i Yn de̅ name̅ des va ders vnde des ſones vnde des hilghe̅ geiſ tes ame̅ Do nago des bort weren vorga̅ ii Schelet twe borgher dar twiſt van komen mach vn̅ kumpt dar iii So wor twe lude to za mende komet man vn̅ vrouwe an echſcap iiii Steruet enes borghers wiff de ma̅ ſchal ery liken myt ſyne̅ kyn v Steruet vader vnde moder vnde ſyn ere echten kyndere deze vi So welk man erue heft de mach by ſyne̅ zunden lyue edder i̅ vii Heuet ein vrouwe e ne̅ man vnde licht ze zeek ſe mach geue̅ viii So welk borgher ſunder wiff is edder vrouwe zunder man ix Hadde en man kinder vnde nen wiff ofte en vrouwe kyndere vn̅ ne x So welk man ofte vrou we de vnſe borgherſche ſy ſteruet ſunder kinder xi Were en borgherſche binne̅ breme̅ de kyn der mer hadde derrey xii Na deſſen daghe en ſchalme̅ nene̅ man zetten to bode̅ in den xiii So weme vnſes ſtades ginghe ſeghel bemalen wert de ſchal alle jar xiiii Dorch noth dr arme lude lidet de in da̅gaſt huſe ſynt wo boze ma̅ Hyr beghinnet van der notwere merket Nodeghet en man Van der notwere en wiff wel ſe dat cla ghen dat ſchal ſe don iiTthut en man en meſt edder en ander wape̅t up ene̅ borgher ene iiiToghe en en meſt edder en ander wape̅t ſyne not mede to were̅ iiiiThut en ghaſt en· meſt edder en ander wapent bynne̅ vnze̅ vSo we ene̅ borghere duppelt dat is vorrat wert he des vortugz viSo welk borgher de̅ anderen ſleyt to den oren wert he viiSo wor en borgher ene̅ andere̅ borgher ſpreket an ſyne ere viiiSo we ene̅ uredeloze̅ man heuet vnde hu zet bynne̅ wicbelde de bynne̅ breme̅ ix Schelde̅ borgher vn der twiſſchen vn̅ zik ienich man wapende xDorwete jenich bor gher de̅ andere̅ bor ghere ſyne beteringe xiSo wes hus man ofte vrouwe bynne̅ bre men entſenghet wert xiiSo welk borgher da belt ofte hutzeket· ofte rike maket byn xiiiSo welk ſworne ene̅ valſchen tuch ledde edder ene̅ valſchen xiiiiSo welk borgher ok de nen ſworne en we re vnde aldus danne̅ tuch ledde xvSo welk man ene· dune dede edder ene ander valſcheit wor Dit is dat erſte ſtuc Van der ſtatuten vnde ſettinghe ke van den ſtatuten vnde ſettinghe iDo na godes bort weren vorghan duſent jar drehun dert ja vn̅ dre jar iiSo welk borghere ſik vorveyt in ſynem knechte de eme dent iiiScheleden ok maghe vnder twiſſche̅ de de weren wente in iiiiSo welk borgher ofte borgherſche wel cla ghen up ene̅ borgher vNen borgher ofte nen borgherſche· ſchal geue̅ ofte vor kope̅ ofte to pande zette̅ wichbelde gheiſt viDar en ſchal neen becker vele bruwe̅ de en becker weze̅ wil ofte nen bru vii De rathma̅ne de en ſcholen nicht lenen uth des stades kamere̅ viiiDe rathmanne de en ſcholen neme̅de late̅ entfan in dat ſpittal ixDe rathma̅ne noch neen man ſchole̅ ghe uen noch vorhuren den weer der xNement ſchal legghe̅ holt uppe de ſlacht vnde uppe den werff xiNement ſchal holt ofte molen ſtene ofte muſſchelen calk xiiNement ſchal kopen berneholt dat he vorkopen wille he xiiiNement ſchal des ſtades weide enghen noch myt ſchunen xiiiiSo welk borgher heft enen bruth lachte xv So welk borgher of te borgherſche heft en kynt dat me̅ kerſte̅ xviSo wanne ok de vrou we an kerken gheit ſo mach ſe ſees vrou xviiSo we wil eken buwe̅ de ſchal ſe buwe̅ in deme bodeme twe xviiiBrochte̅ ok gheſte e ken van boue̅ nedder xixSo welk ma̅ koren wert in den rath de ſchal bynne̅ de̅ erſte̅ xxSo we ok van de̅ rat mannen wert to ene̅ kemener ghekoren xxiDe rathmanne de en ſcholen nene̅ dach gheue̅ vor neme̅ des xxiiSo welk man ſyne burſchop wynnen ſchal de ſcal dar vore xxiii Nen borgher ſchal eken laden myt hol te de benedden de xxiiiiSo we ene vnſet borgherſchen vrou wen veyt edder ent xxvNa deſſem daghe en ſchal nen borgher ko pen noch wedde̅ vo ghedye xxviNement ſchal bute̅ den doren vnzer ſtat edder bute̅ ſunte ſtef xxviiSo wo en vader van dem ſone dele̅ wil de ſchal touoren hebbe̅ xxviiiWorde jenich man unſer borghere rouet he ſy arm edder rike xxixSo we en hus huret vnſer borghere he ſi vrouwe ofte man brin xxxSo we koft rente eddr tyns in wicbelden xxxi Nement ſchal legghe̅ berneholt bi deſſe weſ ſere buten de muren xxxiiDat vnſes heren recht vnde des ſtades nicht trenket en werde zo Hyr beghinnet de menen ordele¶iWat claghe komet vor richte de hoger is wan ene mark dat iiSo we ſik vor den anderen vorredede alzo dat he eme wol iiiSo we de̅ andere̅ zet en pert to pande ko met eme icht to twiſ iiiiSchuldeghet en de̅ anderen vme̅ ghelt edder vme̅ ander za vBorghet en man de̅ anderen vor richte to brynghende vor mynes here̅ voghet De mene̅ ordele viSo wor en claghet byn nen veer benken vme̅ erue dat wicbelde ſy viiSo we den anderen ſchuldeghet myt en1 ſlichten claghe ane viiiSo we de̅ anderen· borghet buten vorwor den vorrichte to brin ixNen ghaſt mach ene̅ borgher hogher vor tughen wanne veer xNen ghaſt mach tu ghen up ene̅ borgher myt gheſte̅ me̅ vme̅ xiSo wor en ghaſt koft wedder enen ghaſt vnſe lantman enen xiiSo welk borgher eddr welk ghaſt ene̅ kop vorkoft des he nicht xiiiIewelik vrouwe de mach wol betughen eres echtes mannes nicht zu deutendes Zeichen am n - ener?↩ De menen xiiiiSo wes en vrouwe be kent bynne̅ veer ben ken de wile de voghet xvNen vrouwe mach e nen man vortughen enes dinghes id en ſy xviSo wor en heer ſtrate is bynnen vnſer ſtat dar en ſchal neen ſwi xviiSo welk borgher ſcul dich is enem borgher edder ene̅ ghaſte bȳ xviiiSo we ſchuldich is vn̅ ſyn wicbelde ſet vn̅ des lozen wil de ghe̅ xixOk en mach neen ma̅ den anderen bere den myt erue eddr myth xxNen man mach ſette̅ wicbelde he do id vor den rathmanne̅ dar xxiSo wor en man ſcul dich is vn̅ erue heft xxii So wor en borgher ene̅ anderen borgher edder ene̅ ghaſte ſcul dich is vnde erue heft xxiiiSo wor en den ande ren beclaghet vor gherichte vme̅ gelt xxiiiiNen man mach ſet ten wicbelde he en do id vor den rathma̅ xxvNen man mach wic belde kopen de ghe̅ ne de dat vorkoft de xxviDe voghet is wel dich enes ordels to uraghende ſo we̅ne xxviiSo welk man tughe let der mer ſyn wa̅ twe wo id der to rech xxviiiSo welk pape bekent is vnde up dat leen ſik wigen let alzo ver xxix ordele So we en hus heuet dar van druppe to der erden valt de ſchal xxxSo wat ſchult twiſ ſchen unſen borghe ren buten breme̅ in xxxiSo welk man ſwine hor uth dreghen let uppe de ſtraten de ſcal xxxiiSo wor en den ande ren beclaghet bynne̅ veer benken vor my xxxiiiEn borgher mach tu ghen up ene̅ ghaſt myt twen anderen xxxiiiiSo weme beclaget bynnen veer benken vor mynes here̅ voget xxxvSo wor en pape komet vor mynes here̅ vo ghet to richte de ne xxxviSo we den anderen beclaghet vor mynes here̅ voghet vme̅ qwik edder vme̅ rin xxxvii So wor en man ene̅ amptmanne doit ſin ghut to makende ſo xxxviiiSo we bekūmert alſo en recht is id en ſi dat id eme vorrokelozet xxxixKoft en vleſchouwer qwik dat me̅ eten mach ſteit en borgher xlSo we ene̅ wilkore doit wedder den an deren vme̅ welkerleye xliSo wor en man bor ghet en dink vor rich te to brynghende dat xliiSo wor twe to zame̅de komet an echteſchop wat de hebbet dat xliiiSo wor en man eddr en vrouwe ſteruet van dem ghude dat xliiiiSo wor borghere ſyn de en wicbelde hebbet to zamende vn̅ en DexlvSo wor en claghe ko met bynnen ver ben ken vor mynes here̅ xlviSo wor en knecht uth ſynes heren denſte gheit er tiden wed xlviiNen pape edder vrou we mach nemen de vortughen vor my xlviiiSo wor en borgher ofte borgherſche vor claghet wert bynne̅ xlixDar en mach neme̅t bynne̅ veer benken wicbelde weddeſchat lSo we den andere̅ doit varende haue dar ſe beide gheldes liSo wor en man wert ghewundet bi ſla· pender tÿd fecht he liiHeft en borgher pa̅ de an ſyner were de me̅ vloten vnde menen liiiSo wor den borgher ofte borgherſche ko met bynne̅ veer ben ken vn̄ lete en erue liiiiSo we en erue beſter uet man edder vrou we de en mach dat lvDar en mach nen man myt vriende̅ welde don lviDar en mach nen vnechte ſone herwe de up boren lviiSo welk man becla ghet wert bynnen veer benken dat he hebbe ſpraken de̅ an dere̅ an ſyne ere lviiiSo wor en borgher worde vanghe̅ de̅ enſcholde nement lixSo wor en bedder ue man ofte vrou we heft enen ſone lx So we den andere̅ ſchuldeghet vme̅ vracht edder vme̅ lxiSo wor en de̅ ande ren ſchuldeghet· vme̅ en erue edder lxiiSo welk man vint en ſwyn edder andr ghuth qwik dat em ſtole̅ ſi lxiiiSo wor en borgher ſchuldeghet den an deren vme̅ druppe̅ lxiiiiSo wor en buwen edder grauen wil bi ſyne̅ nabur dat lxvSo wor en man up enen warent thut de warent ſchal he lxviSo we uele zake to de̅ markede bri̅ ghet vnde en kome lxviiSchuldeghet en borgher enen gaſt ordelelxviiiWolde ok en vnſer borgher ſchult ghe uen dem vaghede lxixSo we ſyn erue vor kopen wil dat bynne̅ deſſer ſtat vnde deſ lxxSo wor en man vor dinghet ofte vorkoft ofte to weddeſchatte ſet ſyn erue ene̅ ma̅ lxxiSo we ſyn erue vor huret id ſi an huze̅ id ſy angharden zo lxxiiSo welk man ene veide heft ſunder en borgher up de̅ andere̅ lxxiiiHerberghet en man lude vnde ſleit en de̅ anderen dot ane des lxxiiiiDe hantdadeghe dat is ſo wor en ma̅ myt der ope̅bare̅ ſchult lxxvSo we ouer den an- dere̅ dach ofte ouer Dit is dat erſte an beghin des ſtades bo kes van breme̅ dar ere recht ſteit ane be ſcreuen lezet 1 In den namen des va ders vnde des ſones vn̅ des hilghen geiſ tes Amen Do na godes bort we ren vorghan duſe̅t Jar drehundert Jar vnde twe Jar an dem drudden Jare des negheſte̅ daghes ſunte an dreas do worde̅ de Radmanne Her ar nolt van herpſtede Her Conrad van ver den Her conrades ſo ne Her godeke vreze de Junghe her Joha̅ nackenedele her ro leff van leze Her· hinrik doneldey Her wilken juckehals Her hinrik hauer beckere Her hinrik van hilghendorpe her conrat va̅ hare̅ her Siuert Doneldey her Johan hern reym ers Her hinrik jucke hals her meynwart des to rade myt der menen ſtad dat ſe wolden ere recht be ſcriuen alzo id ewich liken ſcholde bliuen to holdene al ghelike dem arme̅ alzo den riken dar hebbet de ratmanne vnde de mene ſtat ſeſteyn ma̅ uth jeweliken verde̅ dele vere ghekoren Her gotſchalke vreze̅ hern hertghere van verden her eylarde wynma̅ne Hern̅ wide ken bullen Hern hin rike van hamborch Hern̅ dirike va̅ haſ berghen hern joha̅ ne juckehalze den junghen hern hilwar de vanarſten Hern jo hanne van haren Herʿ alexander va̅ nigen borch Hern johanne van der vechte Hern olberne van ſwulge̅ hern̅ Johanne hern̅ wulues ſone · Hern̅ ber narde van hiddigwar de̅ Hern̅ Johanne de̅ langhen van beuerſ- te Hern̅ vrederike va̅ odilie̅ ¶ Deſſe ſeſteȳ man hebbet dat ghe ſwaren myt den rat manne̅ vnde myt der mene̅ ſtat ordele vn̅ alle recht myt den ratmanne̅ to vyn dende vnde to beſcri uende vnde dar by ewichliken to bliuen de alzo wolde dat Jenich man wedder ſtan hemeliken ofte openbare dat ſchole̅ weren rike vn̅ arme myt liue vn̅ myt gu de alſo ſe hebbet ge ſwaren breket ok Jenich man deſſet· recht de hyr beſcre uen ſtat edder beſcre uen werdet de me ren edder de mynne ren de rike eddr de arme den broke ſcholde̅ de ratmanne vorderen al up nemende nene gnade don vnde nicht wedder gheue̅ Deſſe̅ broke ſcholen de rat manne bynne̅ de̅ ne- gheſten verteynnach ten de ſe dat vor eſ ſchet vorderen men ſchal ok jeweliken broke tughen vor de̅ ratmannen alzo bi deme broke beſcreue̅ ſteit wolde ok de ghenne de den broke hadde ghedan des nicht enberen ſo ſcol den de tughen vor de̅ ratmanne̅ ene vortughen dar he Jeghenwardich wer Deſſe wilkore vnde deſſe ſettinghe de en ſchal vnzes he ren richte nicht mynneren ii Sthelet twe borgh ere dar twiſt va̅ kome̅ mach vn̅ kūpt dar to en ratman ofte twe ofte twe alderma̅ ofte en de ſcholen· vnde moghen eme den vrede beden bi ſeſteyn punden vnde de ratmanne ofte de aldermȃne ene̅ bade̅ ſenden vnde de ghen ne de dar ſchelet heb bet de ſchal me̅ to hant to ghizele leg ghen mer wil da ghenne de ghebo net vnde gheſeret is komen to deme negheſten richte vor mynes here̅ voghet vnde neme̅ dar be teringhe vme̅ ſyne honede ofte vme̅ fyne ſerede na des ſtades rechte vnde ſpreken dar dat he myt der beteringe ghut vrunt wille wezen des ghe̅ne̅ de ene honet ofte ſe ret heuet den ſchal me̅ nicht legghen to ghizele were id ok alzo dat ſik deſſe twe aldus vor en ede̅ nicht en mochten ſo ſchal me̅ ze to ghizele legghe̅ doch alzo de ghenne de ghehonet ofte ghe zeret is allene ligghe vnde de ene honet heft ofte ſeret myt ſik anderen de eme denegheſte fy vn̅ de ſcholen ligghe̅ en man te doch alzo dat malk kef1e to leghere byn nen ſynen hus ofte buten bynne̅ breme̅ wor he leueſt wil ko nen ſe ſik nicht vor enen bynne̅ dem man te ſo ſchal me̅ malke enen to legghen de eme de negheſte ſy· echt en mante so wanne de vme̅ kome̅ is kone̅ſe ſik noch unleserlich↩ nicht vor ene̅ ſo ſchal me̅ echt erer jeweli ken enen to legghen de eme de negeſte ſy echt en mante So wen de vme̅ komen is kone̅ ſe ſik noch· nicht vor enen ſo ſchalme̅ echt erer je weliken enen to leg ghen de eme de ne gheſte ſy vnde de ſcho len den alſo langhe ligghen wente ſe ſik vor ene̅ So we deſſe ſettinghe brekt alzo dicke alſo he dat brekt alzo dicke ſcal he gheuen twintich punt wert he des vortughet myt twe̅ ſwaren¶ De radma̅ ne ſcholen ok wa̅ne ſe duſdanne ſchelin ghe voreſſchet twiſ ſchen eren borghere̅ by ſenden ere negeſ ten maghe̅ dat le gher boren moghe vn̅ bede̅ malkem bi twintich punden dat ſe van breme̅ nicht en ſcheden eer de ſche le vor enet ſy Sint ok deme to ligghene ſchade vruntlike na van vader vn̅ va̅ mo der ſo ſcholen de van des vader weghe̅ ſynt ligghen vn̅ de eldeſ ten vnde malk ſcal io olt wezen twintich Jar ofte dar en boue̅ worde dar ok ſchele an deme oldere dat ſcholde ſtan uppe des vadere vnde der moder eyt vn̅ were dar ok noch vader edder moder ſo ſcholde id ſtan up der negheſten vrun de eyt.Js id ok alſo dat der vrunde en breket bi der enen ſiden er ſchal ok en breken bi der andere̅ were id ok alſo dat deſſe ſchele bynnen ene̅ haluen Jare nicht vorenet en worde ſo ſcholen de radmanne vn̅ de olderma̅ne der eninghe nicht en en theen So ſcholden ſe uth Jeweliken ver dendele ſetten veer man de oldeſte̅ vn̅ de wiſeſten de to ra de pleghet to ghan- de de ſcholen den ratmanne̅ vn̅ den oldermanne̅ de ſche linghe helpe̅ vor ene̅ alzo ſe older rechteſ te moghet bi erem ede vnde de̅ eet ſco len ſe ſwere̅ er ſe ſik der ſake myt de̅ rat manne̅ vnderwȳ net were id ok alzo dat erer Jenich der ſakewolden dat · nicht uppe ſe laten wolden So ſcholde̅ eme de ratmanne vnde de olderman ne1 dat beden bi veftich marken dat he dat dat uppe ſe lete vorze- te he dat bot dre dage ſe ſcholden eme ſynen broke wis maken late̅ myt panden ofte myt pe̅ninghen vnde ſo ſchalme̅ ene dat bede̅ vnde ſo ſchalme̅ ene dat beden by viftich marken vorſete he dat bot echt ſo ſchal me̅ ene bekūmeren alzo langhe went he id uppe de ratma̅ne vnde up de olderma̅ne late vnde uppe de ſeſtey ne de dar vore to ſwo ren hebbet deſſe ſeſtey ne ſcholen like weldich wezen myt de̅ rath- manne̅ den ſchele to ene̅de vnde ſcholen den jo ene̅ bynnen de̅ nagheſten achte daghen iii So wor twe lude to zamende komet Durchgestrichener Text↩ man vn̅ vrouwe an echteſſchop vn̅ kyn dere wynnet ſo welk erer ſteruet de man alder erſt vnde holt ſik de vrouwe wol vn̅ erliken na eres man nes dode de vrouwe ſchal myt erē kynde ren vryliken ſitten an erue vnde an gude wil ſe ok enē man ne men ſo mach ſe myt deme dele des erues vnde des ghudes de er to boren mach vā eren kynderen enen man nemen ¶ De vrouwe de ſchal deel nemen alle des er ues vnde des ghudes dar enbouen al ere cledere linen vn̅ wl len rolten vn̅ kuſſe- ne bedde vnde ſakene dar ſchal ſe ere kyn- dere aff handelen alſo alze ere ere wizet heft de vrouwe enē zone de to ſynē jarē komē is vnde eſſche- de dan ſynē del des ghudes vn̅ des erues behaghet id ſynen vrunden vnde ſynē maghen he ſchal . nemen ſynen deel vnde ſchal de ande ren kyndere an erē dele eres erues vn̅ eres ghudes nicht hinderen ofte nicht anperdighen ¶ Heft de vrouwe ene doch ter de alſo vere komē is dat ſe enē mā ne mē mach der ſchal mē na erer vrunde rade gheuen erē deel uppe dat mē ſe des to erliker beradē mo ghe de kynder de ok myt der moder bliuet vnghedelet de be eruet malk dē an deren de moder den kynderen vnde de kynder der moder de vnghedelet ſynt iiii Sterft enes borgers wiff de mā ſchal vryliken myt ſyne̅ kynderen ſunder Jeni ghe herſchop bezitte̅ ſyn erue vnde ſyn • ghut me̅ leuede de man vnrechtliken dat he ſyn erue vn̅ ſyn ghut vnde ſyner kin dere vnnutliken to brynghen wolde de ratmanne vnzer ſtat vnde der kynder vrūt de ſcholen ene mane̅ dat he des vortige vnde doit he des nicht ſo ſcholen de ratma̅ne myt ſyne̅ vrunden eme gheue̅ ſyne̅ deel des erues vn̅ des ghudes dat andere ſcholen ſe de̅ kynderen truwelike̅ holden ¶ nympt ok en man na ſynes wi ues dode en ander wiff vnde wynt ſe kyndere van eme ſteruet de man de vrouwe myt ere̅ kyn deren de ſe van eme heuet vnde myt ere̅s mannes erſten kynde ren de vnberaden ſyn de ſcholen neme̅ liken deel an erue vn̅ an ghude dar en ſy en vn- derſcheet ane maket dat me̅ bewiſen mo ghe myt hantfeſtinghe edder tughen moghe myt ſworen Is id ok alſo dat dar mane ghut is edder denſt ma̅ne ghut dar ſchal id vme̅ ghan alzo id en recht is vor den heren • Steruet de leſ te vrouwe vnde be holt de man dat liff vnde ſyn de kyndere beide de erſten vnde de leſten beraden vn̅ ſteruet de man dar na de erſten kynder myt den leſten de ſcholen dat erue vnde dat ghut like delen went ſe like na ſynt vnde like hemelik v Steruet vader vnde moder vn̅ ſyn ere echten kyndere de ze to zamende hadden beide man vn̅ vrouwe beraden de ſchole̅ dat erue vnde dat ghuth like delen is dat ok len ghut edder denſt manne ghut dar ſcal id vme̅ ghan alzo id en recht is vor den heren vi So welk man erue heft de mach bi ſy nen zunden lyue ed der in ſyne̅ ſekenbed de en wech gheuen ſynen deel de eme to boren mach van alle ſynem ghude ſo wor he wil is he ok zunder wiff vnde zunder kynder ſo mach he alle ſyn ghut dat he myt ſyne̅ arbei de ghewunne̅ heft gheue̅ ſo wor he wil vii Heuet en vrouwe ene̅ man vn̅ licht ſe zeek ſe mach ghe uen dre ſtucke van eren beſten clederen wor dat ſe wil myt allen dinghen zun der braseh we̅t me̅ de aff ſpanne̅ mach were dat ok alzo dat ere olderen edder ere vrunt er noch cleder gheuen ſcholden de mach ſe gheue̅ liker wis alzo oft ze de dre ghen hadde deſſe ghifte moghet tuge̅ gheiſtlike lude man vnde wiff viii So welk borghere zunder wiff is ed der vrouwe zunder man de moghet an erem ſukebedde keze̅ twe vrame manne ſo welke ſe willet de myt den rechte̅ vor munde̅ vrigewalt hebben van al erem ghude to donde vn̅ to latene dat ſchole̅ borghere wezen alzo dat de vormunde ſunder eren rat nicht en don an den kynde ren vnde an deme gu de mer dat ghut de̅ kynderen truweliken to zamende holden· deſſe vormūde de kor nen myt de̅ bornen ſcholen vormunde bli uen den Juncfrouwe̅ went ſe to vefteyn Jare̅ kome̅ vnde de̅ knechten to achtey nen So welk ok deſ ſer vormunde de ghe borne ofte ghekorne der kynder ienich be radde bynne̅ deſſen Jaren der vormūdeſ ſchop ane der ande ren willen de ſchal gheuen der ſtat xx mark vnde de̅ vor ſmaden vormūde ok twintich mark ix Hadde en man kyn dere vnde nen wif ofte en vrouwe kyn deve unde nene̅ man vn̅ de kyndere vn mūdich were̅ vnde ſtoruen de goyes dodes alzo dat ſe neme̅de ko ren hadden So ſchole̅ de ratma̅ne bynnen den negheſte̅ verteyn nachten de ſe dat vor eſſchet twe bedderue manne to ſetten de myt deme rechte̅ vor munde der kyndere ghut truweliken be waren dat id nicht vorbiſtert en werde x So welk man ofte vrouwe de unze borgherſche ſi ſteruet zunder kyndere ſun der brodere ſuſtere de negheſten maghe va̅ der weddr ſide̅ bei de va̅ vader vn̅ van moder bort vn̅ liker machſchop ſcholen dat ghut like delen xi Were en borgherſche bynne̅ breme̅ de kyndere mer hadde den een vn̅ de kynder van er delede vnde gheue ierweliken kynde ſynen deel vnde en ie welik kynt beſittet myt ſyne̅ dele ſtorue der kynder jenich dat eruet uppe de moder xii Na deſſen daghe en ſchal me̅ nenen man ſetten to boden in den veer verdende len unſer ſtat ofte to ſtades lopere entfan de echte wiff heft· wolde ok deſſer bode̅ welk ofte deſſer lope re ſik beteren alzo dat he echte wiff neme de en ſcholde na der tijd neen boke unzer ſtad ofte loper weze̅ xiii So weme vnſes ſta des ingheſeghel be ualen wert de ſchal alle Jar ene̅ ratman to ſik kezen de myt eme unde myt den ghennen de buten deme rade dar to ro ghet ſynt dat ſe dat ghaſthus vnſes ſtades truweliken bewaren xiiii Dorch not de arme lude lidet de in de̅ ghaſchuſe ſynt wo boze me̅ was ſo heft her Iohan her reymerz ſone dor de laue vn ſes heren godes ghe uen dat hus bi zun te ſteffens dore dat ichteſwanne hadde ghewezen diderikes des ſtades boden de̅ armen luden to ener ewichliken wani̅ghe doch alſo wa̅ me̅ de ſeken in dat hus brin ghet behaluen de ghenne de der ſeken ſcholen pleghen alzo en ſchalme̅ nūmer mer don noch dorch bede noch dor mach ſchop noch dor nener leye dink wert der ſeken ok welk to vele dat he ghan vn̅ ſtan mach zo ſchal me̅ ene van wedder uth laten Hyr beghinnet van der notwere merks iNodeghet en man en wiff wel ſe dat claghen dat ſchal ſe don an der ſtunde dar id er ynne beſchen is vrouwen vnde man nen we dat er bere ghent alzo dat ſe id betughen moghe ſulff ſoue de myt ma̅nen vnde myt vro- wen unbeſprake̅ eres rechtes worde he be grepen vnde vortuget alzo vorſcreue̅ is me̅ ſcholde eme ſyn ho uet aff houwen wol de ſe ok erer claghe vorſwighen ouer de dwer nacht vnde wolde ene den ſchul deghen ſo mochte he er entghan myt ſynes enes hant· Sonede he ſik ok er de tyd to claghe que me worde he des vor notwere tughet myt twen borghere̅ vnberope̅ eres rechtes de ſchal gheuen der ſtat twe mark worde he ok vor vluchtich me̅ ſchal ene vredelos legghe̅ Sonede he ſik vme̅ deſſe ſake myt den ſakewolden vn̅ myt deme voghede ſo ſchal he der ſtat viff mark gheueniiThut en man en meſt edder en ander wa pent up enen borgher ene mede to ſchadende bynne̅ vnſen wicbelde wert he des vortughet myt twen borgheren vnbeſpraken eres rech tes me̅ ſchal eme dat meſt dor ſyne hant ſlan wert he begrepe̅ wundet he ene ok vn̅ wert he des vortughet myt twen borgheren vnbeſpraken eres rech tes vnde worde he bi eme grepen me̅ ſchol van de eme de hant aff houwen worde he vor uluchtich me̅ ſcholde ene uredelos legghe̅ wil he ok wedder in de ſtat komen he ſcal beteren alſo dar vore ſcreuen is ſleit he ene dot wer he begrepen me̅ ſchal eme ſyn ho uet aff houwen wert he ok voruluchtich he ſchal uredelos wezen vnde nerghen nenen urede hebben vn̅ nicht mer to bremen komen iii Toghe ok en en meſt edder en ander wa pent ſyne not mede to werende mach he deſſe notwere tughen myt twen borghere̅ vnberopen eres rech tes ſo en hadde he ne nen broke iiii Thut en ghaſt en meſt edder en an der wapent bynnen vnſen wicbelde de ſcal eme gheue̅ twe beterin ghe en punt weddet he ens he ſchal eme gheuen dre punt le- met he ene he ſchal eme gheuen veer pūt houwet he eme en lit aff he ſchal eme ghe uen viff punt ſleyt he ene dot wort he begrepen me̅ ſchal em dat houet aff ſlan wert he voruluchtich he ſchal uredelos we- ſen vnde nerghe̅ nene̅ urede hebben vn̅ nicht mer to breme̅ komen myt deſſer ſulue̅ bete ringhe ſcal en borgher beteren ene̅ ghaſte alz hyr vor beſcreue̅ ſteit v So we ene̅ borgher cluppelt dat is vor- rat wert he des vor tughet myt twen bor gheren vnbeſpraken eres rechtes he ſchal gheuen der ſtat viff mark vortmer al de dar mede ſyn de dat not dot werdet ſe des vor tughet alzo hyr vorbe ſcreuen is ſo ſchal erer jewelik gheuen viff mark ſonet he ſik ok ſo ſcholen ſe bute̅ vnſer muren weſen vnde · buten vnſer planken wezen en jar na der zone wert he dar bȳ nen bezeen bynnen deme jare vnde wert he des vortughet myt twen borgheren vnbe ſpraken eres rechtes he ſchal gheue̅ der ſtat teyn punt vnde alzo dicke alzo he breket ſo dicke ſchal he beteren alzo vorſcreuen is wert he des vortughet wer ok dat alzo dat he · deſſen broke nicht ge uen ofte beborghe̅ moch te ſo ſchalme̅ ene ſette̅ in des ſtades kamere to verteynnachte̅ en wurde he dar vnder nicht uthghelozet me̅ ſchal ene openbare to der ſtupe ſlan vn̅ were ſchal nicht mer in de ſtat komen vi So welk borgher de̅ anderen ſleit to de̅ oren wert he des vor tughet myt twen bor geren vnbeſpraken eres rechtes de ſchal gheuen der ſtat viff mark ſo wan he ſik vorſonet heft myt de̅ ſakewolden ſo ſchal he weze̅ en jar van breme̅ buten muren buten planken were dat he dat breke alzo dicke alz he dat breke worde he des vortughet myt twen borghere̅ vnbeſpra ken eres rechtes he ſcal gheuen der ſtat teyn punt vnde alzo dicke alzo he breket alzo dic ke ſcal he beteren alzo hyr vor beſcreuen is wert he des vortughet were ok dat alzo dat he deſſen broke nicht gheuen ofte beborghe̅ mochte zo ſchal me̅ ene ſetten in des ſtades kameren to verteynnach ten en worde he dar de̅ nicht ute lozet me̅ ſcal ene ſlan to der ſtupe dar mede ſchal he de ſtat vorſweren vnde en ſchal nicht meer to bremen komen worde he ok voruluchtich vme̅ deſſen ſlach me̅ ſchal ene uredeloß legghen wolde he ok wedder in de ſtat komen ſo ſcol de he ſik loze̅ myt de̅ voghede vnde myt de̅ zakewolden vn̅ ſchal der ſtat beteren alzo hyr vor ſcreuen ſteyt vii So wor en borgher ene̅ anderen borghr ſpreket an ſyne ere al zo dat he ene hore̅ſone het wert he des vor tughet myt twe̅ bor gheren vnbeſpraken eres rechtes de ſchal gheuen der ſtat ene hal ue mark ſprekt he em vorder an ſyne ere vn̅ van wert he des vortughet alzo hyr vor beſcreuen is he ſchal gheue̅ der ſtat ene mark werpt he ene to der erden vn̅ wert he des vortughet alſo vor ſcreuen is he ſchal gheue̅ der ſtat ene mark we ok deſ ſen broke nicht gheue̅ mochte edder beborge̅ den ſchalme̅ ſetten in deß ſtades kamere̅ to verteynnachte̅ en wert he dar nicht utelozet me̅ ſchal ene ſlan to der ſtupe vn̅ ſchal de ſtat vor ſweren vnde en ſchal nicht meer to bremen kome̅ wor de he ok voruluchtich vnde wolde du na wedder in de ſtad kome̅ id were ouer kort eddr ouer lank he ſchal io deſſen broke gheuen alzo vor ſcreuen ſteyt viii So we ene̅ vredeloze̅ man heuet vnde huzet bynne̅ wicbelde de bynnen bremen not uredelos ſi vn̅ voreſteit de breket like de̅ ſake wolden he en wille en to rechte brynghenixSchelde borgh1er vn der twiſſchen vnde ſik jenich man wape̅ de to deme ſchele id were bynnen huſe oft buten huze wert he des vortughet myt twen ma̅nen vnbeſpra ken eres rechtes dat ſcholen borghere weze̅ de dat tughen ſcholet de ſchal dat wapent to voren gheue̅ der ſtat vnde dre markxVorwete jenich bor ghere dem andere̅ borghere ſyne beteri̅ ghe vme̅ ſyne hone de edder vme̅ ſyne ſerede de ſprikt eme an ſyne ere wert he des vortughet myt twen borghere̅ vnbe ſpraken eres rechtes were de ſchal gheue̅ der ſtat ene markxiSo wes hus man ofte vrouwe byn nen bremen entfen ghet wert alſo dat id io openbare wert de ghenne de dar ynne wanet de ſchal gheue̅ der ſtat dre mark ſul uers he en wille de ghe̅ ne̅ de̅ radmanne̅ vore brynghen dar de ſchan de van komen isxiiSo welk borgher dabelt ofte hutſe ket ofte rike maket bȳ nen wicbelde wert he des vortughet myt enem tughe de ſchal gheue̅ der ſtat teyn ſchillinghe un̅ wat he myt deſſem ſpele wunne̅ heſt vppe de̅ werttafele mach ſpe len we dar wil xiiiSo welk fworne ene̅ valſchen tuch ledde mutmaßliche Korrektur↩ van not edder ene̅ valſche̅ tuch tughede wert he des vortughet myt ſes borgheren der ſchole̅ wezen dre ſware̅ vn̅ dre andere borghere vnbeſpraken eres rech tes ſyne̅ name̅ ſchal me̅ delghen uth des ſtades tafelen vnde ſchal neen ſworne mer mezen vn̅ ſchal de̅ ghenne̅ ſyne̅ ſcha den belegghen dar he den tuch up ledde edder up tughede mit den ſuluen zaken al ſo he up ene tughet heft vnde ſchal ok der ſtat viff mark gheuen worde he ok voruluchtich men ſchal ene uredelos legghen vnde ſchal nicht mer to breme̅ komen xiiii So welk borgher ok denen ſworne en were vn̅ aldus danne̅ tuch ledde ed were der tughede alſo hyr vorſcreuen ſteit worde he des vortughet myt ſes borgheren vnbe ſpraken eres rechtes he ſcholde ok beteren alzo hyr vorſcreuen ſteit vnde gheue̅ ok der ſtad viff mark En hadde he des nicht dar he deſſen broke mede beteren mochte wert he begrepe̅ me̅ ſchal ene ſetten in des ſtades kamere̅ to ver teynnachten en wur de he dar nicht uth ghelozet me̅ ſchal ene to der ſtupe ſlan vnde ſchal de ſtat vor ſweren vnde nicht mer to breme̅ kome̅ wurde he voruluchtich me̅ ſchal ene urede los legghen vnde en ſchal nicht mer to bremen komen xv So welk man ene duue dede edder De statute̅ ene ander valſcheyt worde he dar mede begrepen dar ſchal id vme̅ ghan alſo id en recht is Dit is dat erſte ſtucke van den ſtatu ten vnde ſettinghe i Do na godes bort weren vorghan duſent jar drehūdert jar unde dre jar an deme verden jare in deme hilghen daghe to lechtmiſſen do wart dat dar gheſet van den rathmanne̅ vnde van den ſeſteyne̅ vnde va̅ der mene̅ ſtat So welk man vn̅ vrou we wolde hebbe̅ ene hantfeſte van den rathmannen uppe er ue edder uppe ghuth ofte uppe andere ſake de ſchal de hantfeſte byname̅ uppe ſik ofte uppe ſyne eruen ofte uppe enen anderen vn̅ ſettinghe byname̅ man ofte vrouwen ſcriue̅ late̅ behalue̅ ghestlike̅ lude̅ ii So welk borghere ſik vorveyt in ſyne̅ knechte de eme dent vme̅ lon edder an enem anderen knech te de in denſte begre pen ſy deme ſchal he beteren like ene̅ gaſte alſo hyr vorbeſcreuen ſteyt denet ok en bor gher ofte enes borgers ſone vme̅ lon id ſchal an denſte wezen heuet ok en man ene̅ mach den he ſeth to ſyner boden tafelen de lon up nemet dat ſchal ok in denſte wezen to jenighen aldus danne knechte alzo hyr vor beſcreuen ſtat en ſchal nen borgher to legher kome̅ noch ze to nene̅ borghere iii Scheleden ok maghe De vnder twiſſchen dede weren wente in der drudden linien de en hadden nene̅ broke ieghen de ratmanne ſe en ſcholden ok to ne nen leghere kome̅ vn der twiſſchen iiii So welk borgher of te borgherſche wel claghen uppe ene̅ bor gher ofte uppe ene bor gherſchen dat ſchal he don vor mynes he ren voghede edder vor de̅ radma̅ne̅ vn̅ anders nerghen ſo we dat breke worde he des vortughet mit twen ſwornen de ſcol de gheuen der ſtat teyn mark v Nen borgher ofte neen borgherſche ſchal gheuen ofte vorkopen ofte to pan de ſetten wicbelde · gheiſtliken lude̅ eddr statuten papen So we dat bre ke worde he des vor tughet myt twen · ſwarnen de ſchal ge uen der ſtat viff mark vnde ok ſchal de kop vnde de ghaue vnde de ſettinghe vnſtede bliuen vi Dar en ſchal neen beckere vele bru wen de en becker weze̅ wil ofte nen bruwer de en bruwer wezen wil dar en ſcholen ok nene twe backen vnde bruwen an ene̅ hus de kumpane ſyn an ghude So we dat breke worde he des vor tughet myt twe̅ bor gheren vnbeſpraken eres rechtes de ſchal gheue̅ der ſtat viff mark vnde ſchal dar to ſynes amptes en beren tw1 en jar vii De ratmanne de Der Schreiber hat mögl. ein angesetztes "tw" wieder verworfen.↩ vnde en ſcholen nicht le nen uth des ſtades kameren ſe en neme̅ dar vore zuluerpan de de twye alzo gut ſyn alſo dat ſe uth le net de pande en· ſcholen ſe ok nicht wedder gheuen de dynk en ſyn wedder in de kamer komen dar de pande vore gheſeth weren ofte alſo ghut alzo de ge leneden dynk were̅ viii De ratma̅ne de en ſchole̅ nemende laten entfan in dat ſpittal de nicht ſpit telſch worden ſynt dar ok welke ynne entfanghen de ſchol den ſe wedder uth nemen laten wan ſe dat vor eſſcheden ix De ratmanne noch nen man ſchole̅ gheuen noch vor ſettinghe huren noch lenen noch vorkopen noch entferen dor nener leye not den werder de nedden der brugghe licht edder hern̅ al uerfes werder de der ſtat is x Nement ſchal leg ghen holt uppe de ſlacht vn̅ uppe de̅ werff boue̅ der tiuer buten der mure̅ leg ghet id dar iement wanne id de ratma̅ ne vor eſſchede̅ ſo ſcho len ſe eme beden dat he dat aff brochte bynne̅ dren daghen en dede he des nicht ſo ſcholden de ratma̅ ne neme̅ to des ſta des behoff wat ſe dar uppe vunden xi Nement ſchal nen holt ofte molen ſtene ofte muſthele̅ De mlk noch tymer holt behaluen dat to ſche pe ſchal legghe̅ vp den werder nedden der brugghe breke id iement wa̅ne id de radmanne voreſſche den ſo ſcholden ze em beden dat he id aff brochte bynne̅ dren daghen en dede he des nicht ſo ſcholde̅ de ratmanne nemen to des ſtades behof wat ſe dar uppe vunden xii Nement ſchal kape̅ berneholt dat he vort vorkope̅ wille he en brynghe id va̅ buten yn myt ſche- pen edder myt ulote̅ vnde dat ſchal he vor kopen er he id in de vmme legghet we dit breke worde he des vor tughet myt twe̅ bor gheren vnbeſproken eres rechtes de ſchal dat holt vorlore̅ heb ben edder dat ghelt ſtatute̅ dat he mede koft heſt xiii Nement ſchal des ſtades weide enghe̅ noch myt ſchune̅ noch myt gharden noch myt nene̅ dinghen id en were myt gra- uen dar me̅ de wey de mede betere̅ moch te vnde veſten So we dit breke de ſchal der ſtat gheue̅ viff mark vnde ſcholde dat wedder wech don bynnen de̅ ne gheſten achte daghe̅ want me̅ eme enbuth en dede he des nicht ſo ſcholde he echt ghe uen der ſtat viff mrk xiiii So welk borghere heft ene bruthlach te edder ene andere werſchop de mach dar to laden achte ſpeellude vn̅ nicht meer dar ſchal he an vekene̅ koke ber kerſchen ieweliken vnde vor enen he en ſchal ok nene meer ſetten noch nemende meer gheuen breke he ok dith vnde gheue̅ em de ratmanne ſchult dar vme̅ bekende he des he ſcholde gheue̅ dre mark vnde beken de he des nicht he· moſte id ſik entſegge̅ myt ſynes ſulues rech te dar en ſchal ok neen auent dans meer wezen brake dat jenich man de ſcholde gheue̅ dre mark alzo hijr vor beſcreuen ſteit xv So welk borgher edder borgherſche heft en kynt dat me̅ kerſten ſchal dar ſto len mede weze̅ twolf vrouwen vn̅ nicht mer wedder in de hu ze to bluiende edder in der kerken id en were alſo dat dat kynt en meghedeke̅ were ſo moſte me̅ ſettinghe dre vadderen en boue̅ hebben So welk vrou we dit breke en wol de ere man dar nicht vor ſweren he ſcholde gheuen der ſtat dre mark xvi So wa̅ne ok de vrou we an kerke̅ gheit ſo mach ſe ſees vrou wen myt ſik hebben vnde nicht meer in deme huſe to bliuen de noch in der kerken welk vrouwe dit bre ke en wolde er man dar nicht vor ſwere̅ he ſcholde der ſtat ge uen dre mark xvii So we wil eken bu wen de ſchal ſe bu wen in deme bodeme twe elen wyt vnde nicht meer ſe mot wal hebben myn ofte ze ſchal hebben in de me bodeme viff elen wyt vnde nicht mȳ ſe mot wol hebben meer deſſe1 eke̅ mot roter senkrechter Strich durch d↩ De me̅ wol vynde̅ boue̅ enen vot unde de gro teſten moghen hebbe̅ in jeweliker ſiden twe bort bouen der ſwich tighe So welk man dith breke de ſchal de eken hebben vor loren Vnde de tym merman ſchal gheue̅ der ſtat ene mark wa̅ de ratmanne dit vor eſſchet De ratmanne moghet buwen late̅ de eken to des stades behoue alſo ſe der stat nutte ſyn deſſe eken noch de mȳneſten noch de groteſte̅ de en ſcholen vnſe bor ghere nenen gheſte̅ vorkopen ſo we dit breke de ſchal gheue̅ der stat dre mark wert he des vortuget myt twen borghere̅ vnbeſpraken eres rechtes xviii Brochten ok gheſ te eken van boue̅ ſtatuten nedder de na deſſer ma re nicht ghemaket weren de ſcholden ſe wedder up vere̅ ofte to breken bynne̅ ver teynnachten ofte de̅ ratmannen vorkopen to des ſtades behoue xix So welk man kore̅ wert in de̅ rath de ſchal bynne̅ den erſten mante de̅ he koren wert tughe̅ en peert van dren mar ken to des ſtades be houe vnde ſchal dat zuluen voderen wert ok dat pert vor derft ofte ſteruet dat en ſchal de stat nicht ghelden Is id ok alzo dat en ratman ſyn pert vorkoft he ſchal ok en ander wedder kopen bynne̅ de̅ ne gheſten mante de he dat ander pert vor koft heft xx So we ok va̅ de̅ rath vnde manne̅ wert to ene̅ kemenere ghekoren erer jewelik ſchal hebben en pert va̅ ſees bremer marke̅ ofte betere dat ſcal he kope̅ bynne̅ dem negheſten mante de peerde ſcholen ſe hol den to des ſtades be hoff deſſe twe ſcho len io rede wezen oft me̅ ene̅ ratman ofte enen anderen bed dernen man ſchol de ſenden uth der ſtat in des ſtades behoff bodeſchop to wernen de dat men de perde rede hebbe to ridene vnde de· ratmanne dar ſe ke merere van ſyn de ſcholen jewelike̅ ke merere gheue̅ ene mark to den peerde vodere vnde werdet deſſe peerde vorderſt in des ſtades bodeſ ſchop ſo ſcholen de rathmanne de̅ here̅ ſettinghe des perdes gheuen dre mark vnde neme̅ dat pert to ſik xxi De ratmanne de en ſcholen nene̅ dach gheuen vor neme̅ des ghelt id en ſy va̅ gro ter not der ſtat de rathmanne de ſchole̅ nenen urede gheuen ene̅ manne de̅ vnze borghere uredelos ghelecht hebben id en ſi de wille des ſake wolden xxii So welk man ſyne burſchop wynne̅ ſchal de ſchal dar vo re gheuen twe mark unde nicht myn va̅ den twen marken en ſchal me̅ nicht· wedder gheuen wel he ok en kopmanne we zen ſo ſchal he veer ſchillinghe gheuen vor ſyne hene dar ſcal ſimte victor va̅ hebbe̅ den drudde̅ del vnde De ſchal gheuen deme ſcri uere veer pe̅nnighe vnde dem boden in de̅ verdendele dar he jn ne wane̅ wil viff pe̅ nnighe ſo ſchal men ſynen namen ſcriue̅ laten in des ſtades bök dar de burſchop ane ſteyt ¶So welk vrouwe ofte maget van butene in komet vnde man nympt de ſchal ok vor ere bur ſchop gheuen twe mark hadde ok en vrouwe edder en ma ghet bynne̅ breme̅ jar vn̅ dach ghewa net de en dorff nene burſchop wynne̅ oft ſe man neme wolde me̅ſe dar vme̅ ſchul deghen ſe mach ſik vntſegghen myt e res ſulues ede ſchul deghen de ratma̅ne ok ene̅ man dat he neen borgher were de mach ſyne burſcop ſtatuten beholden myt ſynes· ſulues hant uppe den hilghen ſo we ok ſyne burſchop wynt de· mach ſetten ene̅ bor ghen de en borgher ſy to enem jare dat he en vry man ſy wur de he ok ghewunnen myt rechte ute der ſtat bynne̅ jare vn̅ bynne̅ daghe ſyn borghe de ſchal gheuen der ſtat dre mark xxiiiNen borgher ſchal eken laden myt holte de benedde̅ de hunte ghan welk ma̅ dat breke worde he des vortughet myt twen borgheren eres rechtes vnbeſpraken he ſchol de gheuen der ſtat viff mark xxiiiiSo we ene vnſer bor gherſchen vrouwe̅ veyt edder entfert der en ſchal dat ghut vn̅ nicht volghenxxv Na deſſen daghe en ſchal neen borger kopen noch wedde̅ vo ghedye noch tolne̅ noch nener heven edder cloſ tere edder knape̅ gut edder tyns to jaren· we dat breke de en· ſchal neen borgher m̅ wezen xxvi Nement ſchal bu ten den dore̅ vnſer ſtat edder buten ſimte ſteffens doren edder der hamerden brugge ſo wat uppe waghene̅ komet edder uppe per de voret edder dreget edder drift we dat breket wert he des vor- tughet myt twe̅ bor gheren vnbeſpraken eres rechtes de ſcal gheue̅ der ſtat ene mark xxvii So wor en vader va̅ deme ſone delen wil de ſchal touore̅ ſettinghe hebben al syn jnghe dome dat ſyn gropen ketele kiſten bodene kuuene vn̅ al dat dat to bruwetouwe hort ane paime̅1 de to hure ghat vortmer al de cledere linen vn̅ wulle̅ vedder want allet ſmyde ſuluer vn̅ ghul den alle uleſch dat to ſneden is vnde al de vlicken den de houe de aff ſneden ſynt vn̅ dat meel to vore̅ vn̅ en voder rogghe̅ en vo der moltes dat beſte dat dar ſy alzo uele hoppen alſo hiir· to hort ſo vele ſoltes alzo he behouet to deſſer koſt twolff voder holtes ofte id dar ſy en a̅mer botteren oft id dar ſy vn̅ vor ene halue mark keze oft ſe dar ſyn xxviii Worde jenich man vnſer borghere ro uet he ſy arm edder schwer lesbar,eventuell auch panne̅↩ de ſtatuten rike de ſchal dat to ha̅t den ratmannē kunde ghen ſo welkere he vint zo ſcholen de ratma̅ne to hant dar vmē to zamende komē vnde ſcholen truweliken helpen dat dar ſchen is dat dat wedder da̅ werde de ratmanne moghen ok dat vor volghen oft id eme nutte dunke to dē ghē nen de ſe holt ofte de ere helpere ſyn en ſchut eme dar nicht aff mȳ ne edder recht ſo ſcho len eme helpen de rat ma̅ne vnde ſyne vrūt dat mē dat wedder do ſchut dar en pandin ghe van myt dē pan den ſchal mē nicht don mer bi rade der ratmanne xxix So we en hus huret vnſer borghere he ſy vrouwe ofte man bringhet dar iemēt gicht in id ſy korne edder jenigher leye vnde ghut worde de ghen ne de de dat hurt heft id were man edder vrou- we dink vluchtich · wurde de ghenne dē dat hus horet de ſchal ſyne hure nemen to enem haluen jare va̅ des ghude de dinkuluch tich is mer de ghēne de ſyn ghut dar jnne brocht heuet welhe dat uth dē werē heb ben he ſchal id kunde ghen den ghennē des dat hus is he mach he ſyner nicht hebben he ſchal dar to nemen twe borghere de dat witlik ſy wolde mē dar ok umē ſchulde ghen dat dat ghut ſyn nicht en were dat he id gheneme to hulpe dede uluch tich were dar mach he vore ſtan myt zynes ſulues ede we re ok de ghenne dē dit ghut ſyn ſy vn̅ dat he id neme de dinckuluchtich is ſettinghe nicht to hulpe dan en hebbe mer de hure de he hyr van ſchuldich is ſchal he gheuen xxx So we koft vente ed der tyns in wic belden vnde dat be ſcheden is myt hant feſten dat wedder eſ ſchen mach to ener beſchedenen tyd wart he des vortughet eddr bekant he des he ſcal gheuen ſyne pe̅ninge vnde doit he des nicht ſo ſchal id weze̅ enwich tyns xxxi Nement ſchal leg ghen berneholt bi deſſe weſſere bute̅ de muren van ſunte merten wente to hern̅ helmekes hude ok en ſchal nement leg ghen tȳmer holt up den borchwal breke dat iement ſo ſcholde̅ de ratmanne neme̅ dat berneholt vnde kere̅ id in des ſtades De mene̅ ordele nuttichheit xxxii Dat unſes heren recht vnde des ſta des nicht krenket en werde ſo ſynt de rath- manne myt de̅ wizeſ ten vnde myt der me nen ſtat to rade wor- den dat neen vemeno te in vnſer ſtat wane̅ ſchal ofte na deſſem daghe vnſe borgher wezen ¶ Hyr beghinnet de menen ordele i Wat claghe komet vor richte de hoger is wan ene mark dat ſchal me̅ tughen myt ſworne̅ worde de tu ghe biſpraket dat ſe nicht hadden ghetu ghet alzo ſik de cleghe re tughes vorromede ſchal he tughen myt ſworne̅ willet ok de cleghere tughe̅ dat he tughet hebbe alzo he ſik tughes vorromet hebbe dat ſchal he dedon myt andere̅ ſwa renen aldus ſchal me̅ don in anderen ſaken wor me̅ nicht en tu ghet alſo me̅ ſik tu ghes vorromet dat ſcholen io weſe̅ ander tughe wolde de an clegher de̅ clegher ſchuldeghen myt ſlichter claghe dat he nicht tughet had de alzo he ſik tuges vorromede ſo is des de clegher negher be holden myt ſyne̅ ede dat he tuget hebbe alzo he ſik tuges vor romede ii So we ſik vor de̅ an deren vorredede alzo dat he eme wol de gheuen dat he hed de vn̅ eddr don wolde dat he eme danken ſcholde edder don dat he wolde de ander ene dar vm̅e ſchuldegede de ſcholde ſynes gudes alzo vele legghe̅ dat he dar to ſwere̅ moch te dat he de ghifte · edder den dank edder de̅ willen al vorſchul det hadde iii So we de̅ anderen ſet en pert to pan de kumpt eme icht to twiſſchen water vn̅ crubben id ſterue edder wat eme to ko me de id eme ſet heft de ſchal eme ſyne pe̅ ninghe dar id vore ſtunt vn̅ de voderin ghe wolde eme de ghe̅ne ſchult gheue̅ de id eme ſet hadde dat id van ſyne̅ ſchul den vor rokelozet edder vordoruen were des mach he eme entgha̅ myt ſyne̅ ede edder legghen eme ſynes ghudes dar ſo vele dat he dat ſwere̅ moge dat he eme ſyne̅ ſcha den an deme peerde al ghebetert hebbe iiii Schuldeghet en de̅ anderen vme̅ gelt menen edder vme̅ ander zake vnde de ſchuldeghe kome to tughe vnde de ghenne de de̅ tuge̅ ſchult dat ſe deel heb ben edder cumpane ſynt ſo moghen ſe de̅ cleghere des nicht weigere̅ ſo moghen ze deme cleghere hel pen tughen weren ok de tughe des cla ghers maghe an der drudden linien vn̅ en wolde de clagher des nicht enberen · ſo ſcholden ſe ene̅ vor eet don dorch rechtes willen nicht dorch magheſchop vBorghet en man den andere̅ vor rich te to brynghende vor mynes heren voget alzo dat he eme rech te rede holden ſcho le bringhet he de̅ man to gherichte vn̅ en wil de voget nicht ouer em richte̅ ordele antwort em de borge de̅ man he ſchal dar mede van eme los wese̅ viSo wor en claghet bynne̅ veer benke̅ vme̅ erue dat wic belde ſy dat eme be ſtoruen ſy van ſynen olderen edder va̅ ſy nen vrunden vn̅ wil des vullen kome̅ myt tughen ofte myt ſynes zulues hant ofte wo he des to rechte vul len kome̅ ſchal de an der ſprikt alſo dat erue dar me̅ eme ſchult vme̅ gheuet vn̅ dat me̅ eme bewiſet heft dat ſy ſyn echtlike e ghen vnde hebbe dat bezeten jar vn̅ dach vnde hebbe id an my vnde an ghelde vnde in hebben der were ane rechte biſprake mach he des aldus vullen kome̅ ſo is he des ne gher to beholdene de̅ id eme jenich man De entwinde viiSo we den anderen ſchuldeghet myt ener ſlichten claghe ane tuch de ſchal ane̅ wedder bi kome̅ eder vorſaken viiiSo we den anderen borghet bute̅ vor worden vor richte to brynghende alzo uppe de ſuluen tyd ſchal he ene brynghen vor gherichte alzo he ene borghet heft dar en ſchal he der rathma̅ ne urede nicht to nete̅ ixNen ghaſt mach ene̅ borgher hogher vortughen wanne· veer ſchillinghe wo id bynne̅ wichelden ſcheen is dar de vro ne gheit xNen ghaſt mach tughen up enen borgher myt gheſte̅. me̅ vme̅ ghelt dat mene̅ mach he ene vortu- ghen myt ene̅ bor ghere vn̅ myt ene̅ ghaſte ene mark vnde nicht mere xiSo wor en ghaſt koft wedder ene̅ ghaſt vnſe lantma̅ enen cop an huſen an tūne̅ an berghe̅ an garne buten bre me̅ des mach he wol vullen kome̅ myt· twen ghuden borghe ren edder ma̅ne̅ vn beſpraken eres rech tes de boue̅ eme vn̅ benedden eme wa net xiiSo welk borgher edder welk ghaſt enen kop vorcoft des he nicht waren mach de ſchal dem ghennen dem he id vorkoft heft ſyn gelt wedder gheuen vn̅ halff alzo vele dar to xiiiIewelik vrouwe -de.··· 1 de mach wol betughe̅ eres echte ma̅nes ſchul de deme̅ eme ſchul dich was do he leue de Se mach ok betu ghen wat ieghe̅ ere̅ echteman wilkoret ofte bekent is des zul uen mach me̅ ſe ok vortughen wo id ere echte man wilkoret xiiiiSo wes en vrouwe bakent bynne̅ ver benken de wile de vo ghet to rechter dink tẏd daghes mach me̅ ſe vortughe̅ alzo vnzes ſtades recht is dat ſchal ſe doge̅ xvNen vrouwe mach ene̅ man vortughe̅ enes dinghes id en ſy myt vnderſchede an andere̅ ordele̅ an deſſen boke beſcreue̅ ſe en hebbet entfan ghen id en ſy er ghe lenet myt vormūde dar ſe zulue̅ ieghe̅ wardich ſy dele xvi So wor en herſtra te is bynne̅ unſer ſtat dar en ſchal nen ſwyne kauen uppe ſtan vnde ok nemen des hemelike kamere ed der ſwyne koue̅ ſichte uppe ghan So we dat breke de ſcholde gheuen dre ſchillinge xviiSo welk borgher ſchul dich is enem borger edder ene̅ ghaſte bȳ ne̅ breme̅ de mach ene ſetten en pant oft he wil dat me̅ vlote̅ ofte voren mach en hadde he ok der pan de nicht ſo mach he ene ſetten wicbelde dat twye alſo ghut ſy alzo de ſchult is vnde ſchal dar to ſweren dat he anders nene pande en hebbe dar he de ſchulde mede bereden moghe xviiiSo we ſchuldich is vnde ſy wicbelde Kolumnentitel unleserlich↩ ſeth vn̅ des loze̅ wol de ghenne den id ghe zat is de ſcal up boren den tyns edder de vrucht van deme wicbelde na der tyd ni deme jare dat he to pande holde̅ heuet wanede he ok dar jnne ofte wolde he dar ynne wanen so ſcholde he em van twintich marken de ſchulde gheuen ene mark were ok der ſchul de meer edder myn dar van ſcholde he ge uen io alſo id ſik ghe borde dit ſcholde wa ren alſo langhe we̅t id ghelozet wurde ed der ene gheweldeget worde to ſyne̅ eghen dome alzo des ſtades recht is xixOk en mach nen man den anderen berede̅ myt erue edder myt ghude dat bute̅ le ghen is id en ſy myt willen des ghennen dem he ſchuldich is xx Nen man mach zetten wicbelde he do id vor de̅ rath manne̅ dar erer mer wan de helfte iege̅ wardich ſy xxiSo wor en ma̅ ſchul dich is vnde erue heft bynne̅ wicbel de vnde dat vorkoft vnde up let bynnen ver benken to rech ter dinghetyd dages vor eſſchede dat de ghenne deme he ſcul dich is de mach dat biſpraken bynne̅ ja re vn̅ daghe dat is en jar vnde ſes weke̅ vnde dre daghe wo he ſyner ſchulde vul lenkome̅ moghe xxiiSo wor en borgher ene̅ andere̅ borgher edder ene̅ gaſte ſchul dich is vnde erue heft vnde nicht to richte kome̅ wil de̅ ſchal me̅ twye myt den vronen to twe̅ de mene̅ richten vor richte be den dar he ſulue̅ je ghenwardich ſy dat des eme de vrouwe bekenne to dem drud den male ſo ſchal he ene vor richte beden laten myt tughe̅ de tughe ſcholen bor ghere wezen · En ko met he denne nicht to rechte vnde wert he des vortughet · vor deme voghede vn̅ vor den rathmanne̅ dar twe ofte mer to zamende ſyn dar ſcal ok de clegher de ſchul de ofte de zake by no- men ſo ſchalme̅ ene panden uth de̅ we ren vor des voghe- des wedde vnde vor de ſchulde vnde vor de zake ſcholen de rathmāne io de̅ bȳ nen den negheſten verteynnachte̅ wer den ſe vā dem clager1 des vormant wol de ok hyr na den an cleghere vore kome̅ ordele vn̅ deſſer ſchulde eddr zake vorſeken ſo were de claghere des ne gher der ſchulde eddr der ſake de he vore nomet heft myt ſy nes enes hant up de̅ hilghen to beholdene den des eme de an dere were to entghan de ¶ En vunde men ok nicht ſo vele in de̅ weren dat me̅ den cleghere mochte ghel den ſo ſcholden ene de ratmanne welde ghen in ſyn erue vn̅ ſo ſchal he up beden alzo des ſtades recht is En were ok de man nicht to hus alzo dat me̅ ene nicht hebben mochte ſo ſchal en man ſyn recht vorde ren uppe des anderen wiff edder up ſynerech te̅ erue̅ alſo hyr vor beſcreuen is xxiii So wor en de̅ ande re̅ beclaghet vor unleserliches Zeichen am Wortende↩ De gherichte vme̅ ghelt edder vme̅ ander za ke bekent eme de´an clagher des edder · wert he des vorwun nen alzo dat em de vaghet hebbe to dre̅ richten ghebaden to leſten he des voghe des bot vorzete to der verden claghe zo ſchal me̅ ene richte̅ uth den weren edder weldeghen an ſyn erue oft he id heuet En heuet he neen erue ſo ſchal me̅ ene richten myt de̅ mā ¶ ne1 xxiiii Nen man mach ſet ten wicbelde he en do id vor den rat mannen dar erer mer den de helfte ieghenwardich ſy were he ok ſchuldich de̅ ghe̅ue̅ den he ſchuldich is de mach de zate biſpraken bynne̅ den negheſte̅ mante alſo vele he me ſyner ſchulde vullen kome̅ mach alſo enes ſtades recht is worde̅ dar ok breue uppe wil koret de ſcholden de rathmāne vnder ſik holden ok to ene̅ man te id en ſy dat de ge̅ ne de de hantfeſtinge ghift ſe borge̅ mochte xxvNen man mach · wicbelde kope̅ de ghenne de dat vor koft de en late id up vor den richte dinghe tÿt daghes vn̅ de ghenne de dat koft de en gheue ſyne̅ ure de wyn deme voghe de vnde de̅ rathman nen alſo des ſtades recht is xxviDe voghet is wel dich enes ordels to vraghende ſo we̅ne he wil ſo welk man enes ordels begheret van eme des ordels ſchal de voghet vra ghen vnde ſchal dar Wort am Ende der nächsten Zeile vervollständigt↩ ne̅ de̅ vme̅ ghan alzo en recht is xxviiSo welk man tu ghe let der mer ſyn wan twe wo id der to rechte komet bynne̅ veer benken de ſcholen deme cla- ghere helpe̅ na des dat ſe bynne̅ veer benken begrepe̅ ſyn ſe en willen ſik des voghedes wedde troſ tenxxviiiSo welk pape be lent is vnde up dat leen ſik wigen let alſo vere dat he neen leye werde̅ mo ghe de en mach nen erue up boren myt den de dar like bor dich ſyn id en ſy al ſo vele dat he id al lene vp neme vnde dat dat erue allene up ene beſterue al zo dat he de negeſte ſy xxixSo we en hus he uet dar va̅ drup pe to der erde̅ valt de ſcal hebben bu ordele ten ſynem hus vn̅ bute̅ ſynen tanghen en quar ter ener elne vn̅ dat blik en ſchal ſyn nabur myt nenen dinghe̅ bekūmeren xxx So wat ſchult twiſ ſchen vnze̅ borghere̅ buten breme̅ in ener anderen ſtat to tughe komet ſo wat dar ghe tughet wert dat ſchal like ſtede weze̅ alzo id to bremen ſy ghetu ghet wo id ghetughet werde na deſſes ſtades rechte vnde de rath manne van der ſtat enen opene̅ breff dar up gheue̅ wo de ſake ghetughet ſy xxxiSo welk man ſwy ne hor uth dreghe̅ leth uppe de ſtrate̅ de ſcal id des ſuluen1 da ghes en wech voren laten myt waghene̅ de ſcholen dicht weze̅ edder in ſchopen we dat breke de ſcal der ſtat dre ſchillinge geue̅ Fleck auf dem letzten Buchstaben: suluen?↩ De So we ok andere̅ mes let up de ſtraten brȳ ghen let de ſchal ene en wech voren late̅ vme̅ de dwer nacht lete he ene leggher lig ghen vnde wert he dar vme̅ beclaghet vor de̅ rathmannen de ſchal gheuen der ſtat dre ſchillinghe xxxii So wor en den ande ren beclaghet byn nen veer benken vor mynes here̅ voghede vme̅ pe̅nnighe ofte vme̅ ſuluer vn̅ he em des bekent edder wert he des vortughet ſcul deghet ok de clegher ene vme̅ pe̅nnighe ed der ander zuluer des like vele is vnde de an clagher uraghet wed der dat pe̅nnighe ed der ſuluer were des he bekant ofte vortu ghet ſy de cleghere ſegghet id ſynt ander pe̅nnighe edder andr zuluer de anclegher de bekent eme des· nicht dat dit ander pe̅nnighe edder ander zuluer ſi aldus ſchal id ghan vme̅ allerleye zake de deſſer like vn̅ to komet xxxiiiEn borgher mach tughen up enen gaſt myt twen ande ren borgheren vnbe ſpraken eres rechtes alzo hoch alzo de ſcul de lopt dat buten breme̅ ofte bynne̅ is gheſcheen xxxiiiiSo weme beclaget bynnen veer ben ken vor mynes here̅ voghet vme̅ ghelt edder vme̅ ander ſa ke mach he tughen ene ſette ſone vnde vorghuldene ſchult leddich vnde los mer is de ſake hoger den ene mark ſo ſcal he tughen myt ſwor ne̅ xxxvSo wor en pape ko met vor mynes mene̅ heren voghet to rich te de nene wiginghe en heuet vnde dat wel beborghen dat he recht gheue̅ vn̅ ne men wil bynne̅ veer benken de mach ſyne claghe betughen vn̅ to der claghe wol ant worden xxxviSo we den andere̅ beclaghet vor my nes heren voghet vme̅ qwyk edder vme̅ rindere dat he eme in hode dan heb be to warende vnde he eme des vorzeket wert he des vortuget alſo en recht is dat ſcal he eme antwor den alzo he id betu ghen mach ſo ſchal id eme de ander ghel den alzo he ſyn recht dar to don moghe dat he id em alzo vor ghulden hebbe xxxviiSo wor en man ene̅ amptma̅ne doyt ſyn ghut to ordele makende ſo welker han de id ſy vme̅ ſyn lon de amptman ſterue edder entwike va̅ not mach de clegher dat tughen dat he eme dat gut ghedan hebbe to makende myt borgere̅ vnberopen eres rech tes komet he id an he ſchal eme gheue̅ alzo vele alzo he eme ſchul dich is to lone vnde nicht hogher mach id de amptman vorſette̅ xxxviiiSo we bekūmert alzo en recht is id en ſy dat he id eme vor roke lozet werde ofte hebbe dar mach me̅ ene vme̅ ſchuldeghen xxxixKoft en uleſch houwer qwik dat me̅ ete̅ mach ſteit en borgher dar by de dat hebbe̅ wil to ſyner koft he ſcal deme uleſchhou wer gheuen ſes pen nnighe is de kop mȳ den ene mark is de De kop groter den ene· mark he ſchal eme io gheue̅ va̅ der mark ene̅ ſchilling alzo id ſik ghebort er he id va̅ der ieghene bringhe dar de kop ſchut xlSo we ene̅ wilkore doyt weddere den anderen vme̅ welker leye dynk dat ſy dat he eme wedder antwor den ſchole ſchadelos vnde des vullen kome̅ mach dat he de̅ wil kore wedder em dan hebbe nympt he dar ok ſchaden an vnde mach he des vullen komen den ſchade̅ de̅ ſchal he eme ghelden dat ſulue ſchal ok we zen vme̅ borghe tucht vnde vme̅ lofte xliSo wor en man bor ghet en dynk vor richte to brynghen de dat me̅ uloten vnde vore̅ mach id ſi peerde edder qwyk· menen dat uarende haue ſi de ſchal id vor richte brynghen also he id gheborghet heft mach he des vullenkome̅ vnde mach he des qwekes edder der ſtur ke nen hebben he ſchal dar brynghen alſo ghut alzo id was do he id borghede alz he ſyn recht dar to don wille vn̅ wor he dat bringhet dat ſcal scan to deme ſuluen richte xliiSo wor twe to za- mende komet an echteſchop wat de hebbet dat is erer beider na des ſtades rechte ſtorue erer en de ander ſchal ſyne ſchulde ghelden der he bekent der he vullenkome̅ mach dar en ſy ander vn der ſcheit entwiſſche̅ des me̅ vullenkome̅ mach aldus ſchal id wezen myt hant ordele feſtinghe edder myt tughen xliiiSo wor en man edder en vrouwe ſteruet van dem gu de dat he achter let ſchalme̅ ghelde̅ de hure to ene̅ halue̅ jare to uoren wert ok dat ander ghut bekūmert me̅ ſchal dar aff ghelden mrk1 by marke lik wes· me̅ vullenkomen· mach aldus ſchal id wezen oft en heme liken entvaret xliiiiSo wor borghere ſyn de en wickbelde heb bet to zamende vnde en van den andere̅ wil de ſchal bynne̅ enen mante dat erue ſet ten vme̅ like vele pe̅ ninghe de ander de ſchal keze̅ wer he de pe̅ninghe willene men edder gheuen vme̅ dat wicbelde were id ok alſo dat de ghenne de den kore heft nicht keſen wol- de bynne̅ ene̅ mante id ſchal de ghenne don de de̅ kore en ghezet heft vme̅ dat wicbel de xlvSo wor en claghe komet bynne̅ ver benken vor mynes heren voghet de me̅ myt tugen an ſprikt alzo alzo me̅ ene vor tughet alzo ſchal he leſche̅ vnde ghelden xlviSo wor en knecht uth ſynes here̅ denſ te gheyt er tide̅ wed der ſynes here̅ wille̅ de ſcal ſynem heren alzo vele gheuen alzo eme ſyn here ſcholde gheuen gheue em ſyn here orleff er tide̅ he ſcholde em ſyn lon albedille gheue̅ xlviiNen pape edder vrouwe mach ne mende vortughen Zeichen über dem r↩ de vor mynes here̅ vo ghet id en sy eme lo uet myt vormūde xlviii So wor en borgher ofte en borgerſche vorclaghet wert bȳ nen veer benke̅ vnde alſo vere kumpt in dat richte dat men richten ſchal uth de̅ weren unde komen en andere vnde ſpre ken de varende haue dem den weren is de ſy ſyn echtlike eghen mach he des vullen komen alzo en recht is dat de haue sȳn we re er he beclaghet worde va̅ deme dar me̅ ene vore panden ſcholde dat he des wol vullenkome̅ mot wol de of en deme clegher dar ume̅ schult geue̅ dat he eme dede to en hulpe dar mach he vore ſtan myt ſynem rechte xlix Dar en mach neme̅t bynnen veer ben menen ken wicbelde wedde ſtat halden de buten ſyne̅ weren is mer we de̅ weddeſchat heft an ſy nen weren de mach ſin ghelt holden up den hilghen l So we den anderen doyt varende haue dar ze beide gheldes van wachtende ſynt hebbet ſe dar enen ſchele ume̅ ſo ſchal id de ſetten de id an ſy ne̅ were̅ heft unde de andere ſchal keze̅ ouer de dwer nacht wolde he nicht kezen ſo ſchol de id de ander beholde̅ vor de ſettnighe de id gheſet is li So wor en man wert ghewundet bi ſla pender tyd ſecht he dat he ſchiltwachter ſy vn̅ mach dat betu ghen myt ene̅ boden des ſtades de ene uth gheboden heft vnde myt twen mannen de myt em uth ghe boden weren to der ordele wachte zo en ſchal de ghenne de ene wū det heft nen godnig hebben mer were id alzo dat de wachter en ghaſt were den unze borgher wūdet hadde ſo ſcholde de borgher alſo langhe buten breme̅ weze̅ wente he he ſik vor ene de myt den ratma̅ nen unde myt den zakewolden mer moch te unſe borgher ene rechte nothwere tu ghen des mochte he wol neten lii Heft en borgher pa̅ de an ſyner were de me̅ vlote̅ unde voren mach vor ſy nen weddeſchat dar is he negher up de̅ hilghen myt sy nes zulues hant ſyn gheſt an to hol dene den id em Je nich man entwyn ne me̅ ſpreke id du ne ofte roff an liii So wor en borgher ofte borgherſche ko met bynnen veer ben ken unde lete en erue vn̅ wel des wiſe noch werden unde is he dar nicht en noch to bezeten dat he wil le warten Jar un dach alzo des stades recht is vnde de ghenne de dat erue koft unde ghift ſyne̅ vrede wyn dem rade un̅ de̅ vo ghede de voghet ſchal deme de dat erue koft heft ene̅ vrede werken liiii So we en erue beſterft man edder vrou wen de en mach dat nicht laten he ne myt erue̅ loue id en were alſo dat he dar aff ghedelet ſy lv Dar en mach neen man myt vrende̅ wel de don lvi Dar en mach neen De vnechte ſone herwede up boren lvii So welk man becla get wert bynne̅ veer benken dat he hebbe ſpraken de̅ ande ren an zyne ere wert he des vorthughet ed der bekent he des des voghedes wedde is veer ſchillinghe lviii So wor en borgher worde vanghen de̅ en ſchalde nement lozen ofte uth borghe̅ id en were alzo dat de ſtat hadde en me ne orlich ſo mochte me̅ ene loze̅ ofte bor ghen bi rade der rat manne un̅ der vrunt lix So wor en bedderue man ofte vrouwe heft enen ſone de to ſynen Jaren kome̅ is de koft ofte zellet vā synes vader ofte modr weghene de ſik wol handelt wat he bor- ghet unde lenet dat menen ſchal ſyn vader ofte moder ghelden alzo vere alzo ſyn antail gu des dat eme boren mach vā ſyne̅ vader ofte vā ſyner moder weghene id en ſy dat he des vullenkomen moghe dat he van eme delet ſy edder de ſchulde ſyn tokomen lx So we de̅ anderen ſchuldeghet ume̅ vracht edder ume̅ ghelt ſprekt de ander he hebbe eme de pe̅ ninghe gheue̅ vnde de ander bekant des eme nicht des ſchal he vullenkome̅ myt tughen dat he ſe eme gheuen hebben lxi So wor en den an deren ſchuldeghet vme̅ en erue edder ume̅ ander ghut tuth1 des de ander up ene̅ warent des wardes mot he uullenbruke̅ Wortausgang schwer lesbar, eventuell auch g↩ ordele lxii So welk man vint en ſwyn edder an der ghut qwyk dat eme ſtolen ofte rouet ſy dat mach he hal den myt ſynes zul ves hant id en ſy · dat he des ene̅ ware̅t hebbe de id under e me heft id en ſy ok alſo dat he id up ge toghen hebbe vn̅ des vullenkome̅ moghe dat id ſyn hebbe we zen leuendich vn de doth vnde ok alſo id ſy ſchen ni openbare̅ orleghe lxiii So wor en borger ſchuldeghet den anderen ume̅ drup pen myt ſlichter cla ghe dat ze dar nicht vallen en ſchole vā rechte de ander ſpre ket dat de druppe dar vallen hebbe Jar vn̅ dach edder mer ane rechte biſprake mach he des alzo vullen ko men ſo mach he ſy ne druppen wol be holden lxiiii So wor en buwen edder graue̅ wel bi ſyne̅ narber dat mach he don up den ſyne̅ wo he ſyne̅ na bure̅ nene̅ ſchaden do mach ſyne̅ nabur dar ſchade aff komen dat ſchal he beware̅ myt ſcutten edder myt anderen dringhe̅ were id ok alſo dat eme ſyn nabur nicht ſchaden wolde moch ſtede̅ te he des vullenkome̅ ſo en hadde he ieghen ene nene̅ broke lxv So wor en man uppe ene̅ warent thut de warent ſchal he benome̅ vnde ſynen to namen is de ware̅t dar to hus edder alzo na dat he kome̅ mo ghe to deme negheſ ten rechte vme̅ den warent ſchal he ne nen echten dach heb ben were he ute vme̅ kopenſchop edder pe legrimates wiſe eddr de ume̅ ander werff edder alzo vere dat he to dem richte nicht kome̅ mach te dar mach he vme̅ hebbe ſyne̅ echte̅ dach were id ok alſo dat he ene bynne̅ den ech ten daghe nicht hebbe̅ mochte vnde dat wol de holden uppe de̅ hil ghen dat he alzo vere buten landes were ed der ſochte ſik edder des ghelik ſo ſcholde he hebben andere ſes weken were id alſo dat he ene to dem da ghe nicht en brochte vnde dat ſwere̅ wol de dat he ene nicht · hebben mochte alzo dat vorſcreve̅ steyt zo ſcholde he ene noch bynnen ſes weken · brynghen brochte he ene de̅ nicht to rech te ſo ſcholde he des waren des nedderuel lich weſen lxvi So we vele zake to de̅ markede bringet ordele un̅ en kome vn̅ ſegghe myt ſlichten worden he hebbe de ware koft de ander vorſeke des de ware ſchal he eme wedder antworden he en moghes vulle̅ kome̅ dat he ſe koft hebbe lxvii Schuldeghet en bor gher enen ghaſt vor mynes here̅ vo ghet dat he ene her- genſen ſchole heten hebben mach he des vullenkome̅ edder bekant he des he ſcal id eme betere̅ myt veer ſchillinghe̅ vn̅ deme voghede myt veer ſchillinghe̅ al dus ſchal ok betere̅ en borgher ene̅ gaſte lxviii Wolde ok en vnſer borghere ſchult ge uen deme voghede de voghet ſchal up ſtan unde ſchal ene̅ anderen voghet ſette̅ vn̅ antworde̅ em bȳ ordele ne̅ veer benken ſyner claghe lxix So we ſyn erue vorko pen wil dat bȳne̅ deſſer ſtat vnde deſ ſen wicbelde ghelege̅ is de ſchal id beden twen ſyne̅ negheſten vrunden dar ſyn erue up vallen mach vn̅ en wil erer nen kope̅ ſo mot he ſyn erue wol vorkopen de̅ de eme dar alder meyſt vor gheuen wil ane geſt liken luden lxx So wor en man vor dinghet ofte vor koft ofte to weddeſtat te ſet ſyn erue enem manne edder twen· oft ſo welkerhande · ghut id ſy oft ſe twi drachtich dar ume̅ werden So we den den erſten kop edder den weddeſchat behol den lxxi So we ſyn erue vor huret id ſi an huze̅ id ſy an gharden zo we dat huret de ſcal ſyne hure gheue̅ to rechter tyd beclaghet me̅ ene dar ume̅ zo ſchal he de hure ghe uen bynne̅ de dwer nacht is id ok alzo dat he uth dem huſe va ret zunder ſyne̅ wil len den broke ſchal he betere̅ myt enem pande noch te̅ ſchal he de hure gheuen bȳ nen dwer nacht id ſy ok alzo dat he myt ſyne̅ willen uth va ret beclaghet he ene dar na ume̅ de hure zo heft he des gheldes verteynnacht dach lik anderen ghelde is dat ouer alzo dat de man varet hemelike̅ uth der ſtat ſo is de huſhure wat me̅ in den were̅ vynt dat deme manne hort negher to beholdene de̅ id em Jenich man aff entwinnende ſy vor ſyne hure to ene̅ halue̅ Jare lxxii So welk man ene De verde hefft ſunder en borgher up den andere̅ unde kundeghet eme ſyne veyde to uore̅ vn̅ des vullenkome̅ mach vnde ſleyt he ene dar na doth bynne̅ desse̅ wicbelde he an dor dar nene not vme̅ liden bynne̅ unzem wicbelde dat is like ſtede ofte id bute̅ vn zem wicbelde were unde ſchude yn̅ he des vullenkome̅ mach lxxiii Herberghet en man lude unde ſleit en den anderen doth a ne des werdes ſchult bynne̅ ſyne̅ were̅ ofte ſo welk vngherichte dar Jnne ſchut de wert ſchal des bliue̅ ane ſchaden ofte ſe den uredes reker nicht up holden wolden vn̅ ſe dat waret uppe de̅ hilghen lxxiiii De hantdadeghe dat is ſo wor en mā myt der ope̅bare̅ ſcult mene̅ ofte myt der uoruluch tighen dat vorwun nen wert ofte myt de̅ egghewapene be wizen vnde begrepe̅ wert vnde echt oft he dune edder roff an ſyne̅ were̅ heuet dar he ſulue̅ de̅ ſlotel to dreghet ofte me̅ dar na vraghet dat he vorſekat lxxv So we ouer den an deren dach ofte o uer den drudden du ne ofte roff de eme ghenamen is vnder dem andere̅ vynt de dat openbare koft heft vnde vnhelin ghes heft deme mach me̅ nener handade ghen dat ſchuldeghe̅ vnde he des tuch he uet ſpreke ouer en man dat he id ghe koft hadde uppe dem ſette̅ markede he en wete wedder wene ſo is he der dune vn ſchuldich dat ſchal ordele he ſweren vnde he vor luſt ſyne pe̅nnighe de he dar ume̅ gaff vnde de ander ſcal ſwe ren allene dat id em aff gherouet vn̅ ghe ſtolen ſy ſo ſchal he ſy ne̅ warent vore brin ghen bynne̅ verteȳ nachten vnde en doit he des nicht de ſcha- de is ſyn unde he is des ghudes en deeff lxxvi So wor en man ro ueren ofte deue̅ aff iaghet dat ſchal he kundeghen dem vo ghede vnde dem rade vntkomet we des dat Is he unſe borghere me̅ ſchal eme dat wedder gheue̅ vnde wat dar ume̅ dede de ghenne de id wan de ſchal he eme ghel den vnde ſynes ar beides lonen alzo id deme rade nighelik dunket were id ok alzo dat dar neme̅t na en queme ſo ſcal me̅ id holden jar vn̅ dach vnde dar na ſcal id hebben de voghet den drudden del vnde de id wan den drudde̅ del komet dar ouer en ghaſt na dem id vorſtolen ofte aff ghe rouet is am̅ wynt he id myt rechte ſo ſcal de voghet hebbe̅ den drudden deel vn̅ de id wan de̅ drud den del lxxvii En deff de myt der dune begrepe̅ is unde vanghen vnde bunden in de hechte komet vn̅ vanghen vnde bunden vor rich te komet de myt der dat deme ſchalmen den vorſpraken vnt delen alzo ſchalmen ok dem rouere don vn̅ den deff ſchal me̅ hen ghen vme̅ dune de beter is wā en halff verding vn̅ benedde̅ ene̅ halue̅ verdinghe ſchal me̅ ene to der ſtupe ſlan vn̅ myt De ene̅ glopendighe̅ ſlo tele an ſyn ene leer ber nen vnde dar to ſchal he de ſtat vorſweren vnde ene̅ rouere ſchal me̅ ſyn houet aff ſlan vme̅ roff ene̅ morder vnde enem kerkenbre kere ſchal me̅ ſyne le de to ſtoten myt ene̅ 1rade vnde dar up ſetten ene̅ velſcher ſchalme̅ ſeden vme̅ valſche pe̅nnighe vn̅ dat valſche up deme markede bernen lxxviii So welk criſte̅ ma̅ ofte wiff de vnghe louich is ofte myt touerye vme̅ gheyt ofte myt vorghiſtniſ ſe vn̅ myt der valſche̅ dat begrepen wert den ſchal me̅ uppe der hort bernen alſo ſcal men ok don enem vorreder lxxix Wert en man ghe ſlaghen dat he legheraftich wert vn̅ mene̅ kumpt he up vn̅ wert he na der tyd bezeen van ghuden lude̅ to der kerken ofte to de̅ markede ofte to dem ſtouen vn̅ ſtorue he dar na de ene ſloch de en doruet nenen mort beteren mer ſleghe ofte wunden oft he de hedde lxxx So welk man den anderen doit ſyn ghut to holdene vn̅ id eme vorſtolen ofte aff gherouet ofte brant wert vnde vorluſt he ſyn ghut dar mede vn̅ wille id uppe de̅ hilghen waren dat he ſyn gut vorloren hebbe vnde dat id ane ſyne scult ſy gheſchen he en· ſchal dar nene not· vme̅ liden vnde is id vee ofte qwik vnde ſterft id eme den id to holdene dan was de en ſchal dar nene Loch im Material über drei Zeilen. Schreiber scheint den Text durch rote Tinte davon abgegrenzt zu haben.↩ ordele not vme̅ liden dor he id ſweren dat id ane ſyne ſchult ſy gheſche̅ edder dot ghebleue̅ ſy So wat ouer en man deme anderen lenet dat ſchal he eme vnvorderſt wed der antworden ofte ghelden na ſyne̅ wer de ofte id vorloren wert lxxxi So wan en vnſer borgher byi men deſſer ſtat uredelos ghelecht wert vme̅ enen broke ſynes gu des en ſchal ſik nicht de konichlike walt vnderwynnen we̅ te he de̅ broke heuet vul dan dat he is · vredelos ghelecht lxxxii So welk man den anderen an ſyne achte bedet vnde zecht eme ſyne he meluzeit vn̅ wol de ene dar na myt de̅ manne vortuge̅ des en mochte nicht ſyn lxxxiii Ligghet en man zeek vnde is he ſchuldich vnde ſent he boden de̅ he ſchuldich is alſulke boden dar he des me de vullenkome̅ mach vn̅ wel he myt eme rekenen vnde wil de ander nicht to em ko men vnde ſteruet he ſyne eruen ſcholen · van der ſchult nene not liden Id en were alſo dat de man zeek were ofte nicht ghan en mochte ofte nicht to hus en were vnde mochte he dat tughe̅ he bliuet des ane ſcha den lxxxiiii So welk man ſyne̅ knecht vordrift er rechter tijd uth ſy ne̅ denſte de ſchal eme ſyn vulle lon ghe uen he en hadde id vorbort myt boſheit de he eme bewizen moghe Entgheit ok en knecht zyne̅ he ren myt motwillen de · er rechter tiid he ſchal ſynem heren wedder keren ſo wat eme ſin here gheuen heuet va̅ dem jare van der vart vnde dar to alſo vele alzo he eme louet had de dat ſulue ſchal we zen twiſſchen meghe den vnde vrouwen ¶So we dar huret e nen knapen ofte ene maghet vnde en ko met he ofte ſe an ſyn denſt nicht vn̅ wil myt eme nicht weze̅ de ſchal eme halff al zo vele wedder kere̅ alzo he eme louet heft IxxxvEn jewelik mynſche de denet mot vor richte holden uppe de̅ hilghen ſyne me naſle1 dat is veer ſchil linghe ſchuldeghet he ouer ſyne̅ heren ofte ſyne vrouwen vme̅ ſyn lon dat ſcho len ſe eme gheue̅ ofte myt ere̅ rechte dar vore ſtan vnde zo we uppe gnade denet de2 mot gnade wachte̅ ſteruet ok de mede de mynſche me̅ is ſyne̅ eruen nicht m̅ ſchuldich to gheue̅ de de̅ alzo he vordent heuet uppe de tyd alzo he ſterff hadde he ok to uele up ghe bort he en dorff ok nicht wedder keren ſtorue ok de here vn̅ de vrouwe dem denſ te ſchal me̅ ſo vele· gheuen alzo he uppe de tyd vordent had de willet ok de erue̅ he ſchal vul denen vnde neme̅ vul lonIxxxviSo welk knape wiff nympt ofte maget man nympt de mach wol uth ſynes heren denſte ghan vnde be holt alzo vele alſo he uppe de tyd vordenet heft vn̅ heft he ok to uele up ghenanie̅ schwer lesbar↩ Zeichnung am Rand↩ mene̅ dat ſchal he wedder gheuen lxxxvii So welk knape an vnſes borghers denſte is vnde ſyn knecht is wurde he wundet ofte dot ghe ſlaghen de wile he an ſynes here̅ denſte were buten deſſer · ſtad va̅ ene̅ ghaſte · vn̅ en were de knecht nen borgher id were doch allike ſtede oft he borgher were de wile dat he vnſen borgheren dende lxxxviiiIs en man in enes ma̅nes denſte vn̅ ſchut eme van vn ghelucke an ſynem liue ofte an ſyner zunt in ſynes here̅ denſte de here ſchal is bliuen ane ſcha den vnde ane ſchult me̅ he ſchal eme ghe uen ſyn vulle lon lxxxixVor dune vnde vor mort vnde vor roff vn̅ des ghelike ordele en mach nen man borghe werden de myt der ſchult begre pen is xc So wor en man des anderen ghut be ſith m deſſer ſtat vn̅ he ene̅ borghen buth de alzo vele erues heft alſo ſyn daghe wert is den ſchal he neme̅ Id en were alzo dat he dat dune ofte roff an ſpreke he denbor ghen vme̅ vme̅ den andere̅ ſaken dat ſcal he betere̅ myt ener mark ſuluers der ſtat vnde he ſchal komen to den negheſ ten dynghe vor rich te vnde claghen up dat ghut vnde kumpt he nicht vnde claget dat ſchal he beteren myt ver ſchillinghe̅ vnde bekūmert he id anderwerue vn̅ en claghet he nicht echt to dem negheſte̅ De d mghe dat ſchal he· ouer beteren myt· veer ſchillinghen vn̅ bekūmer he id ouer to dem drudden male vn̅ beclaghet he id nicht echt to dem negheſte̅ dinghe dat ſchal he ouer beteren myt veer ſchillinghen vn̅ dat ghut ſchal weze̅ los van eme xciId en ſchal neen ma̅ vnſes borghers gut beſitten v dede erue heft vnde eghen vn̅ dort he dar enbouen dat ſchal he beteren myt ener mark ſul uers der ſtat xciiGhift en man dem anderen ſchult vme̅ ghelt vnde eſ chet ene ene̅ borghe̅ to vnde heuet de ander alſo vele er ues bynnen der ſtat alſo der ſchult is de me̅ eme ghiſt he en dorf nene̅ borghen zetten dwink he ene dar enboue̅ dat ſcal he betere̅ myt ener mark ſuſuers id en ſy alzo dat he dar ene̅ borghen vor eſſche dat ſyn erue vn vor zeth ſy xciiiSo we ſchult vordert up enen man de nicht ghelden mach noch borghen zetten vme̅ de ſchult de vaghet edder de vro ne ſchal eme de̅ ma̅ antworden vor ſyn ghelt vnde den ſchal he holden vnvorderſt vnde myt ſpiſe lik ſyne̅ ghezynde wel he ok ene ſpannen myt ener heſde̅ dat mach he wol don an ders en ſchal he ene nicht pyne̅ let he ene ok ghan myt willen dat he eme dach ghift ofte ent lopt he em zunder mene̅ ſyne̅ dank dar mede is he nicht leddich al de wile dat he nicht enghelt me̅ ſchal ok nene vrouwen to pande gheuen vor ghelt de nicht ghel den mach mer me̅ orleuet den ma̅ne̅ ere ouerſte deet to allen tiden alzo lan ghe went he ſyn he uetxciiii Ume̅ lende pe̅nin ghe vnde bewiſe de pe̅ninghe ſchal me̅ Jeweliken ma̅ ne dat dinghen ouer de dwer nacht me̅ van ſchult de en gaſt dem anderen ſchul dich is ofte en bor gher deme ghaſte oſte en ghaſt dem borghere deme ſchal men ok dach dinge̅ ouer de dwer nacht mer vme̅ ſchult de unſe borghere de̅ andere̅ borgher ſchuldich is ſchal ordele me̅ dach dinghe̅ ouer verteynnacht vnde ſic he dar ouer dat ſchal he betere̅ myt veer ſchillinghe̅ vn̅ me̅ ſchal ene ander werue dach dinghen ouer de dwer nacht xcv Spreke en man de̅ anderen quat ach ter ſyne̅ rugghe vn̅ vorzeke he des vor1 ſynen oghen he ſcal dar mede leddich we zen vnde ſchal nicht ſweren bekant he des ouer he ſchal id beterenxcvi Uelle en henghelro de ofte holt ofte en ſchip dat up ghe richtet were ofte en hus ofte wat id were vn̅ ſchude dar ſcha de aff vn̅ were id to uoren van deme ra de nicht beſchuldeget des id were blaues ane ſchaden me̅ were geschweifte Klammer über drei Zeilen↩ De id vore beſchuldeghet van dem rade he ſcal id betere̅ to rechte vnde den ſchadē up richten were ok e nes ma̅nes brugghe va̅ dem rade beſchul deghet vnde breke we ſyn been dar ane id were ma̅ ofte quik ofte wat vnghelucke dar van ſchude dat ſchal de betere̅ des de brugghe is were ok de brugghe vnbeſchul deghet he blift led dich vnde los xcviiEn knecht de en mach ſynes here̅ ghut bynne̅ landes noch bute̅ landes vorvechten noch vor dabelen de here de en gheue dar iawort1 to he en mach ok nen ghut up ene ko pen de here en ghe ue ſynebreue darup ſo wat he koft dat he dat ghelden wilbe xcviiiSo wor en man up den anderen cla ghet vnde de ander wedder up ene cla ghet de en dorff de̅ andere̅ nicht ant worden he en ſi erſt van eme kome̅ myt rechte mer he ſcal dar by nome̅ wo me̅nighe ſchult he eme gheuen wille xcix So welk man den anderen lent ſyn pert ofte cleet ofte welker hande gut dat ſy vn̅ to wel ker wis he dat uth ſyne̅ weren leth · myt ſyne̅ willen · vnde vorkoft id de ghenne de id an ſy ne̅ were̅ heft ofte vorſette he id ofte vor ſplete he id ofte worde id em gheſto len ofte aff ghelouet Fußnote: unterstrichen und am linken Rand deutlicher notiert↩ mene̅ de ghenne de id erſt vorlent ofte vorzet heft de en mach dar nene vorderumghe aff hebben ſunder up den de̅ he id let ofte ſatte ſtorue he ok he ſcholde id vor deren uppe ſyne erue̅ tSo we des andere̅ ſwert ofte cleet ofte ketele edder ba- delakene ofte des ghelik ofte ſak y del ofte vul van der molen voret ofte ſadel thoemoſte ſpeet edder ander ghut enes andere̅ mannes nympt vor dat ſyn ſynem ghelike ofte ſlap lakene ofte zeghel ofte rakele ofte tow ofte welkerhande ghut dat id ſy dar des mer to zame̅ de ligghet vnde dat ſyn dar ligghe̅ ordele let halt he id de̅ an deme wane dat id ſyn ſy vn vorhele̅ vn̅ openbare vnde dar to ſyn recht wille don dat he des nicht en wuſte he ghift id wedder ane broke mer he ſchal dat tu ghen dat he i ope̅ bare hat heuet vn̅ ane helmghes iSo wor en richte ſchut in der ſtat vn̅ dar gheſcriet wert vn̅ enkomet de nabur dar nicht to de dar bi beſeten ſyn vnde ſchut id by der nacht dat ſcholen ſe betere̅ myt twen marken zuluers erer iewelik to der ſtat kore So we dat oner ſweren wil dat he des nicht en horde he dorff nicht wedder ii De voghet ſchal ho ren vor richte twi De ger manne wort vn̅ enē man twiſſchē e rer twiger rechte ura ghen en recht/ordel· he en ſchal ok nemē de ſchaden ofte hel pen to ſyner claghe ofte to ſynē antworde he ſchal ok waghen oft enes mannes· wort alſo ſy alzo ſyn vorſprake ſpraken heft en man mot ok wol dre achte hebben er he ant worde ghuet vnde zo ſchal he antwor de gheuen iii So woren man geit na enes mannes wiue ofte na ſyner dochter ofte na ſyner nichten de vor to kerken gheit vmē to laſterende vnde wert he dar mede begrepen dat ſchal he beterē myt ſynes zulues halze iiii 1 So wor en mā den anderen ſchuldeget vmē ſchaden vnde bekant he des ſchadē he ſchal em to rech te beterē vn̅ vorſe ket he des ſchadē he mach des myt ſynē recht entghan mē en mach nenē ſcha den tughen up enē man mer ſchiprecht heft ander recht vā ſchaden mer wilko ret en man den an deren ſchadelos to namende vor twen ſwaren vā welken ſtucken dat ſy dar en mach he nicht vor ſweren is id dē ſworen witlik vSo wor en man bi ſlapender tyd varet uth der ſtat vnde ghudē luden ere ghut ent voret zo wat an deme hus blift ſynes ghudes verwischter roter Text↩ mene̅ des ſchal de huſhere alder erſt nemen de huſhure alzo vele al zo he holden wil to ene̅ halue̅ jare up den hilghen vn̅ zo wat dar boue̅ is dat ſcholen de anderen hebben de ghelik de id myt rechte̅ tuge̅ tughen wynnet mit1 bi markenviSo we ſyn ghut doit ene̅ amptma̅ne to makende de amptma̅n mach dat ghut nicht hogher vorſette̅ den vor ſyn lon vntfore he ok uth der ſtat de huſhere de en mach dat ghut nicht ho gher holden de̅ ſyn lon wert is dat de amptman hebben ſchaldeviiSo we ſyne̅ ghaſte ſchult ghift vme̅ koſt vnde bekent em de ghaſt nener koſt vnde mach de wert ordele dat tughen da he an ſyner koſt gheweze̅ heft he ſchal dar to ſwere̅ wat eme ſyn gaſt va̅ koſt ſchuldich is vnde dat ſchal he eme ghe uen mer boue̅ en jar mach he nicht ſwere̅ viiiSo wor en qwik led2 dich lopt up der ſtra te id ſy pert id ſy oſſe id ſy ſwyn vnde doyt dat welken ſchaden den ſchal id betere̅ to ghe ſik ouer jenich man dat qwik to de ſchal dar vore antwor den were id ouer en beere vnde uppe der ſtraten ghinghe vn̅ to der burſprake vor lonet is vnde boze wa pene in dem munde draghet doyt de beer jenighen ſchaden des de beer is vn̅ des vor tughet wert de ſchal dat betere̅ myt dren punden vnde de beer myt ſyne̅ liue were De id ok alſo dat en pert ghebunden ſtunde to zede dat ienich man den id ſyn nicht en we re vnde rede dar uppe dede dat pert jenige̅ ſchaden den ſchal de man beteren de dar uppe rith vn̅ nicht dat pert ix So wor en waghen up der ſtrate̅ varet doit de waghen wel ken ſchaden den ſcal de beteren de de̅ wa ghen drift wert he dar mede begrepen vn̅ mach me̅ des ma̅ nes nicht hebbe̅ dat he vntkumpt de per de ſcholen dat betere̅ xSo wor en man den anderen ſchuldich is to ene̅ daghe to gheldene vnde ſecht me̅ dat ſyn dach ko men ſy vn̅ mach he dat tughen myt ghuden luden vnbe ſpraken eres rechtes lopt id hogher den ene mark ſo ſcholen id ſwaren weze̅ dat ſyn dach nicht ghe kome̅ ſy ſynes da ghes ſchal he neten mer en tugz he up nenen tuch ſo en mach he nene̅ len gheren dach hebben den twelff weken den dach ſchal he up den hilgen holden xiDat wiff en ſchal me̅ nicht wiſen ute des ma̅nes ghu de de kynt dreghet er ſe des gheneſt xiiSo wor twe en erue to zamende hebbet vnde nicht ouer en dreghet vn̅ erer neen ſynes deles en bere̅ wil vme̅ pen ninghe to hure to ene̅ jare de ander de dat erue myt em heuet de mach keze̅ bynne̅ achte daghe̅ wer he wille bliuen mene̅ in dem erue vme̅ de pe̅nnighe de id de an der ſet heft edder va̅ eme nemen vn̅ kuſt he nicht bynne̅ ach te daghen ſo mach de ander hebben de̅ kore aldus ſchal id e rer jewelik hebben alzo langhe went ſe ouer en dreghen xiii So welk vnſer borger wil hebben ene̅ ſche pel de ſchal den heb ben na des ſtades ma- te vnde rekent na · des ſtades merke we re dat de ſchepel wor de vunden to groth alzo me̅ up ener hant mochte holden dar en were neen broke an vnde were he dar en bouen groter dat ſchal he betere̅ myt dren marken ſiluers were he ok to voghe alzo me̅ up ener ha̅t holde̅ mach dar en were neen broke an were he dar enboue̅ mynner dat ſcolde ordele he betere̅ myt dren mar ken ſuluers vnde wor den dar ok ghevunden twe ſtrck ſchepele ofte twe wiſſchepele vnde de ene mynner ofte de ander groter de zyn weren zo is he myt der mate en deff xiiii So we vor richte bo den wert de ſchal vme̅ de dwer nacht to richte kome̅ alzo ve- re alzo dar richte wert en wert dar nen ſo ſcal he komen to de̅ negeſ ten richte xv So we dar koft heft rente in enem erue dar em des ſtades hant feſtinghe uppe gheue̅ is up de rente wer me̅ ſcholde gheue̅ to ene̅ halue̅ jare edder to ene̅ helen alzo de hant feſtinghe ſprikt de rente ſchalme̅ vor deren up den ghenne̅ dem dem erue wanet alzo vere alſo ſyn hure keret de id gehuret heft breke en dar wat De an dat ſchal he vorderē uppe dat erue xvi So we en ſchip huret ieghen den anderē myt vorworden to e ner benomeden jeghe ne entvorde he eme ſyn ſchip myt willen dat ſchal he eme ghel den alzo vele alzo ſyn ſchip vnde ſyn thow wert was des dat· ſchip is alzo he id hol den wil in den hilgē xvii Komet en claghe vor den voghet bynnē ver benken vm̅e ghift de gheuen ſy bi lyue edder na dode vnde en ander kome vnde ſegghe de ghift ſi em er ghegheuē wat he der erſten ghift vul lenkomē mach de ſcal ſtede weſen xviii So wor mē gut vint uppe des konniges herſtratē komet dar nemēt de ſik dat gut to the alzo en recht is bȳnē jare vn̅ bȳnen menen daghe dat ſchal men legghen bi enē beſche denē man na rade der ratmanne en ko met dē nement bȳ nē jare vn̅ bynnen daghe de ſik dat gut to thee alzo dar vor ſcreuen is ſo ſchal id hebben de konichlike walt mer de id ghe vunden heft den ſcal mē arbeides lon ghe uen bi rade der rath manne xix So we den anderen doit en pert an ſy ne hude vnde eme des truwet vn̅ ſtur ue dat pert edder vordorue id ſchulde ghet ene de ander dar vmē dat id vā ſynem ridende edder van ſynē arbeide dot edder vordoruē ſy wil dat de ghenne dem id ghedan is waren an den hilghen dat id vā ſyner weghē nicht vorrokelozet en ſy mer dat he id ordele bewaret hebbe lik ſynen eghene̅ he en ſchal dar nene ſchult van hebben edder· nene not vme̅ liden xx Id en mach nen vn echte ſone herwede up boren mer en ech te ſone mach wol e nes vnechten ſones herwede up boren xxi Schuldeghet en gaſt vnſen borgher vme̅ ſchulde edder vme̅· lofte de he eme ſchul dich edder ghelouet hebbe do he nen bor gher en was vorſe ket he des eme mach de clegher des vulle̅ kome̅ bynne̅ jare vnde bynne̅ daghe de borgher worden is myt vnſen borge ren vnbeſpraken eres rechtes dat de lofte edder de ſchulde ere wurde er he bor gher wart ſo ſchal he eme antworden vme̅ de claghe lik ene̅ ghaſte ſwighet he ſyner claghe na der tyt gheit id hogher den ene mark ſo ſcho len de tughe ſworen weſen xxii So wor en borgher edder en borgherſche beclaghet wert vme̅ ghelt dar rente mede lozet ſy des me̅ vulle̅ kome̅ mach myt hant feſten edder myt leue̅ dighen tughen vor de penin̅ghe en mach me̅ nen erue ſette̅ to kiſ ten pande rechte alzo ſchalde id ok wezen we erue vorkoft wolde he betalen myt erue to ene̅ pande dat ſcal he ſetten to kiſte̅ pan des rechte xxiii Steruet vnzer bor gher en de mage edder ſyne vrūt en kone̅ myt rechte1 an ſyn erue nicht kome̅ id en ſy dat he nene̅ erue̅ en hebbe de va̅ eme komen ſy edder dat me̅ van ſyner Fußnote: Riss im Papier, einzeilig↩ De vrouwen de he achter ſik ghelaten heuet e nes erue̅ wachtende ſy zo we ſik denne mit rechte an dat ghut thuth de ſchal des do den ſchulde ghelden deme̅ myt rechte up enen brynghen mach xxiiii Nen knecht edder ma ghet mach ſik vor reden de wile ſynt bȳ ne̅ ere̅ jaren ze en dedent myt ere̅ rech ten vormunde ze en mach ok nement vor tughen xxv So wor en vnſer bor ghere ſterft de to ſyne̅ jaren kome̅ is vn̅ nen gheſtlik man is de is ſchuldich ſyn her wede to gheuen de den ghenne̅ dar id myt rechte up kome̅ mach xxvi Drye in dem jare zo ſchal wezen echte dink des andere̅ ma̅ daghes na de̅ hilge̅ daghe daghe to paſ chen des negheſte̅ mene̅ mandaghes na ſun- te michaelis daghe vn̅ des negheſten mandaghes na twolf ten So we wicbelde up beden wil dat me̅ eme weldeghen ſchal de ſchal id up beden to ver echte dinghe̅ alzo to welken echte dinghen he id erſt up buth to deme zul uen ſchal he id leſt up beden xxvii So wor twe edder mer louet myt za̅ mender hant en loſte de ſcholen ſe leſte̅ alzo ſe louet hebben wa̅ me̅ ſe dar vme̅ ſchul deghet were der bor ghen welk de men nicht hebben en moch te to dem rechte heſt de eruen de dar eme ſyn de me̅ hebben mach uppe de ſchal me̅ id vorderen lik den anderen de myt eme louet hebben en hadde he nene eruen vnde hadde ordele he den erue dat wic belde were dar ſchal me̅ dat lofte up vor deren like den ande ren ſakewolden de wile dat dat erue waret js id ok alzo dat dar enbreket· dat ſchalme̅ vorde ren up de borghen were id myt eme alzo kūmerlich dat he ſyn antal nicht ghelden en mochte zo ſcholden id de gel den de myt eme lo uet hebbet vn̅ zo moghet de de vor ene gheldet ene wol bekūmere̅ vor ſyn antal xxviii So weme en her wede beſteruet alſo en recht is de schal id vordere̅ bȳ nen iare vn̅ bȳne̅ daghe xxix Iewelik vnſer bor gher mach wol vorkopen ſyne vei len zake dat he ze uth der ſtat ware̅ mach vor vnze borghere alſo vere alſo he id eme louet bekūmerde ie ment dat ghut id we re borgher edder gaſt wel de ander dat hol den in den hilghen dat he eme de warſcop er h1 ghelouet hebbe er id bekūmert worde dat he ene wol ware̅ mach zunder beer dat me̅ to vreſch voren ſchal dat en ſchalme̅ nicht vorder waren den bynne̅ vnſen wic belde breke dat we vnde worde des vortu get myt twen bor gheren vnbeſpraken eres rechtes he ſchol de beteren der ſtat vor iewelik voder ene mark weres ok mȳ den en vader he ſcal der ſtat gheuen vor iewelik vat ene̅ verding xxx So welk unſer bor gher ſik vnderwynt kyndere der he vor Der Schreiber scheint hier ein "h" durchgestrichen zu haben.↩ De mimt is de nicht to e ren jaren kome̅ ſint de kyndere en ſchole̅ nene koſt ghelden er ghut en ſcal ſik ok nicht argheren id en were alzo dat dat ghut ene̅ witliken ſchaden neme de ane des vormūdes ſchult to queme mer van der nut des ghudes vnde der rente ſchal me̅ de kyndere bekoſ teghen vnde cleden xxxiSo we dem anderen vorkoft en pert bȳ nen vnſen wicbelde de ſchal des eme wa ren vor h-uet1 ſeer vnde vor ſtare blint dre daghe vn̅ vor rech ten anevank vn̅ vor anſprake bynne̅ vn zen wicbelde xxxiiSo we de̅ anderen lent en pant edder en clenade dat vor loren wert ghift eme de id vorloren mene̅ heft dar ſchult vme̅ dat pant edder vme̅ dat clenade de ſchal id benomen wo gut id ſy ſo mach de ghen ne deme id ghelent is legghen ſynes gu des alzo uele alzo he ſyn recht dar to don wille dat he id eme ghulden hebbe xxxiii Nympt en man ſy ne̅ echte̅ dach vme̅ enen tuch vn̅ de tuch kome er de̅ ech ten daghe vnde ſy bekūmert alzo dat he to dem echten daghe nicht kome̅ en moghe des des tughes bruken wil de mach ſyne zake tughen vor deme voghede er deme echten daghe mer he ſchal id dem ane ligghere kundeghe̅ wanne he des tu ghes bruken wil en wolde eme de voget Fußnote: Buchstabe ist unleserlich; links am Rand ist eine Klammer gezeichnet und "vitia equone̅" notiert↩ ordele des tughes nicht ſte den he mach tyd tu ghen vor den ratma̅ nen me̅ he ſchal id ok kundeghen dem ancleghere wenne he des tughes bruke̅ wil xxxiiii So we de wynt en ſchip to der zeewort ane vnderſcheit de me ſchipperen ſchal me̅ de vracht half gheuen vnde dat wūne ghelt de helfte de anderen helfte· beide ſchipvracht vn̅ wūneghelt ſchalme̅ gheuen welke tyd he to dem markede komet dat he eme louet heft to vorne zo ſchal he eme alſo vele gheue̅ vor ie welike mark alzo me̅ torreyſe enghel- ſcher pe̅ninghe ko pen mach vor ene mark bremers ſul uers bynne̅ breme̅ were id ok alſo dat dat ſchip vordorue queme des ghudes alzo uele myt deme bodeme to lande dat me̅ eme ſyne vracht van gheuen mochte dar van ſchal men ze eme gheuen alzo dar vorſcreue̅ ſteyt xxxv So we ſyn antal ſy nes ghudes en wech ghift vn̅ ſterft he ſo we ſyn antal upboret de ſchal des doden graft bekoſte ghen xxxvi Worde en mynſche ſlaghen bynne̅ enes ma̅nes were man ofte wiff dat ſcholden to hant kun deghen de in de̅ we ren wanet myt ene̅ toiodute1 ſyne̅ negeſ ten nabure en dede he des nicht he ſchol de id der ſtat beteren myt teyn marken xxxvii Na godes bort duſe̅t jar vnde drehundert jar in deme achtede̅ iare in dem hilghen daghe ſunte thomaſes Wiederholung am Rand: to jodute↩ de do worden des de Rath manne des to rade mit den ghuden luden byn ne̅ breme̅ dat ſe des nicht en willet vor· vnbeſchedene kopinge de wezen heft to bre men an den hude̅ dat jenich gaſt graue hude mer kope wedder de uleſchouwere bynnen breme̅ mer wedder vn ze andere̅ borghere mot he ze wol kopen vort mer en willet ſe des nicht dat jenich vn zer borghere ienighe kope boue̅ ene̅ halue̅ verding he en ſy al zo rike dat he zette̅ moghe en verdendel van ener laſt de mach he ſulue̅ wol kopen ofte ſyn knecht den he in ſyne̅ brode heft mer hude benedden ene̅ halue̅ verdinghe de mach iewelik myſ che wol kope̅ vort mer ſo willet ze dat nement den ande ren hindere an ſyne̅ mene̅ kope komet dar ok we to he en schal an dem kope nenes deles · wachtende weze̅ id en wille eme ghun nen de dar erſt up ge komen is vnde dar erſt vme̅ dinghede myt ſyne̅ ghude̅ wil len breke deſſe dink vorſcreuen jenich · man de scholde ghe uen der ſtat ene mrk1 alzo dicke alzo he id breke vnde vortuget worde myt twen bor gheren vnbeſpra ken eres rechtes xxxviii So wor en vnſer borghere en erue vorhuret ofte huret to ene̅ jare dat wic belde ſy were id alzo dat erer jenich de̅ anderen wedder ſe ghede er he dar in vore de mach des anderen los werde̅ myt ene̅ halue̅ jare wahrscheinlich Schreibfehler; mark↩ ordele So welk man ſyn · ſchip vordort va̅ vnſer ſtat to der zee vorſpadede ſik ſyn · reyze we̅te na zun te martens daghe zamach de ſchiphe re wol uplegghen ſyn ſchip zunder bro ke ok moghen de ghenne de id ghe ſchepet hebbet is id alzo dat dar gut Jnne is dat vorder uen mach dat mo ghen ſe upſchepen zunder broke vnde alzo ſwar alzo dat ghut ſcholen ze dat wedder in ſchepen to zunte peters da- ghe is id zȗder yſes noch dit ghut ſcal de ſchipman voren vme̅ de vracht de dar vore beſcheden was xxxix Nen bruwer ofte nen becker ſchal mer ſwyn hebben den ſeſſe nen mol ler mer den dre nen budeman mer de̅ twe de ſchal he hebbe̅ alle ne bynnen ſyne̅ veer wenden nen andere vnſer borghere to ſy ner koſt mer de̅ vete zo wenne ſe deſſe aff ſloghen ſo moſte̅ ze wol zo vele wedder up legghen breke dit ienich man id were in mynnere̅ ſwynen ofte an groten alzo dic ke he dat breke ſchol de he gheuen vor en jewelik ſwyn des he meer hadde ene mark xiNen bekker ſchal ſy nes ſulues ma̅ wer den ſyn ghut en ſy vnbeworen twintich mark wert breke id iement de ſchal bete ren myt dren marken vnde ſchal des amp tes enberen wente he alzo vele hebbe xiiNen becker ſchal ok De menen̅ des amptes vortigen he en hebbe vnbewo ren twehundert mȑk breket dat iement de ſchal gheuē teyn mark vnde ſchal en becker bliuen went he ſo vele hebbe xlii En iewelik becker ſchal hebben to al len tiden en vader kornes an wetē vn̅ an rogghen dat ſcal wezen half meel· we dat breket alzo dicke alzo mē dat be vynt dat ſchal he beterē myt ener mȑk xliii Nement ſchal myd del beer bruwen dat he reinghe wis vorkopen wolden de rathmanne weme· ſchult gheuen dat he dit hadde braken be kande he des dat ſcol de he beterē myt en mark anders moch te he des entghan· myt ſynes zulues e ordele de xliiii Nement ſchal kopē edder vorkopē vn belecke den ſey we dat brikt de ſchal it beterē myt ener mark