otto vnde Godeke heren Johannes ſone iuchal· Johan heren Gotſcalkes ſone iuchalſes·vn̅ elſebe ſin wif·vn̅ alle ſine kindre vnde willeken ſin brodr vn̅ henric ſin broder· Bernart iuchals vnde Grete ſin wif·vnde alle ſine kindere·vnde alle ſine brodere·Her henric van lunne vnde Eyleke ſin wif·vnde al ſine kindere·Johan langke beverſte heren henrikes ſwagher uichalſes·vnde al ſine kindere·Johan heren Rolues ſone vnde Berte ſin wif·vnde alle ſine kindere·Hartger van verden vnde al ſine kindere·ane Cunrades de canonic is to ſunte anſcharius·vnde iohan- nes wif van leſe ojech- tolde·Cunrat van ver den vn̅ Svaneke ſin wif vnde alle ſine kindere· Otto van verden vnde wicborch ſin wif·vnde alle ſine kindere·Cunrat ſin broder·oſteke ſin wif·vnde alle ſine kin dere·Herman ſin brodhr Elzebe ſin wif·vn̅ al ſine kindere·abele de ojuntere vn̅ Svaneke ſin wif vn̅ al ſine kindre vnde ſin broder wolderic· vmme alſo grote vndat vnde vmme alſo grote beſvarniſſe·de ſe der ſtat to bremen hebbet tho brocht ane ere ſcult·dar vmme willet ſe des nicht dat ſe mer wonen tho bremen·dar ne ſcal oc nen gnade to helpen· vnde nemendes bede·we- re ienich he were man ofte wif·de dar na stun- de·eder arebeẏde·it we- re mit bede·eder mit anderen ſtucken·ſo wo dane wis dat were·dat uſe borghere inquame̅ de ute der ſtat ſin drewe̅ worde it den ratmann̅e witlich·alſo dar ſe des albe dille ouer eẏn dro- ghen·de ſcal ic beteren mit hunderd marken ne mach he er nicht gheuen·he ſcal it bete- ren·alſo me andere bro- ke beteret·de in deſſem boke beſcreuen ſtat· Oc ne ſcal ſic nement mit em vrunden in echſcap·we dat deẏt de ſcal varen uter ſtat vnde ſcal dar nicht mer⸍ in komen·1 xi· Do na godes bort waren ghegan·du- ſent iar·vnde dre hun- dert iar·in deme drit- the gheſten iare in dem achteden daghe to twelf- then·Do worden de rat- manne·vnde de witeſten mit der meneheẏt der schwer lesbarer Nachtrag in anderer Tinte von späterer Hand↩ ſtat to rade dor nuttich eẏt der ſtat·ſo welich man de des werdich were de ratman wolde werden de ſcal weſen borghere vri boren·vnde echte bo- ren·vnde ver vntwindich iar alt·de ſcal loſen ene marc gheldes van den renten de dar ute ſtat· de ſcal he vnde ſine erue̅ up boren·alſo mannich iar·alſo he manghe marc heft vte gheuen·ſo ſcal de rente los weſen der ſtat·de ratman ſcal hebben erues alſo vele dat it wert ſi twe vn dridtich marc·dat ſcal ſin eghen ſin binnen uſer ſtat·oc ſcal he holden eẏn perd drigher marke wert·to des ſtades behof· in deme tare wan he ſit in des ſtades ſtole·he ſcal ſic oc herlighen holden· Were it oc alſo dat he ſic vnherliken handelde· des men ene vor tughen mochte·alſo in deſſem boke beſcreuen ſteẏt·de ſcal nen ratman mer weſen·So welic a̅met man ratman wolde weſen de ſcal ſines ammetes vor tighen·1vnde nen ammet mer oven·Oc ne ſcal nin man ratman Nachtrag am Seitenrand - nicht lesbar.↩ weſen de was tins·of te houet tins·eder erue deil ghift·breke dit ie- nich man·vnde worde he des vor mit twen borgheren vmbe ſproke̅ eres rechtes·dat ſcal he beteren der ſtat mit twintich marken·vnde nen ratman mer weſen· Aldus ſcolen oc beteren de ghene·de nicht vrig- boren·ofte vnechte bore̅ ſin·hort mer hebbet de ratman mit wlbort der wiſeſten·dor herli- ker ſede willen·vnde dor eẏndracticheẏt dat ghe ſec·So welc man na deſſen daghe kumt in den rat·de ſcal eẏn de- neſt don den ratman ne̅ de mit em ſittet i̅ den rade· Och is dat gheſet·ſo welc verdendeẏl vor ſterft van den ratmannen vppe neghen man·ſterft eẏn man·van den neghennen de achte de dar leuendich bliuet·de ſcolen bi eren ede enen anderen guden man vte deme ſiluen verdendele keſen·dar de andere is vte ſtoruen·Were dat oc al ſo·dat de achte mit deme kore nicht over eẏn vn- droghen·ſo wes den de- ſeſſe van den achten over eẏn dreghet·des ſcolen de anderen twe wlborden· de ghene de dar wert ghe koren in des doden ſtede· de ſcal oc der ſtat in loſen ene marc gheldes·van des ſtades renten·de dar ute ſtat· Aldus ſcal men holden·in allen verdendele deſſer ſtat·mit deſſen vn- der ſcede·dat in ſunte ſtephanes verdendele dre man van den neghe- nen ſcolen wonen bute̅ der natelen ·xii· So wanne eẏn ordel eder eẏn ander ſake kumt vor de ratmanne de ſe mit rechte ſceden ſcolen· ſo ſcolen de ſwaghere vnde maghe der ienen·den dat ordel·eder de ſake anroret· vp ſtan bi beẏden ſiden want in de dridden linien de machtale ſcal men an rekenen·dat ſuſtere vnde brodere·ſcollen weſen de erſten· De dridde linie ſcal vp ſtan·beẏde van maghen vnde van ſwaghe- ren Is it oc alſo·dat de ghene den dat ordel·eder de ſake an roret·ſcult gheuen wil·den ghenen de dat recht ſceden ſcolet vmme machtal·ofte ſwagherſcap·alſo·dat he ſcolde vp ſtan·wolde1 Nachtrag unten an der Seite - nicht lesbar.↩ he em des vor winnen dat ſcolde he don·er he van den hus ghinge·vn̅ dede he des nicht·ſo ſcolde he ſittenne bliuen·wel he em oc ſcult gheuen mit ſlichter claghe·dat ſcal komen to ſime rechte De ghene de den dar ſit- tene bliuet·wanne ma- ghe vnde ſwaghere vppe ſtan ſint·de ſcolen dat or- del eder de ſake mit rech- te ſceden vppe ere ſele· Is it oc alſo·dat ſe dat recht nicht ſceden·ofte over eẏn dreghen ne kunden·ſo ſcal it komen vp de achte man·van den de dar ſit- tende bliuet·ute iewelken verdendele twe man·dede oldeſten ſint·Is it oc alſo· dat de achte man des rech- tes nicht over eyn dre- ghen ne kunden·Wes den de ſeſſe van den achten over eẏn dreghet·dat ſcolen de anderen twe wlborden· bliuet dar oc mer ſeſſe ſittende·Wes den de vere van den ſeſſen ouer eẏn dre- ghet·dat ſcolen de andere̅ twe wlborden·kumt it oc vp ver man·de dar ſittende bliuet·wes den de dre ouer eẏn dreghet dat ſcal de verde ſtede hol- den·Vppe wen oc dit recht to leſten to ſcedende kumt·de ſcolen dat recht vinden·er ſe ſic ſceden· vnde van den hus gan bi creme ede·Der ghener namen de dat recht ghe- wnden·eder de ſake ghe ſceden hebbet·de ſcal men in dit bok ſcriuen·dat ſe de ſake·eder dat ordel alſo ſceden hebben·xiii De ratman mit den wiſeſten van der ſtat·ſint des to rade worde̅ dat de ſeſteẏn marc de eẏn iewelc ratman plecht to lenende der ſtat·wan he ſit in den rade·de pen- ninghe·ſcolen de anderen olden ratman van den ſeſſendrittigen de na em komet to ſittende in den rat·den genen weder ghe- uen·de vor em hebbet ghe ſeten in deme nagheſten iare enen iewelken ſeſteẏn marc·binnen den erſten manede·wan ſe to ſitende komen ſint bi eren ede· Weret oc alſo·dat der olden ratmanne vmbreke·ſo ſcolen de nẏgen ratman mit den olden de dar den ſittet alſo dane penni̅ge weder gheuen·alſo dar ghe lenet ſint·binne̅ den erſten manede van des ſtades ghelde oc bi ere̅ ede· Deſſe penninge ſcal me̅ oc bereden mit reden ghelde ofte mit guldenen·ofte mit ſilueren panden·de men vor de penninge moghe ſetten in den ioden So wanne oc de penni̅ge ſic minneret·ſo ſcal ſic oc minneren delene· So wanne oc de penni̅ge alto male be red ſint·ſo ſcal deſſe ſettinge·vnde dit ſtucke nicht weſen· So wanne eẏn xiiii ratman wert v̄me ſculde vor den voghet vor claghet·vnde dar vor vol- ghet·Wert he dar na vmme de ſcult vor den rade vor claghet·ſo ſcolen de ratmanne eme beden dat he binnen verteẏn nachten berede·vnde deẏt he des nicht·ſo ſcolen eme de ratman ander werue beden de beredinge·echt binnen verteẏn nachten bi vif marken·vnde ſo ne ſcal he nicht ſitten in den rade·de wile he nicht bered ne heft·den ſcolen de ratman na den leſten verteẏnnachten richten ute den weren·vnde den broke oc rechten ute den weren· xv So welc borghere vo- ghet wert in deſſer ſtat·de wile de he voghet is ne ſcal he nen borghere weſen·ſo wanne he der voghedte vor tighet· wil he den borghere we- ſen·ſo ſcal he vor den ratmannen ſweren in den hilghen·dat he voghe- dige nicht gheweddet ofte ge koft ne hebbe·xvi So wor twe eder mer louet mit ſameder hant eẏn louede·dat ſcole̅ ſeleſten·alſo ſe louet heb ben·wanne me ſe dar vmme ſculdeghet·wa- re der borghen welic de men nicht hebben ne mochte to deme richte·heft he eruen de im hemelc ſin·de men hebben mach·vp de ſcal me dat vorderen·lic den anderen de mit eme lo- uet hebben·ne hadde he ninen eruen·hadde he den erue dat wicbelde ware·dar ſcal men dat lovede vp vorderen like den anderen ſakewolden de wile dat dat erue wa- ret·Is it oc alſo dat dar wat an brecht·dat ſcal men vorderen vppe de borghen deme hebben mach·Were der borghen wellec alſo kummerach tig·dat he ſin antal nicht ghelden ne mochte ſo ſcolden de ghelten de mit eme louet hebbet vnde ſo moghet de vor eme gheldet ene wol bekummeret vor ſin antal ·xvii· So weme eẏn here wede beſterft al ſo eẏn recht is·de ſcal it vorderen binne̅ iar vnde daghe ·xviii· Eẏn iewelic vnſe borghere mach wol vorkopen ſine ueẏle̅ ſake·alſo dat he ſe ut der ſtat waren mach vor uſe borghere alſo verre alſe he it eme lo- uet·bekumberde iement dat gůt·id ware borhere eder gaſt·wil de andere dat holden in den hilghe̅ dat he eme de warſcap er louet hedde er it be- kummeret worde dat he ene wol waren mach Sunder beẏr dat men to vres uoren ſcal·dat ne ſcal men nicht verere waren·denne binnen uſeme wicbelde·breke dat we·vnde worde he des vor tughet mit twen borgheren vm beſproke̅ eres rechtes·he ſcolde it beteren der ſtat vor iewelic voder ene marc is is min den eẏn noder he ſcal der ſtat gheuen vor iewelic vat eẏnen verdinc xix So welc uſe borghere ſic ūderwint kindre der he vormunde is·de nicht to eren iaren komen ſint·de kindere ſcolen ne ne koſt ghelden ere gůt ſcal ſic oc nicht ergheren it ne ware alſo·dat dat gůt enen wicliken ſca den neme de ane des uo remunden ſcult to que me·mer van der nut des gůdes vnde der rente ſcal men de kindere be koſteghen vnde cleẏden· ·xx· So weſe dem anderen vor koft eẏn perd binnen uſen wicbelde de ſcal is eme waren·vor houet ſeẏc·vnde vor ſtare blint dre daghe·vn̅ vor vnrechten ane vanc·vn̅ vor an ſprake binnen uſen wicbelde ·xxi· So we dem anderen leut eẏn pant·eder eyn clena de dat vor loren wert·1 giſt eme de it vte lenet heft dar ſcult vmme dat pant·eder vmme dat clenade·de ſcal it be- nomen wo gůt it ſi·ſo mach de gene deme it Ein Teil ist aufgrund eines Brand- oder Farbfleckes nicht lesbar.↩ lent is leggen ſines gů- des alſo vele·als ſo he ſin recht dar to do·dat het eme gulden hebbe ·xxii· Nimt eẏn man ſine̅ echten dat vmme enen tuch·vnde de tuch kome eẏr den echten da ghe vnde ſi vlotuorech alſo·dat he to deme ech ten daghe nicht come̅ ne mach te·de des tughes bruken1 wil·de mach ſine ſake tughen vor den voghede er den echten daghe· mer he ſcal it den ancla- ghere kundeghen·van he des tughes bruken wil·ne wolde eme de uo ghet des tughes nicht ſte den he mochte it tughen vor den ratmannen·mer he ſcal it oc kundeghen den anclaghere wan he des tughes bruken wil· So weſe wint ·xxiii· eẏn ſcip to der ſe wort ane vnderſceẏt·deme ſcipheren ſcal men de vracht half gheuen·vn̅ dat windelgelt de helfte de anderen helfte beẏde der ſcip vracht·vnde des windelgeldes ſcal men gheuen welke tit he to dem markede kumt·dar he eme louet henet to Ein Teil ist aufgrund eines Brand- oder Farbfleckes nicht lesbar.↩ vorende·ſo ſcal he eme alſo uele gheuen vor ge welke marc alſo men torneẏſe· eder engelſche penninge kopien mach vor eyne marc bremeres ſiluers binnen bremen Weret oc alſo dat that ſcip vor dorue· queme des gůdes alſo vele mit dem bodeme to lande dat men eme ſin vracht dar van gheuen mochte dar van ſcal men ſe ene gheuen· alſo dar vore beſcreuen ſteyt· xxv· So we ſin antal ſines gůdes vnwech gift unde ſterft· ſo we ſin an tal up boret· de ſcal des doden graft becoſteghen· Worde eẏn xxvi minſche ſlaghen binnen enes mannes were· it were man ofte wif· dat ſcolde he to hant kundeghen mit eneme tẏodute ſinen nagheſten naẏburen· dede he des nicht· he ſcolde dat der ſtat beteren mit teẏn marken· ·xxvii· Na godes bort duſent iar unde dre hun- dert iar· in me achten iare in den hilghen da- ghe ſunte thomas· do worden de ratmanne des tho rade mit den go- den luden binne̅ bremen dat ſe des nicht ne willet dor umbeſcedene copinge de weſen heft to bremen an den huden· dat ienich gaſt mer grone hude kope weder de vleſchowre binnen bremen· mer we- der andere uſe borghere mot he ſe wol kopen· Vort mer ne willet ſe des nicht· dat ienich uſe borghere ieneghe hude cope bouen enen haluen verdinge· he ne ſi alſo rike· dat her ſetten mo- ghe eẏn verdendel van ener laſt· de mach ſe ſiluen wol kopen· ofte ſin knecht den he in ſime bro- de heuet· mer hude beneden eneme haluen verdinge de mach iewelic minſche wol kopen· Vort mer ſo willet ſe dat· dat nement den anderen hindere an ſime kope· kumt dar oc we to he ne ſcal i̅me kope nines deles wachtende weſen · it ne wille eme gunnen· de dar erſt uppe komen is· unde dar erſt vmme dinghde mit ſine me goden willen· Breke deſſen dinc de hir vore ſcreuen ſtat ienich man de ſcolde gheuen der ſtad ene marc· alſo dicke al- ſo he dit breke· vnde vor tughet worde mit twen borgheren vm beſproke̅ eres rechtes· xxviii· Swor eẏn uſe borghre eẏn erue vor huret ofte huret to iar ſcaren dat wicbelde ſi· were it alſo· dat erer eẏn den an- deren weder ſeghede eẏr he dar in vore· de mac des anderen los werden· mit ener hal- uer iar ſcare· xxix So welc man ſin ſcip vor deẏt van uſer ſtat to der ſe· vor ſpadede ſic ſin reẏſe bette na ſunte mertines daghe· ſo mache de ſciphere wol vp ledigen ſin ſcip ſunder broke· och moghe̅ de gene de it gheſcepet hebben· is it alſo· dat dar gůt inne is· dat vor deruen mach· dat mo- ghen ſe vpſcepen ſunder broke· vnde alſo dan gůt unde alſo ſwar ſcolen ſe dar weder in ſcepen tho ſunte peteres daghe ic ne benemen iſes not dit gůt ſcal de ſcipman voren vmme de vracht de dar vore beſceden was· Den bruere xxx ofte nen beckere ſcal mer ſwin hebben den ſeſſe· nen molnere mer den dre· nen bodema̅ mer den twe· de ſcal he hebben allene binnen ſinen ver wanden· Nen ander uſe borghere tho ſiner koſt mer den vere· So wanne ſe deſſe af ſloghen· ſo moſten ſe wol alſo vele weder vp leggen· Breke dit ieme̅t it were i̅ minneren ſwi- nen· ofte in grotteren· alſo dicke· ſo he dit breke ſcolde he gheuen vor eẏn iewelich ſwin· des he mer hadde· ene march ·xxxi· Nen beckere ſcal ſul- ues man werden· ſin gůt ne ſi wert umme woren twintich marc breke dat iement· de ſcal beteren mit dren marke̅ unde ſcal des ammetes vnberen· bed he alſo we le hedde ·xxxii· Nen beckere ſcal oc des ammetes vor tighen· hene hebbe unbe worren twe hundert marc· Brecht dat ienich beckre de ſcal gheuen teẏn marc· unde ſcal beckere bliuen bed he alſo vele hebbe Nẏn iewelich xxxiii· beckere ſcal hebben in allen tiden· eyn voder kornes in weten vnde in rogen· dat ſcal weſen half mele· we dat brecht alſo dicke ſo me dat be vint·ſcal he beteren mit ener marc·xxxiiii· Nement ſcal middel- ber bruen dat he ieneghe wis vor kope wolden de ratman we- ine ſcult gheuen· dat he dit hebbe broken· bekende he des· dat ſcol- de he beteren mit ener marc· anders mochte he vnt gan mit ſines ſulues ede· xxxv· Nement ſcal kopen eder vor kopen unbeleckeden ſeẏg· we dat brecht· de ſcal dat beteren mit ener marc De ratman xxxvi unde de wiſeſten de ſint des tho rade wor- den· mit der menen ſtat· dat ſe des nicht en willen dat ieneghe monke mer wonen in uſer ſtat den predekers unde barue de brodere xxxvii· Swor twe borghere ſcelet· de ſint binne̅ twintich iaren· de ſcolen al ene liggen ere tit· it ne were dat ſe ſic vor ſoneden binnen der tith· men ſcal em och nine lude to leggen· Swor eyn gherende wert enen borghe re ſent· de mach eme gheuen ver ſcillinge vnde nicht mer· ſo we dit brecht· wert he des vor tughet mit eneme tughe· he ſcal der ſtad heuen ene marc xxxviii· Do na godes bort waren gan duſent iar· dre hundert iar i̅ deme driddegheſten iare· des vrẏdaghes na Innocanit· quam eẏn ſcele vor de ratman van Johanne van wolde bi der enen ſide· vnde van broder Godeken Johannes ſone boghene- res· bi der anderen ſiden vmme ene hantfeſte· de de ſulue broder godeke hadde· vnde vppe gift ſprac de eme iohan ſine vader hadde gheuen na ſinen dode· De ſcele qūa vp vs· Johanne van ſelte Johanne duckel· meȳbrne van der riuere· Joh· van geſtle· Joh· van Nẏenborch Jacobe freſen· frederike odilien· vnde Engelbrte heren bernardes ſone to ſcedene· des droghe wi vor ſprokenen ouer eẏn ane Jacobe freſen· vnde ſcede den dat alſo· dat me̅ broder godeken ſine hant- feſte ſcolde holden· na den male dat it vore was van den olden ratmanne̅ oc alſo gheſceden· vnde oc na des ſtades boke· vn̅ oc na den male· dat de ſelue broder Godeke was dar nagheſte lif· ſo ſcolde de gift ſcede bliuen· vnde iohan van wolde· ſcolde broder Godeken gheuen ſine penninge alſo ſin hantfeſte ſprac· xxxix Des manendaghes na· oculi· dar na ſceden wi vor ſprokenen achte man· ane engelberte dar was an ſiner ſcede Johan ſtruue· enen ſcele- de was tuſchen Ludeken kornepaghen· vnde vreſen van norden· v̄me vracht de de vreſen den ſiluen Ludeken hadden vor vrach tet· vifteyn tunne̅ beres vor ene marc· ſeſteẏn tun nen note vor ene marc· vifteẏn punt ſwares vor ene marc· dar van quam ſcele v̄me corn· na den to ludeke nen corn beſceden ne hadde dede vreſen eme ere ſcip hadden vor vracht ſo ſcolde ludeke den vreſen holden alſo he erſt mit e me ouer eyn drochg· vnde alſo he eme hadde louet Des godenſdaghes xl dar na quam eẏn ſcele vp vs· Johan van ſelte· Jo·ducken· meẏnbrne van der tiuere· Jo·van geſtle· Jacobo vreſen· Gerhart borchardes· fre- derike odilien· vnd En- gelberte heren bernardes ſone· vmme eẏn ſced· twiſchen heren bernardes kindere van dettenhuſen bi der enen ſiden· vn̅ wille- kine van meringen erer ſuſter ſone· bi der anderen ſide· v̄me ene hantfeſten de ſprac van vormūdeſcop de Richardus van ſuſtede hadde vor koft eren bernarde van dettenhuſen· unde ſine̅ kinderen· dar ſprac de willeken he ware to ſinen iaren komen· vnde ſcolde to rechte vormunt weſen· de anderen ſpraken· he ne ſcolde to rechte nen vormūt weſen Joh⸍es kindere van ſuſtede· dar vmme dat Richardus hadde em vor koft de vormuntſcop de Joh⸍es kindere van ſuſtede waren des willeken brodre vnde ſuſtere· van der moder wegene· vnde der anderen ſuſter kindere· den ſcele hebbe wi alſo ſceden· na den dat willeken was to ſinen iaren komen· vnde in der hantfeſte nicht ne ſtunt· ſo mochte willeken wol vormunt bliuen xli· Des vridaghes vor mitfaſten qua̅ eẏn ſcele vor us Johan va ſelte· Jo· ducke·meynbrne van der tiuere· Joh van geſtele Jo·van Nẏenborch· Jacobe vreſen· Engelberte here̅ bernardes· vnde Joha̅ne ſtruuen· to ſcedene· de was twiſchen gerharde des montmeſteres ſone· vnde focken greuen vmme penninge de focke ſculdich was den ſul1 uen gerharde· des bat gerhart dat he ſic focken gůdes moſte vnder winne̅ wor he dat hadde· unde dat ſic moſte der waghe vnder winne̅· dar spraken focken vrent wedder· vn̅ leten leſen eẏn hantfeſte· dede ratman focken hadden gheuen vppe de waghe· vnde ſpraken dar to· dat de olden ratman hadden dat ghe ſceden· dat focke mit der waghe mochte vriliken bi ſitten vn̅ der bruken ane iemannes Genähter Riss im Text↩ hinder· dat wart oc vor vs ghetughet dar de ſake wol1 den ieghenwor- dich waren· des ſcedede wi dat alſo dat focke mochte der waghe wol bruken· vn̅ dar mede vriliken beſitten ane ieneghes mannes hinder· mer hadde focke gůt dar he van ghelden mochte· dar ſculde he ſine ſcult van ghelden· xlii Eẏn claghe quam binne̅ verbenken van radeken ſuſter tru- peres vppe ſcipheren ger- harde· dar kos radeken ſuſter· radeken to enen vormunde· do vraghe de gerhardes vorſprake eẏnes ordeles· ofte ſe ge- neken vormunt mochte keſen· he ne ware mit rechte van er ſceden· dat ordel quam vp de ratma̅· dat funden ſe alſo· he mochte ere vormūt wol weſen an deſſer ſake· dat ſcede vi· Johan duckel· Jo· van geſtle· Jo· van Nẏ enborch· herma̅ van ruten· frederic odilie· engelbert heren bernardes· Alſo· mochte radeke des wllen komen van ſiner ſuſter weghene ſulf ſouede· dat gerhart des bekande ane vangen ane bunden Genähter Riss im Text↩ dat aleheẏt van dortmūde ſin echte wif ware· men he wande dat ſe dot ware des mochte radeke wol wllencomen· dar na ſcol de it gan alſo eẏn recht were· xliii· Eyn ordel quam vor de ratman van ra- deken weghen· vmme enen tuch de ſcipheren Gerharde ſulf ſouede vor tughet hadde· dar antworde· ſciphere ger hart aldus · dat de tu- ghe hadden an ſiner hemeliken achte weſen des wolde he ſe vor tu- ghen· dat ſcede wi aldus i·iii· Johan duckel· Jo·van ſelte· Jo· van geſtl· Reẏner ri- neſberch· iacob freſe· Jo· van Nẏenborch· frederic odilie.Engelbert heren bernardes· vil ſciphere gerhart er ieneghen ſcult gheuen· dat ſe an ſiner hemeliken achte weſen hebben dar moghe̅ ſe vore ſtan mit ereme rechte· ·xliiii· Eẏn ordel quam vp de ratman· tuſchen radeken trupere vnde ſcipheren Gerharde· dat qua̅ vppe achte ratma̅· radeken vorſprake· de vraghede enes rechten ordeles·na den dat he Gerharde vor thughet hadde ſulf ſouede hant dat he des bekant hadde· ane vangen vnde ane bunden·dat alheẏt van dortmunde ſin echte wif ware·men he wande dat ſe dod were·vnde hir na eẏn echte wif nam binnen bremen·nu bid- det Radeken vor ſprake eues rechtes·wat ſi bro ke ſi·Hir antwordet ſciphere Gerhart aldus to·vnde ſprecht·he wil des wllen komen·he hebbe der ſake ene ſette ſone·vnde alheẏt heb- be ene leddich vnde los laten·mit vormunden· des hebbe he gůden tuch· dat ſcede wi al dus·wi achte·ane iohan van ſelte· Jo·ducken·Jo·van geſtle· Hinric ſtafhorſt·Jacob freſe·Johan Nẏenborch Frederich odilie·Engel- bert heren Bernardes· Na den dat radeke ene vor tughet heft·al ſo hir vore ſcreuen ſteẏt·vnde de ſake de|us witlic is van dortmunde·ſo winde wi em dat to rechte·dat he der ſake·niner weder tughe moghe hebben vnde to rechte ſin lif vor boret hebbe xlv· Eyn ordel quam vor de ratman dat io han·oſterholte gaf ſcult alberte van der hoẏen vmme gelt·dat Hinric van der hoẏen ſin broder eme ſculdich was·vnde gaf eme ſcult·dat he ſic ſines broderes gůt hadde vnder wnden·bi ſines boderes leuende·vndo oc na ſinen dode·Des ſprac albert dat hinric ſin brodr hadde ene koren to teſta- mentere·Do ſprac oſter- holte he wlle des wllen co- men·dat he ſic hadde vnder wnden ſines brodr gůdes·bi ſinen leuende vnde na ſime dode·Do qūa dat ordel vp vs achte to ſcedene·Johe van ſelte· Jo·ducle·Jo·van geſtle· Reẏnere Rineſberge·Jo· van Nẏgenborch·Jacobo vreſen·Frederico odilien· vn̅ Engelberte heren ber- nardes ſone·vnde ſcededen dat alſo·Na den dat albert ſic ſines broder godes vndr want bi ſines broderes leuende vnde na ſime dode·vnde albert des be kende·dat ſin broder ene to teſtamentere coren hadde·dat albert ſic ſines bro- deres gůdes alſo hadde vnder wnnen·na uſes ſtades boke·vnde na ſta- des rechte·dat de ſelue albert ſculde des ſiluen broders ſculde ghelden de men mit rechte·vppe eme bringen mochte· So welc man ·xlvi· vſen borghere wndet bi nacht tidem binnen bremen·wert he vor vluch tich·vnde wert he vrede los gheleghet·Wert he dar na begrepen bi nachtiden binnen̅ bremen·me ſcal em ſin houet af houwen·Des dreghe wi achte ouer eẏn· Johan van ſelte· Jo·duckel Hinric ſtaphort·Jo·van geſtle·Jacob vreſe·Jo·van Nygenborch·Frederic o- dilie·Engelbert heren bernardes ſone· xlvii Swe hir beclaghet wert vor mines heren voghere v̄me wn- nen·de mach wol bruken enes godinges over ſes wekene·it ne were alſo· dat dar eẏn dod hant ie- ghen werdich were·ſone mochte he nines godinges bruken·Dit ordel bebbe wi ſceden·Gerhart van der ſẏden·Joḣ·van wolde· Siwert doneldeẏ·Rolef de montmeſṫ·Sẏderic van vuten·Nẏcolaus cor- nephage·bernart clot· herbert van der motzele· Eẏn ſcele was xlviii vnder den ratmann̅e vmme des ſcriueres cledere wer men ſe em gheuen ſcolde afte nicht·dat qūa vp vs achte·Johan van ſelte·Jo·ducle·henrike ſtaphorſt·Rodolfe van berſne·Joḣe van Nẏenborch Jacobe freſen·Frederike odilien·Engelbert heren bernardes ſone vnde ſcede- den dat alſo·na den dat he dat nergene mede vor boret ne hadde·er uſen tiden·vn̅ bi uſen tȳden·ſo ſcal men ene ſine cledere gheuen to deſſen iare ·xlix D herman hertoghe ſcult gaf herma̅ne van der tiuere vmme honlike wort de he eme vor den rade ſculde ſproken hebben·vn̅ herman van der tiuere vor den voghede der bekende · Do ſprac herman de hertoghe· nu hone gi mic echtes anḋr warue·do antworde herma̅ van der tiuere·hebbedet vor hon·ofto vore gi willet· dat toch hertoghe ſic to hone·vnde claghede dat vor den rade·Des wnde wi achte·Johan duckel· Hinric holme·Jo·van geſtle henric ſtaphorſt·Jo·van Nẏgenborch·Jacob vreſe· frederic odilie·vn̅ Johan ſtruue dat ſe dor des ſceles willen to rechte liggen ſcolde· herman de hertoghe dene wolde gan vor vnſes he- ren voghet· vnde nemen beteringe na unſes ſta- des boke· ·l· It ſcude an uſer ſtat·dat eẏn ſingere vndede eẏn anderen ſingere·de uſe borghere was·de hant da deghe vlo in enes borghe- res hus·de borghere ſlot ſine dore̅ to·wnde werede den hantdadeghen·vnde warp mit ſtenen van ſiner lucht·vnde ſprac he wolde vl don vor ſinen gaſt·des wart he vor tucht des qua̅ eẏn ſcele vnder den ratmannen·weder de borghere·de wolt der ſtat beteren ſcolde mit ſi- ner ſunt·eder mit ſine̅ ghelde·Dat qua̅ vp vs Joḣe duckel·Jacobo weſlere· Jo·van geſtle·Henṙ·ſtaphorſt Jo·van·Nẏenborch·Jacobo freſen·frederico odilien vn̅ Engelbrte here̅ bernar- des·to ſcedene·vn̅ ſcededen dat alſo·na des dat de wndede man eẏn ghere̅de was·dat de borghere ſcolde ſine wolt beteren der ſtat mit twintich marken·na den dat he nin hantdadege was· Eyn ſcele was li· vmme wort de hen- ric wlf ſcolde ſproken heb- ben·Hermanne den h'toghe̅1 vor den rade·alſo·dat wlf ſprac de wort·de hertoghe ſprake de waren vnwar· dat ist ghekomen vp vs· Joḣe duckel·Henṙ holme Jo·van geſtle·henṙ·ſtaphorſt Joḣe van Nyenborch·Ja cobo vreſen·frederico odilien·Engelbrte heren bernardes·to ſcedene vnde ſcededen dat alſo· dat wlf bidden ſcolde·her- manne hertoghen·ofte he de wort ſic to hone hadde toghen·dat he eme de dor got vor gaue·lii· Eẏn ſcele was vnder den ratmannen vmme Johannes darne van haren·de vnt feẏnt was·Dat hebbe vor·Johan van ſelce·Joḣ van geſtlo Henric ſtaphorſt·Johan van Nẏenborch·Jacob vreſe·Engelbrt heren brnardes·aldus gheſcede̅· dat na den tughen de wi vor hort hadden ſo hadde Johan van haren nine̅ dan weder de ſtat· hertoghen↩ liii· Eẏn ſcele vas tuiſ chen hermanne van der vechte·vnde Ro leue van leſe bider enen ſiden·vn̅ bernarde van leſe bi der anderen ſiden·vm- me bekenninge van ghelde de bernard van leſe hadde bekent to goder lude ant tworde·der bekentniſſe vor romden ſe ſic tughes· Dar antworde bernard al dus to·vnde vraghede oft men eme gicht nome̅ ſcolde weder wen he de be kentniſſe ſcolde hebben dan·Deſſen ſcele ſcede- den wi· Johan van lo· Jo· knut·gotfrid nakede willeken keẏſer·Richard van der motſele·Otto hut·Bernard reme·vnde Meynric luning·alſo dat men bernarde ſcal nomen wedder wen he deſſe bekentniſſe hebbe dan· dar na mot herman vnde Rolef woltughen ſo wes bernard heft be kent·liiii· Eẏn ſcele was tviſ- chen iohanne oſ- terholte vnde Gerharde van colne·bi der ene̅ ſide· vnde alborte van der hoẏen bi der andere̅ ſide· vmme penninge· de henric des ſilue̅ alberte tes broder eme ſculdich was·Den ſcele ſcedede wi· Johan kunt·bernard van arſten·Dẏderic prindeney Richart van der motſele· Jacob kule·Bernard reme vnde·Meẏnric luning· alſo·dat de ſculde·de albrt van henrikes weghene ghelden ſcal·de mach he be reden mit wicbelede to wicbeldes rechte·wel he dat ſweren dat he ni ne kiſtenpande ne hebbe dar he de penninge mede bereden moghe·it ne ware alſo·dat wedes vlle̅come̅ mochte·dat henric·do he- leuede wedder wen ſic des vor redet hadde·ſette he eme erue vor ſine penn̅ige·dat he dat erue ſcole ſetten to kiſten pan- des rechte··LV· herman van der vechte·vnde rolef van leſe quamen vor de ratman vnde ſpraken ſe hadden bernarde van leſe vor tughet·alſo de ratman van den hus ſenden·aue rechte bi ſprake vmme ſenentech marc· de he hat ſcolde hebben an ſiner kiſten·de henrikes van leſe horden·der he bi kent hadde·na der tit do henric van breme̅ reit to goder lude antworde· Dar antworde bernard alſo to·he hadde de bekent- niſſe er dan inden richte dar ſe iegenwordich wa- ren·er ſe ene vor tughede̅· vmme de bikantniſſe der ſeuentich marc·wol- den ſe dar gicht weder ſpreken·des hadde he go- den tuch·vnde ſprac alſo· der ſeuentich marc hadde eme hinric van leſe late̅ leddich vnde los·wolden ſe dar gicht weder ſpre- ken des hadde bernard auer goden tuch·vnde vraghede enes ordeles ofte he tughen mochte dat henric van leſe·ene van den ſeuentich marke̅ leddich vnde los laten hadde·aft he gicht ledich vnde los weſen ſcolde·dat gaf eme ordel vnde recht ane rechte biſprake moch te bernard dat tughen dat henric van leſe eme van den ſeuentich marke̅ leddich vnde los laten hadde·he ſcolde van den penin̅igen weſen ledich vnde los·Dat antwor- de herma̅ vn̅ rolef alſo to· ſe hadden bernarde vor tughet·er he de bekant- niſſe vmne de ſeuentich marc dede·wolde bernard dar gicht weder ſpreke̅ des mochten ſe wol wllen comen·Dat ordel ſcedede wi·Johan van lo·Johan kunt·willeken keẏſer Richart van der motſele Otto hut·Bernart reme Menric lun̅ig alſo·mo- ghen herman vn̅ rolf dat tughen·na den dat ſe clagere ſint in deſſer ſake·dat ſe bernarde vor tughet hebben·er he de bekenniſſe dede i̅ deme richte·ane rechte biſprake·dat moghen ſe wol tughen vn̅ al ſo· alſe ſe bernarde den vor tughet alſo ſcal he leſte̅ vnde ghelden·vnde mo ghen ſe oc des nicht ru- ghen·ſo ſcal bernard van leſe van den ſeue̅tich marken ledich vnde los weſen·LVI Eẏn ſcele vas vor den ratmannen vmme beredinge gheldes de don ſcolde albert van der hoẏen·Gerharde van der ſiden·den ſcede de wi·Herbert duckel Bernard van arſten· Richart van der motſele· Otto hut·Bernard reme· vnde Meẏnric luning alſo·na des dat de rat- man de gicht dan hebbet vnde dat ſpreket·dat al- bert rechtliken vor tughet ſi·vn̅ em de ratman dat boden dat albert binne̅ terteẏnnachten ſcolde bereden Gerharde·alſo de ratman hebbet albrte boden alſo ſcal he holden· Eẏn ſcele was lvii dat vor alheẏd van do welſe gaf ſcult·gertru- de ludolfes wedewe corne paghen·dat de ſulue ludolf do he leuendich was·had de der vor be nomden al- heẏde ſin teſtament bi valen·vnde hadde er bi valen ſin antal alle ſi- nes godes·wegelic·vn̅ vmbi weghelic·to donde vnde to latende dar antwor- de gertrud alſo to·wer- men ere gift bi wiſen ſcolde· wor dat gůt ware bi lege̅· na des dat dar wicbelde ware·Dat ſcedede wi· Henric heren thiderikes Johan van lo·Herbert duckel·bernard van ar- ſten·Richart van der motſele·Otto hut·Theẏ leman·vn̅ Meẏnric lu- ning·alſo·na des dat vor alheẏt Gertrude mit tu- ghen an ſprach·dat de ſulue gertrud ſcal biken nen·ofte doghen ere̅ tuch·lviii Godeke papendorp gaf ſcult alberte van der hoẏen·vmme ſes marc·der em hinric ſin broder bekent hadde·to goder lude an tworde· dede ſilue hinrich em ſcul- dich was·wolde he dar gicht weder ſpreken·des hadde he goden tuch·vnde ſprac oc de olden ratman·de hadden deſſe ſake ſceden· vnde bi eren kumpanen van deme rade den voghede boden·dat de voghet deme ſiluen godeken ſcolde rich- ten·Dat ſcedere wi ſene ne·Johan knut·Godeke nakene·willeken keẏſer Richgart van der motſele Otto hut·Bernard reme· vnde Meẏnric luning alſo·alſe de olden ratma̅ vor vns hebbet gheſceden ſo ſcal it bliuen·mach godeke des wllen comen alſo eyn recht is·na des dat he eẏn claghere is· Lodewic van lix ſwlghen gaf ſcult henrike wlue·dat he eme hadde ſproken an ſine ere·dar lodewic ſiluen hadde iegenwordich weſen vnde vor romede ſic tughe Dar antworde hinric wlf to vnde bat·dat he em binomde de wort de he em ſculde ſproken heb ben·vnde ſprac de wort mochten alſodanweſen·he wolde der wort bekenne̅· ofte wolde den tuch doghe̅ Dat ſcedede wi achte· Iohan va lo·Iohan knut· Godeke nakede·willeke̅ keẏſer·Richgard van der motſele·Otto hut Bernard reme·vn̅ Meẏn- ric luning·alſo·na des dat deſſe ſake to claghe vnde antworde comen is vor den rade·vnde de cla- ghere·vnde de anclaghre dar ſuluen iegenwordich waren·ſo ſcolde lodowich benomen henrike wlue de wort de he eme ſculde ſproken hebben an ſin ere dar he iegenwartich was bekent he·na der be- neminge der wort de ſcal he bete1ren·alſo eẏn recht is·vor ſeket he och der wort ſo ſcal he lodewikes tuch doghen· lx Eẏn ſcede was dat lodewic van ſwighen gaf ſcult henrike wlue dat he hadde sproken·dat comen to em waren de teſtamentere wolteres van riſtede·vnde hadden gheſeket·dat ſe hadden vorloren molt binnen bi ſlotener dore·vppe kleines Loch zwischen e und r↩ der lucht de des ſuluen wolteres hadde weſen vnde de ſilue henric had de ſproken·he ware gan vp de ſiluen lucht·vnde hadde ſeẏn dat eẏn cule was in deme molte·bi des ſuluen lodewikes want·dar hadde oc eẏn gat weſen in lodewikes want·dat ware na der tit oc to maket·des wart de ſilue henric vor tughet Dat ſcedede wi·Iohan va̅ lo·Iohan knut·Godeke Nakede·willeken keẏſer Richgard van der motſe- le·Otto hut·Bernard reme· vnde Meẏnric luning alſo dat na den tughen vnde na bikent1 niſſe·de hinric vor deme rade heft ghedan·dar de ſilue henric ſcal lodewike beteren·na des dat it lo- dewighe geẏt an ſin ere ·lxi· Eẏn ſcele was tuiſ chen ſandere vnde bernarde van dettenhuſen vn̅ hermanne van ruten· dat ſander vn̅ bernard quamen vor da ratman vnde clagheden·dat eẏn ſone ware ſonet twiſchen em·we de ſone brake de ſcolde der ſtat gheuen twintich marc·alſo·alſe langer Riss im Pergament↩ des toghen inde olden rat man1·de ſone had de em herman van ruten ghebroken·Dar bibo deden wi de olden ratma̅ vnde vragheden em wat em hir witlic van ware· dar ſpraken ſe·ſe ne vor dochten ſic des nicht· dar vmme wart en ſcele vnde den ratmannen· weder dat ſcolde broke weſen eder nicht·Dat quam vp vs·Henrike heren thiderickes ſone Iohe van lo·Herberte ducle wellekin keẏſere·Rich garde van der motſele Otto hude·bernarde reme̅ vnde meẏnrike luninge vnde ſcedetlen wi alſo· ſladen dat de ratmanne ſpraken dat ſe ſic des nicht vor dachten·ſone hadde herma̅ van ruten nene̅ broke weder de ſtat vnde na dat ſander vn̅ bernard vn̅ herman waren in der dridden linien hemelic lxij Eẏn ſcele was vmme lodich ſiluer dat Cunrad vreſe hadde vor koft·Dat ſcedede wi· Henric heren thiderikes Iohan van lo·Herbert duckel·willeken keẏſer Richgart van der motſele zu Beginn langer Riss im Pergament↩ Otto gut·Bernard reme vnde Meẏnric luning alſo dat de ſilue Cunrat ninen broke dan ne hadde im deme ſiluere· na den tughen de wi hebbet geh hort· lxiij Eẏn ſcele was vnder den ratmannen vmme·Iohannes le- gher duckeles herber- tes ſone·Dat ſcedede wi· Gerhard van der ſiden· Iohan van walle·ſlanno de olde·Thideric van ruten·Nẏcolaus corne paghe de oldere·Ecbert van der motſele·vnde bernart clot·alſo·dat de ſilue iohan liggen ſcal in ſines vader hus·dar he er inne leget heuet·is dat·dat it ſines vader wille ſi·is it oc ſines vadr wille nicht·ſo ſcal he liggen vp den rathus alſo lange·bet ſin legher ute is·ofte bet en ſin vadr wedder to ſic nimt an ſin hus·lxiiij E ẏn vnvoghe dede Iohan van ſteden mit henrike van haren· ſinen ome vppe deme rathus·in der tit do de ratman dar vppe ſaten Dat ſcedede wi Johan van walle·martin prindeneẏ·Thideric van ruten·Nycolaus cornepaghe·bernard clot·vnde Ecbert van der motſele·alſo·na des dat Iohan van ſteden deſſe vnghevoghe dede vppe den rathus·dat de Ratmanne do vppe waren·Dat de ſilue iohan ſcal de vnvoghe beteren mit dren mar- ken·lxv Pape tolicke gaf ſcult winande den wantſnidere·Johan- ne van hadermiſſen vnde henrike claweſes ſone·de teſtamentere ſint henrikes van det- tenhuſen·dat de ſilue henric van dettentenhu- ſen hadde eme gheuen al ſin gůt er de ſilue hen- ric ſin teſtament ſette· des hadde he goden tucht Dar antworden to de ſiluen teſtamentere·dat hir be voren do weren hinrikes maghe vor deme rade·vmme dit1 ſelue gůt·ſe de ſiluen teſtamentere becladeden· do ſcededen de ratman dat alſo·alſo henric van dettenhuſen in den vor benomeden teſtame̅te hadde ſin gůt gheuen Tintenfleck, daher schwer lesbar↩ vnde be valen·alſo ſcol- de it bliuen·na des dat men des mit tughe wl- len quam·vnde it ſin wnnenne gůt was· Dit ſcedede wi·Iohan van walle·Therwarc van harpenſtede·her- man hertoghe·Nẏco- laus van der waghe· Bernart clot·vnde Ecbert van der motſele alſo·Na den ſcede de it vore ſceden is·van den ratmannen·ſo ne mach pape tolicke den vor benomeden teſtamen- teren·vmme hinrickes van gůt dettenhuſen nicht beclaghen·ſe ne ſcolen oc vm den ſiluen pa- petolicken hir vmme nine not mer liden·lxvi Swelic man becla ghet wert vor mines heren voghet binnen ver benken vmme duue·de mit niner duneghen ha ue begrepen were·de mach wol enes vorſpra- ken bruken·Were it oc alſo·dat he begrepen worde mit dunegher haue·vnde vanghen vnde bunden queme vor mines heren voghet dar ſcal it vmme gan alſo enes ſtades recht is·Dat ſcededen wi· Iohan van walle·Jo· van wolde·Sivert doneldeẏ·Nanne de olde·Thideric van Ruten·Nẏcolaus cornepaghe de olde Berent doc·lxvii Wellic minſche den anderen in vare̅⸍ der haue ouer de helf te bicoft heuet·biſpra kede he de den cop nicht· de ghene de den cop heft vor coft binnen verteẏnachten·ſo ſcal de cop ſtede bliuen· dit recht ſcedede wi gherart van der ſiden· iohan van walle·ſivert doneldeẏ·nanne de olde thiderich van ruten· Nẏcolaus cornepaghe de eldere·bernart clot vnde ecbert van der motſele lxviii Eẏn ſcele was twiſ chen lodewike van ſwlghen vnde twiſchen ludolfe mo- nickemeẏer vmme ene waterloſinge de gan ſcolde dor monic kemeyers erue·Dat ſcedede wi·gherart van der ſiden·Rodolf de muncmeſter·nanno de olde·Thideric van Ruten·Nẏcolaus cor nepaghe de eldere· vnde bernart clot al ſo·mach lodewich van ſwlghen des wllen comen mit tughen dat he hebbe de oldere̅ were·vnde dat de waterloſinge dor mo nickemeyers erue ol- dinges hebbe gan· vnde dat de waterlo- ſinge van rechte dar dore ſcolde gan·ſo ſcal de waterloſinge dor dat erue gan·vnde bliuen ſo it oldinges heft gheweſen lxii Nener ſake de was twiſchen lodewike van ſwlghen af ene halue·vnde lodolfe monekemeyere af de anderen halue·vmme ene waterlofinge wart henrich gerleghes ſo- ne biſpraket·dat he lodewike nicht tugen mochte·na des dat he nen ſworene were· vnne de ſake hoghere ware den eẏn march· Dat ſcedede wi gherart wan der ſiden·iohan van walle·nanne de oldere·Thetwart van harpenſtede thiderich van Ruten Nycolaus cornepaghe de oldere·bernart clot vnde gherart clot·al ſo·na des dat lodewikes erue hinrickes gher- leghes ſone oldinges hadde weſen·dat de ſelue henrich de vore nomeden waterloſsin ge mach wol tughen· Enen ſcele lxx de was twiſchen den ratmannen vm- me enen broke·den iohan lutmers ſone dan hadde in den·dat he corne hadde ute u- ſer ſtat ghevoret·we- der der ratmanne bot·dat ſe bi vief marken·vnde bi de me corne hadden vor boden·Dat ſcedede wi· Iohan van wolde·her- man van der tiuere· Sivert doneldeẏ·na̅ne de eldere·thiderich van Ruten·Nycolaus cor- nepaghe de eldere· Ecbert van der mot- ſele·vnde bernart clot alſo·dat iohan lutmers ſone den vore benomeden broke alſo de ratmanne hebbet vorboden ſcal beteren·he ne hebbe den ſeluen broke be- teret den Ratmanne̅ de vor vs hebbet ghe weſen ·lxxi· Her herman van apen gaf ſcult borcharde henrikes ſone vmme breue de vppe gůt ſpreken dat bouen der vore leghe·dat des ſeluen heren hermannes were alſso he ſprac· dar tho antworde de ſelue borchart·dat he breue hadde vppe dat ſelue gůt·de van heren hermanne nicht ene ſpreket· dat gůt ne hadde he och van heren herma̅ne nicht·do vraghede her herman·werme̅ eme de ſeluen breue van rechte ſcolde gicht leſen·Dat ſcedede wi· gherart van der ſiden iohan van walle·nan- ne de oldere·thiderich van Ruten·herman hertoghe·bernart clot vnde Ecbert van der motſele alſo·dat bor chart de vore benome den breue nicht en darf leſen·her herma̅ dene wille·vmme dat vore nomede gůt vor den ratmanne̅ recht nemen vnde gheuen ·lxxii· Johan van Nyenborch quam vor de ratma̅ mit vorgreten hin- rikes weduen heren willoldes vnde claghe de r1 ware ſteken vnder de doren in holt dat lach in deme hus dar de ſelue vorgrete inne wonede·vnde dat holt ware wor- den bernende·vnde ſprac de ſilue iohan· dat dar to quame focke grelle·vnde ſine knechte·vnde andere lude·vnde hulpen dat vr2 vt breken·vnde ſprac·ne hadden deſſe ſiluen lude nicht tho comen·dar mochte van weſen ſcade ſceẏn· Dat ſcedede wi·gherart, van der ſiden·Sivert doneldeẏ·Nanno de ol- dere·Thideric van Ru- ten·bernart clot vnde gherart clot· alſo·na der bekant- niſſe de iohan van nẏenborch vor deme rade van vorgreten weghenne dar ſe ſeluen ieghenwardich was als it ſollicken Wort ist unkenntlich.↩ Wort ist unkenntlich, lesbar: v°r.↩ vſen cumpanen wit lich was · dat de ſelue vorgrete deſſen brant der ſtat beteren ſcal mit dren marken ſe- ne moghe vore bring en den ghene dar de brant vanne come̅ is Vmme lxxiii· vor dat vppe her- mannes van der ti- uere lucht be ſeẏn wart· dar andere lude tho quamen· Dar v̄me ſcedede wi · gherart van der ſiden · Sivert doneldeẏ · nanno de eldere · Chideric van kuten · bernart clot vnde gherart clot eẏn recht alſo · na den tughen · de de rat manne hebben ghe horet · ſo ſcal herman beteren der ſtat mit dren marken · he ne moghe vore bringen den ghenen dar dat vor van comen is ·